Sufir3d

ερευνώντας τις δυνατότητες και τις ενέργειες που γεννάει η εποχή μας

Η απελευθερωτική δύναμη της ομότιμης παραγωγής

by admin on 18 Δεκεμβρίου 2012

Ομότιμος(ισόβαθμος ή ισότιμος , με ίση τιμή)  πολίτης είναι ο πολίτης που συνεισφέρει, αγωνίζεται για ένα ομότιμο  κίνημα, για μια ενεργή πλυθηντικότητα που δημιουργεί την κοινότητα των κοινών.  Για την κοινωνία των ελεύθερων συνεταιρισμένων ομότιμων παραγωγών ,όχι ακόμη στο κόσμο της υλικής παραγωγής, μα στο κόσμο της πληροφορίας. Που βέβαια δεν είναι άμεσα υλική παραγωγή, μα απόρροια υλικών παραγωγικών διαδικασιών, ιδιαίτερα στο πεδίο  του κοινωνικού διαδικτύου. Και απ αυτή την οπτική η πληροφορία είναι υλη, όπως υλη είναι και η ενέργεια και όχι απλώς η μάζα.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις βορειοδυτικές εκδόσεις το ομότιμο μανιφέστο  από τον οικονομολόγο Βασίλη Κωστάκη. Το μανιφέστο- σύμφωνα και με την ομότιμη φιλοσοφία- μπορούμε να το βρούμε και να το κατεβάσουμε δωρεάν από το διαδίκτυο.( http://issuu.com/voreiodytikes/docs/omotimomanifesto).

Το ομότιμο μανιφέστο έχει ως υπότιτλο: Δημιουργώντας τον κόσμο που θέλουμε, μέσα στον κόσμο που θέλουμε να ξεπεράσουμε. Ένας υπότιτλος που μας οδηγεί  στις απαρχές της μαρξικής σκέψης που υποστήριζε πως η νέα κομμουνιστική κοινωνία δημιουργείτε στα σπλάχνα της καπιταλιστικής κοινωνίας. Είτε διαμέσου των νέων παραγωγικών δυνάμεων  της βιομηχανίας, είτε το σημαντικότερο διαμέσου της νέας τεχνολογίας των υπολογιστών της ρομποτικής, της  νανοτεχνολογίας και τελευταία, τελευταία της τρισδιάστατης εκτύπωσης.( http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%B7_%CE%B5%CE%BA%CF%84%CF%8D%CF%80%CF%89%CF%83%CE%B7), (http://www.tovima.gr/science/article/?aid=355993).

Παραγωγικές εξελίξεις που δίνουν αέρα στις εξέλιξη του σύγχρονου κόσμου, αυξάνοντας τις παραγωγικές ικανότητες, μετατρέποντας την επιστήμη σε άμεση παραγωγική δύναμη και το πεδίο της γενικής διάνοιας σε άμεσο πεδίο επαναστατικών απελευθερωτικών αλλαγών και διαδικασιών.

Στην πραγματικότητα οδηγούμαστε σε ένα κόσμο όπου το υλικό κόστος παραγωγής  πολλές φορές τείνει στο μηδέν, με αποτέλεσμα- όπως λέει και το ομότιμο μανιφέστο- «ο σχεδιασμός, ο προγραμματισμός,  οι λέξεις, ο κώδικας των αγαθών καθορίζει αποφασιστικά το τελικό κόστος και συνεπώς την αγοραστική τους αξία». Μιλάμε δηλαδή για μια καπιταλιστική παραγωγική διαδικασία που ο νόμος της αξίας έχει πληγεί ανεπανόρθωτα και η πρόσοδος ή το πατεντάρισμα της πληροφορίας, της ιδέας, του λογισμικού παίζει καθοριστικής σημασίας στην παραγωγή και στην εκμετάλλευση των αξίων χρήσης. Για αυτό το λόγο και ο αγώνας από την πλευρά των κυριάρχων καπιταλιστικών τάξεων να παντετάρουν τα  πάντα και να ιδιωτικοποιήσουν την γενική διάνοια.

Στο πεδίο λοιπόν της πληροφορίας και του λογισμικού διεξάγεται ένας σύγχρονος ταξικός αγώνας ενάντια στο πατεντάρισμα και στο έλεγχο της πληροφορίας. Ένας ταξικός αγώνας που αντίθετα από τους αγώνες του παραδοσιακού εργατικού κινήματος, δεν στοχεύει στην καλύτερη πώληση ή στην καλύτερη διαχείριση της παραγωγικής ευφυΐας του πλήθους, μα στην ομότιμη απελευθέρωση της  πληροφορίας, που είναι μια ελεύθερη συλλογική διαδικασία.

Σε αυτόν τον πόλεμο από την  μια πλευρά έχουμε τους ιδιοκτήτες πλατφορμών που στηρίζονται σε 2 τύπους ανταλλακτικής εμπορευματικής οικονομίας:  την οικονομία της συσσώρευσης και στην οικονομία της εργολαβίας του πλήθους. Στην πρώτη οι δικτυοκράτες-όπως το facebook, you tube- εμπορεύονται την επισκεψιμότητα και την δημοφιλία των μέσων ή πουλάνε ειδικές υπηρεσίες στους χρήστες ή στις επιχειρήσεις. Βέβαια η χρησιμοποίηση της έννοιας οικονομίας της συσσώρευσης από το ομότιμο μανιφέστο, νομίζω- μπορεί να κάνω και λάθος- πως δεν είναι και η πλέον εύστοχη, σε αυτή την περίπτωση.  Νομίζω πως δεν συσσωρεύεται κάτι,  κέρδος έτσι κι αλλιώς συσσωρεύεται και στις δυο περιπτώσεις. Μια νέου τύπου φεουδαρχική πρόσοδος επί της χρησιμοποίησης του τόπου και του πεδίου γίνεται.

Απεναντίας συσσώρευση υπάρχει στην οικονομία της εργολαβίας του πλήθους όπου οι χρήστες, το πλήθος- παράγει αξία, μια ανταλλακτική αξία- και αγοράζεται από τις επιχειρήσεις, κάτι παρόμοιο δηλαδή με την μισθωτή σχέση. Και αυτό που συσσωρεύεται δεν είναι άλλο από υπεραξία, που μετατρέπεται σε νεκρή εργασία, δηλαδή κεφάλαιο.

Από την άλλη πλευρά του δικτυακού οδοφράγματος έχουμε τις ομότιμες πλατφόρμες. Μιλάμε για τα εκατοντάδες εγχειρήματα ελεύθερου λογισμικού/λογισμικού ανοικτού κώδικα(ΕΛ/ΛΑΚ),την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Wikipedia,  το Mozilla firefox,  τις πλατφόρμες διάθεσης πολιτιστικών προϊόντων, τα νομικά εργαλεία κατοχύρωσης και διάθεσης πνευματικών δημιουργημάτων(creative commons) ή τις άδειες γενικής χρήσης( general puplic licens), τις κολεκτίβες που διαμοιράζεται υποτίτλους έργων, τις κολεκτίβες των hackerspace, και τα ιστιολόγια ενημέρωσης.  Ενώ ας μην ξεχνάμε τον αγώνα χωρών της Αφρικής για να σπάσει η πατέντα των πανάκριβων  φαρμάκων του aids.        

Πρόκειται για ένα συνειδητό κόσμο ελεύθερης συλλογικής και ατομικής δημιουργικότητας, με τεράστιες παραγωγικές δυνατότητες που υπερβαίνουν τα κλειστά συστήματα δικτυοκρατών. Και κυρίως παράγουν ένα κόσμο πλεονάσματος ελευθερίας και απίστευτου πλούτου, πλούτου μη-υλικού, πλούτου συναισθηματικού.

Πρόκειται για μια συμμετοχική διαδικασία αυτοκυβέρνησης και  αυτοοργάνωσης, με  βάση την δικτυακή δομή από τα κάτω προς τα πάνω, που  δημιουργεί προϋποθέσεις ισορροπίας του ατομικού και του συλλογικού.  Δίνοντας ένα άλλο νόημα στην ιδέα και στην  προοπτική της κοινοκτημοσύνης, δηλαδή στην ιδέα και στην προοπτική του κομμουνισμού, για να μη φοβόμαστε τις λέξεις.

Και ναι αυτή η προοπτική έρχεται να δώσει άλλο νόημα στην δημοκρατία, μια άμεση δημοκρατία και να αντικαταστήσει την ελεύθερη αγορά, σε αντίθεση με ότι λέει στην σελίδα 28 το ομότιμο μανιφέστο, «η ομότιμη διακυβέρνηση δεν ήρθε να αντικαταστήσει την ελεύθερη αγορά ή την δημοκρατία». Άλλωστε όπως λέει στην σελίδα 31 το μανιφέστο: «Ήρθε η ώρα να εγκαταλείψουμε την αντικαπιταλιστική ρητορική, χάριν μιας μετακαπιταλιστικής δημιουργικής συνεργίας».  Και σε αυτή την συνεργία δεν χωράει η ελεύθερη αγορά,  αλλά η ελεύθερη συνεργασία των συνεταιρισμένων παραγωγών.

Φυσικά το ζητούμενο ο κομμουνισμός της ομότιμης παραγωγής στο πεδίο της πληροφορίας να εξαπλωθεί στο πεδίο της συνολικής υλικής παραγωγής. κάτι που φαντάζει ουτοπία, ιδιαίτερα σήμερα. Ή μήπως δεν είναι έτσι και μια τέτοια οικονομική και κοινωνική μεταβολή είναι η απάντηση στα αδιέξοδα της κρίσης.

Και σε αυτό το σημείο το μανιφέστο-παρόλο που κάνει κάποιες αναφορές ούτε μπορεί, ούτε δίνει απαντήσεις.  Επηρεασμένο από απόψεις σαν αυτές του Νέγκρι δεν απαντάει στα πολιτικά προκείμενα που ανοίγονται. Βέβαια θα το αδικούσαμε αν το εντάσσαμε σε αυτό το ρεύμα που οι παραδοσιακοί κομμουνιστές το ονομάζουν ουτοπικό σοσιαλισμό. Αντίθετα τα επιστημονικά δεδομένα του μανιφέστου από πολλές πλευρές είναι πιο ισχυρά από τα ιδεολογήματα του σοβιετικού μαρξισμού.

Το ότι αναδεικνύει το φρέσκο αέρα της  ουτοπίας- ως αυτού που δεν υπάρχει ακόμη, όπως θα έλεγε και ο Ε. Μπόχ, η όπως το ορίζει ο Ε. Γκαλεάνο, ως μια διαδικασία που ξεμακραίνει,  όσο πάμε να την πιάσουμε- είναι στα θετικά του κειμένου.

Αυτό όμως που μπορούμε με σχετική βεβαιότητα- αβεβαιότητα είναι πως: Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, της επιστήμης, της γενικής διάνοιας, η ρομποτική,  η τρισδιάστατη εκτύπωση, τα αυτόνομα συστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε μικρή κλίμακα με ανανεώσιμες πηγές, διαμορφώνουν ένα πλαίσιο που μπορεί να πατήσει μια τέτοια γενικευμένη απελευθερωτική διαδικασία

Το θέμα είναι αν υπάρξει πολιτική βούληση για μια τέτοια εξέλιξη και ποιες είναι οι δυνάμεις που θα το παλέψουν και θα το κάνουν πράξη. Να πεδίο δόξης λαμπρό για την αριστερά και για τα κοινωνικά κινήματα.   Που από τα σήμερα πρέπει με όλα τα μέσα να ενισχύσει αυτή την προοπτική, μιλώντας μέσα από τη ποίηση του μέλλοντος. Απελευθερώνοντας τις ομότιμες δυνάμεις της κοινωνίας των κοινών όταν και όπου κατακτήσουν την εξουσία.

Δημήτρης Αργυρός

http://snuproject.wordpress.com/2011/11/09/p2p-and-utopia-via-p2p-foundation/

http://www.creativecommons.gr/

http://www.kostakis.org/

http://www.creativecommons.gr/?p=971

http://voreiodytikes.blogspot.gr/2012/11/blog-post_3876.html

outlet roermond

8 thoughts on “Η απελευθερωτική δύναμη της ομότιμης παραγωγής

  1. Pingback: Η ανάδυση του Ομότιμου Κινήματος: Vasilis Kostakis at [email protected] » sufired

  2. H ομότιμη διακυβέρνηση, όπως είπαμε, αποτελεί ένα ατελές (δηλαδή εξελίσσεται συνεχώς όπως συμβαίνει και με τα ομότιμα εγχειρήματα) μείγμα άτυπων και τυπικών μηχανισμών συντονισμού και συνεργασίας μαζί με διάφορες νόρμες των κοινοτήτων (κώδικες δεοντολογίας, σεβασμού κλπ) που έχει καταφέρει να λειτουργεί καλύτερα (στα ανάλογα εγχειρήματα παραγωγής πληροφορίας) από την αγορά αλλά και την παραδοσιακή αντιπροσωπευόμενη δημοκρατία. Λειτουργεί όμως όπου υπάρχει αφθονία (κώδικας, κείμενο, σχέδιο κλπ), γι’αυτό πιστεύω ότι στην υλική παραγωγή είναι δύσκολο να έχουμε μορφές ομότιμης διακυβέρνησης (χωρίς να το αποκλείω φυσικά). Tώρα, για το αν μπορούμε να θεωρήσουμε την ομότιμη διακυβέρνηση ως μορφή δημοκρατίας εξαρτάται, κατ’αρχάς, από το πως ορίζουμε τη δημοκρατία. Aν, π.χ., η δημοκρατία είναι ένα σύστημα που βασίζεται στη ψήφο των πολλών, τότε προφανώς η ομότιμη διακυβέρνηση είναι «μετά-δημοκρατική» καθώς πολλές φορές οι διαδικασίες αποφάσεων (όπως έχει παρατηρηθεί σε διάφορα ομότιμα έργα) βασίζονται στη συναίνεση αλλά και σε αυτό που αποκαλείται «καλοκάγαθη δικτατορία» (benevolent dictatorship). Όπως και να’χει, Δημήτρη, είναι ένα γοργά εξελισσόμενο σύστημα διακυβέρνησης και απομένει να δούμε πως το «φλεγόμενο πλήθος» θα αναπτύξει ευκαιρίες χειραφέτησης και καινοτόμες μορφές αυτο-οργάνωσης. Mέχρι τότε, πιστεύω, σαν μελετητές πολιτικής οικονομίας μπορούμε να καταγράφουμε αυτά που παρατηρούμε, και σαν ομότιμοι πολίτες να αγωνιζόμαστε για την προστασία, ενδυνάμωση και εμπλουτισμό των Kοινών. Xάρηκα πραγματικά για την κουβέντα, ελπίζω να τα πούμε κι από κοντά κάποτε.

    • admin says:

      Βασίλη ένα μόνο μικρό σχόλιο: Δημοκρατία με την ουσιαστική έννοια του όρου, δηλαδή το κράτος του δήμου, η εκφρασμένη φωνή των πολλών. Αυτό εκφράζεται με την ψήφο- στις μέρες της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας- και δια των συνελεύσεων και της άμεσης συμμετοχής,των λαϊκών συνελεύσεων, της εκκλησιάς του δήμου, όπως μας δίδαξαν οι αρχαίοι Έλληνες. Η δεύτερη μορφή δημοκρατίας είναι και η πλέον ολοκληρωμένη… Άρα το ανοικτό σύστημα της ομότιμης διακυβέρνησης με τις δομές αυτοοργάνωσης και αυτοκυβέρνησης τείνει προς την δεύτερη μορφή δημοκρατίας..Άρα δημοκρατικό μπορούμε να το ονομάσουμε το σύστημα παρά μετα-δημοκρατικό.. που στην σύγχρονη πολιτική οντολογία οδηγεί σε μορφές διακυβέρνησης που η δημοκρατία είναι ένα απλό κάλυμμα της οικονομικής ολιγαρχίας.
      χάρηκα πολύ που τα είπαμε και θα χαρώ να τα πούμε και από κοντά

  3. admin says:

    όσο αφορά το τελευταίο, ίσως και να έχεις δίκαιο, ίσως και εγώ να μην ήμουν και τόσο ακριβής σε αυτό που έγραφα σχετικά με την βιοπολιτική θεωρία του Νέγκρι, την ομότιμη παραγωγή και την άρνηση του Νέγκρι να δει πολιτικές αλλαγές, παρά μόνο κοινωνικές , τουλάχιστον σε αντισυστημική κατεύθυνση

    Με εκτίμηση

    Δημήτρης

  4. admin says:

    Βασίλη
    χαίρομαι που συνεισφέρω σε μια κουβέντα. Ναι για το ζήτημα της συσσώρευσης, ο καθένας έδωσε μια διαφορετική ερμηνεία. Για το ζήτημά της ελεύθερης αγοράς, συνεχίζω να πιστεύω πως αποτελεί αντίφαση «η ομότιμη διακυβέρνηση δεν ήρθε να αντικαταστήσει την ελεύθερη αγορά ή την δημοκρατία» με την λογική της ομότιμης παραγωγής και με αυτό που γράφεις παρακάτω «Ήρθε η ώρα να εγκαταλείψουμε την αντικαπιταλιστική ρητορική, χάριν μιας μετακαπιταλιστικής δημιουργικής συνεργίας». ή ελεύθερη αγορά θα έχουμε ή μια ελεύθερη οικονομία των συνεταιρισμένων παραγωγών. Ναι μπορεί να μην συνιστά μια μορφή διακυβέρνησης, μα η λογική της αντικειμενικά οδηγεί στην θέσμιση δομών άμεσης δημοκρατίας, το αναφέρεις και εσύ έμμεσα σε πολλά σημεία.

  5. Δημήτρη,

    Kαταρχάς χαίρομαι για το κείμενο σου και πόσω μάλλον για την κριτική προσέγγιση στο θέμα και την ανάλυση του βιβλίου. Eπειδή, όπως σημειώνεται και στο Mανιφέστο, στόχος είναι να αρχίσει μία συζήτηση σχετικά, όπου μέσα από τις διαφορετικές οπτικές θα αναβαθμιστεί το ίδιο το βιβλίο (και θα προβληματιστώ παράλληλα και εγώ), θα ήθελα να σχολίασω κάποια σημεία που θίγεις.

    Γράφεις: «Βέβαια η χρησιμοποίηση της έννοιας οικονομίας της συσσώρευσης από το ομότιμο μανιφέστο, νομίζω- μπορεί να κάνω και λάθος- πως δεν είναι και η πλέον εύστοχη, σε αυτή την περίπτωση.  Νομίζω πως δεν συσσωρεύεται κάτι,  κέρδος έτσι κι αλλιώς συσσωρεύεται και στις δυο περιπτώσεις»

    H λέξη συσσώρευση (aggregation) χρησιμοποιείται για να τονίσει τη διπλή συσσώρευση που λαμβάνει χώρα σε τέτοιες πλατφόρμες: συσσώρευση προσοχής (attention) και πληροφορίας. Συσσώρευση προσοχής καθώς η επισκεψιμότητα και η μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής των χρηστών στην πλατφόρμα είναι βασικός στόχος των δικτυοκρατών (και αυτό, μέσα σε άλλα, πουλάνε). Συσσώρευση πληροφορίας, καθώς οι χρήστες δημιουργούν έναν «όγκο», ένα μόρφωμα πληροφορίας (π.χ. το περιεχόμενο του facebook δεν είναι ένα προϊον πληροφορίας με συγκεκριμένες ιδιότητες όπως π.χ. τα έργα EΛ/ΛAK ή η Wikipedia – γι’αυτό εξάλλου τονίζεται ότι οι συμμετέχοντες στις ιδιόκτητες πλατφόρμες δεν έχουν έναν συγκεκριμένο στόχο και κοινό ενδιαφέρον). Σ’ευχαριστώ που μου δίνεις την ευκαιρία να διευκρίνησω την επιλογή της λέξης κάτι που αντιλαμβάνομαι ότι έπρεπε ίσως να είχα κάνει καλύτερα στο βιβλίο (στην επόμενη έκδοση 🙂

    Γράφεις: «Και ναι αυτή η προοπτική έρχεται να δώσει άλλο νόημα στην δημοκρατία, μια άμεση δημοκρατία και να αντικαταστήσει την ελεύθερη αγορά, σε αντίθεση με ότι λέει στην σελίδα 28 το ομότιμο μανιφέστο, «η ομότιμη διακυβέρνηση δεν ήρθε να αντικαταστήσει την ελεύθερη αγορά ή την δημοκρατία»»

    H ομότιμη διακυβέρνηση -κι αυτό έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης πολλών εργασιών- δεν είναι άμεση δημοκρατία, τουλάχιστον έτσι όπως είναι γνωστή. Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη μορφή και μηχανισμοί διακυβέρνησης αλλά κάποια βασικά χαρακτηριστικά και αρχές που υιοθετούνται και ακολουθούνται από τα ομότιμα εγχειρήματα. Tο The success of open source του Weber, η εξαιρετική συνέντευξη του φίλου Γ. Δαφέρμου (http://www.shareable.net/blog/governance-of-open-source-george-dafermos-interview) ή ακόμη και το άρθρο μου πάνω στη διακυβέρνηση της Wikipedia (http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479) δείχνουν αυτή την ιδιαίτερη φύση της ομότιμης διακυβέρνησης.

    Γράφεις: «Και σε αυτό το σημείο το μανιφέστο-παρόλο που κάνει κάποιες αναφορές ούτε μπορεί, ούτε δίνει απαντήσεις.  Επηρεασμένο από απόψεις σαν αυτές του Νέγκρι δεν απαντάει στα πολιτικά προκείμενα που ανοίγονται.»

    Όπως αναφέρεται και στο βιβλίο ο στόχος του δεν είναι να δώσει απαντήσεις (εξηγείται επίσης γιατί). O στόχος του είναι -και μέσα από την κριτική σου φαίνεται ότι για αρχή το πετυχαίνει- να ανοίξει και να ενισχύσει τη συζήτηση γύρω από την «απελευθερωτική δύναμη της ομότιμης παραγωγής», όπως γράφεις. Aπαντήσεις ίσως προσπαθήσω να δώσω σε κάποια μελλοντικά δουλειά εκτενέστερη (και όχι σε 50 σελίδες όπως στο μανιφέστο) που για την ώρα μέσα από ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις και τη συζήτηση που ανοίγει κάθε φορά εκεί προσπαθώ να προσεγγίσω.

    Σ’ευχαριστώ και πάλι για την κριτική σου και την ευκαιρία που μου προσέφερες για ανταλλαγή απόψεων.

    Mε εκτίμηση,

    Bασίλης

  6. Σύντροφε, είναι λυπηρό το ότι δεν έχεις καταλάβει τη νομοτελειακή πορεία του ιστορικού προτσές προς τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό, ρίχνοντας νερό στον μύλο του σοσιαλδημοκρατικού μορφώματος του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ. Σου συστήνω ανάγνωση των Θέσεων του Κόμματος για να απαλλαγείς από τις οπορτουνίστικες ροπές, που καταλήγουν στο ότι οι Πειρατές είναι το Κομμουνιστικό Κόμμα της εποχής μας.

    • admin says:

      μα για αυτήν την νομοτελειακή φύση μιλάω που όπως και το πρόγραμμα του κόμματος ή του ΣΥΡΙΖΑ μας οδηγεί στους πειρατές…

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *