Sufir3d

ερευνώντας τις δυνατότητες και τις ενέργειες που γεννάει η εποχή μας

επαναστατική και αντεπαναστατική τάση

by Δημήτρης Αργυρός on 22 Δεκεμβρίου 2016

Στο κείμενο Πόλεμος στην Συρία: Με ποιους πρέπει και μπορούμε να είμαστε; αναφέρθηκα στην σχέση την ενότητα και την αντίθεση της επαναστατικής με την αντεπαναστατική τάση. Σε διάφορες σελίδες στο facebook μου ασκήθηκε κριτική για αυτή την σχέση, την ενότητα, και την αντίθεση της επαναστατικής με την αντεπαναστατική τάσης, για την αντεπιστημονικότητα της έννοιας: επαναστατική τάσης/ αντεπαναστατικής τάσης.
Εκκινώντας από της Μαοϊκής εμπνεύσεως διαλεκτική που αντίθετα με τον Χέγκελ το «ένα γίνεται δυο» ο ιστορικός Νίκος Ψυρούκης μιλάει για την αλληλοσυμπληρούμενη και αλληλοαποκλειόμενη σχέση της επαναστατικής τάσης με την αντεπαναστατική τάση.
Μια αλληλοσυμπληρούμενη και αλληλοαποκλειόμενη σχέση που είναι απόρροια της ενότητας και της αντίθεσης κεφάλαιο- εργασία. Με την αλληλοσυμπληρούμενη πλευρά να είναι η υποταγή της εργασίας στο κεφάλαιο και η υποταγή της επαναστατικής τάσης στην αντεπαναστατική.

Το αντίθετο συμβαίνει με τον διαχωρισμό, με την κυριαρχία της αλληλοαποκλειόμενης σχέσης: Τότε έχουμε επαναστατική κατάσταση και το επαναστατικό άλμα. Η επαναστατική και η αντεπαναστατική τάση δεν υπάρχει μόνο στο κοινωνικό είναι/ γίγνεσθαι, υπάρχει και στο καθένα μας ή και στην εργατική τάξη: Είναι η τάση χειραφέτησης και η τάση υποταγής η οποία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις συνθήκες και τις διαδικασίες της ταξικής πάλης. Και σε αυτό το επίπεδο όταν ηγεμονεύει η τάση υποταγής- όπως σήμερα- είναι δύσκολες ή και αδύνατες οι συνθήκες για την διεξαγωγή της ταξικής πάλης , είναι δύσκολες οι συνθήκες για νικηφόρους εργατικούς αγώνες, είναι δύσκολες οι συνθήκες για τον επαναστατικό αγώνα.
Το αντίθετο συμβαίνει όταν αρχίζει να διαχωρίζεται η τάση χειραφέτησης από την τάση υποταγής, ενώ σε συνθήκες ηγεμονίας της τάσης χειραφέτησης τότε έχουμε συνθήκες επαναστατικής κρίσης και είναι δυνατό το επαναστατικό άλμα.
Συνολικότερα- και σε μια αντικειμενική βάση- διαμορφώνονται δυνάμεις και δυναμικές που τείνουν να πάνε τα πράγματα μπροστά, να κάνουν καλύτερη την ζωή των ανθρώπων, να οικοδομήσουν συνθήκες μιας ισότιμης σχέσης ανθρώπου- φύσης ή Άνθρωπου με τον άνθρωπο, συνθήκες ισοτιμίας, ισονομίας, οικονομικής/ κοινωνικής/ και πολιτικής δημοκρατίας. Συνθήκες ισότητας και αδελφότητας, συνθήκες που θα δίνουν την ευκαιρία στους ανθρώπους και στο άνθρωπο να κατανοεί και κυρίως να ελέγχει τις καθολικές συνθήκες της ζωής του. Οι συγκεκριμένες δυνάμεις και δυναμικές είναι έκφραση και αντανάκλαση της επαναστατικής τάσης/ της τάσης χειραφέτησης, είναι έκφραση και αντανάκλαση της δύναμης(potentia) του πλήθους των ελεύθερων ανθρώπων.
Φυσικά γεννιούνται και αντίρροπες δυνάμεις και δυναμικές – δυνάμεις και δυναμικές που σήμερα ηγεμονεύουν- που κάνουν δύσκολη έως αδύνατη όχι μόνο τον έλεγχο αλλά και την κατανόηση ή την συνειδητοποίηση των όρων ζωής και ύπαρξης των ανθρώπων. Δυνάμεις και δυναμικές που δυναμώνουν την οικονομική, πολιτική, κοινωνική, εθνική, φυλετική, πολιτιστική και θρησκευτική ανισότητα. Δυνάμεις και δυναμικές που αφήνουν αμόρφωτους τους ανθρώπους, δεν τους επιτρέπουν να ωριμάσουν, αυξάνουν και ενισχύουν τους όρους και τις συνθήκες της αλλοτρίωσης, δημιουργώντας ένα αλλοτριωμένο και ακραία εξατομικευμένο, ανελεύθερο, ανθρωπάκο που μεταβάλλεται σε όχλο, αντί να γίνει ελεύθερο πλήθος. Είναι η potestas, η ισχύς των ελίτ, η ισχύς του παγκόσμιου κεφαλαίου.

.Ακολουθεί μια συνέντευξη του Νίκου Ψυρούκη στο Πριν

στο http://red-pep.blogspot.com/2008/07/blog-post_06.html

Συμπληρώθηκαν σήμερα, 6 του Ιούλη, πέντε χρόνια από την ημέρα που ο μεγάλος μαρξιστής ιστορικός Νίκος Ψυρούκης»έφυγε» από τη ζωή. Ο Νικος Ψυρούκης ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες ιστορικούς γεννήθηκε το 1926 στην Ισμαηλίγια της Αιγύπτου από αιβαλιώτικη οικογένεια. Το 1944 οργανώθηκε στην αντιφασιστική πρωτοπορία εναντίον των βρετανικών στρατευμάτων στην Αίγυπτο, κατηγορήθηκε ως ανατρεπτικό στοιχείο και κατέφυγε στη Γαλλία και αργότερα στην Τσεχοσλοβακία, όπου σπούδασε ιστορία.
Το 1956 ολοκλήρωσε τη διπλωματική του πάνω στη Μικρασιατική καταστροφή και επέστρεψε στην Αίγυπτο. Στην Ελλάδα, ήλθε το 1961 και συνέχισε την καινοτόμο επιστημονική και συγγραφική του δραστηριότητα. Το ελεύθερο πνεύμα του το πλήρωσε. Η ασφάλεια τον κυνήγησε ως αριστερό και η επίσημη αριστερά τον απομόνωσε ως αιρετικό.
Το 67 η χούντα τον εξόρισε στη Γυάρο όπου έμεινε ένα χρόνο. Λίγα χρόνια μετά ήρθε η αναγνώριση της επιστημονικής του αξίας.
Η «Κόκκινη Πιπεριά» τιμώντας τη μνήμη του αναδημοσιεύει τη συνέντευξη που είχε δώσει ο μεγάλος ιστορικός στην εφημερίδα «Πριν» και τον Λεωνίδα Bατικιώτη:
Έχετε ζήσει πολλές στιγμές της ταξικής πάλης στην Ελλάδα. Πώς εκτιμάτε τους σημερινούς συσχετισμούς; Υπερισχύει η επαναστατική ή η αντεπαναστατική τάση;

Σαφέστατα υπερισχύει η αντεπαναστατική τάση. Δεν πρόκειται μάλιστα μόνο για ελληνικό φαινόμενο. Η αιτία του κακού κατά τη γνώμη μου είναι ότι έχουν εξατομικευθεί οι όροι συγκρότησης της ίδιας της κοινωνίας. Ως αποτέλεσμα της επαναστατικοποίησης των μέσων παραγωγής έχει αυξηθεί αφάνταστα η αλλοτρίωση της εργατικής τάξης. Ακόμη και στην Ελλάδα η εργατική τάξη έχει μικροαστικοποιηθεί. Η εξάπλωση των ελαστικών σχέσεων εργασίας και της μη μόνιμης απασχόλησης, η εκρηκτική ανάπτυξη του πλαστικού χρήματος, αναφέρομαι σε αυτό το χάλι με τις πιστωτικές κάρτες, όλα αυτά έχουν εξαπλώσει μία οσμή σήψης, δυσοσμίας και εκμαυλισμού των συνειδήσεων που δυστυχώς με κάνουν πολύ απαισιόδοξο για το μέλλον.

Η αντιτρομοκρατική υστερία των Αμερικανών, με αφορμή το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου, δυσχέρανε τους όρους διεξαγωγής της επαναστατικής πάλης;

Mα αυτό ήταν το ζητούμενο. Δείτε τη σφαγή που γίνεται στην Παλαιστίνη. Ακόμη και αυτούς τους ήρωες, τους απελπισμένους νέους και νέες που ανατινάζονται για να υλοποιηθεί το όραμά τους για ελεύθερη Παλαιστίνη, ο βλαξ ο Μπους, και όχι μόνο, χωρίς κανένα αίσθημα ντροπής τους αποκαλεί τρομοκράτες. Στο όνομα του αγώνα εναντίον της τρομοκρατίας οι Αμερικανοί θέλουν να ξεμπερδέψουν οριστικά με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και τους αγώνες των εργαζομένων. Αν με την επέμβαση στο Αφγανιστάν ήθελαν να εξαρθρώσουν την τρομοκρατία, γιατί συνεχίζουν μέχρι και αυτή την ώρα που μιλάμε τη σφαγή; Πριν από λίγο άκουσα στις ειδήσεις για δεκάδες νεκρούς.

Μπορούμε να μιλάμε σήμερα για την επαναστατική επαναθεμελίωση της Αριστεράς;

Ας σταματήσουμε να μιλάμε για Αριστερά κατ’ αρχήν. Πρόκειται για όρο που έχει εκφυλιστεί από τη συνεχή χρήση και εδώ και χρόνια έχει πάψει να σηματοδοτεί όσα αυτονόητα σηματοδοτούσε τον καιρό της γαλλικής επανάστασης, για παράδειγμα, που είχε χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά. Ας μιλήσουμε για την ανάγκη επαναθεμελίωσης των επαναστατικών οργανώσεων και των κινημάτων. Τέτοια ανάγκη υπάρχει. Όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά παγκόσμια.

Τι πρέπει να τη χαρακτηρίζει;

Αυτό που χρειάζεται είναι να ξεφύγει από τον οικονομίστικο αγώνα. Μέχρις ενός βαθμού είναι αναγκαίος. Από εκεί και πέρα, όμως, μας απομακρύνει από τον αντικαπιταλιστικό αγώνα. Εξίσου καθοριστική για την τύχη ανάλογων εγχειρημάτων είναι και η κίνηση μέσα στις μάζες, μέσα στους εργαζομένους, εκεί που χτυπάει η καρδιά της κοινωνίας.

Σε αυτό το εγχείρημα, της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης, τι ρόλο διαδραματίζει η θεωρία;

Αναντικατάστατο. Και δυστυχώς δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα κατανοητό. Ο Μάο έλεγε ότι για να μετακινηθεί ακόμη και μία πέτρα πέντε μέτρα παραπέρα χρειάζεται επαναστατική διαπαιδαγώγηση. Οι κουβέντες αυτές, καθόλα πολύτιμες για να ερμηνεύσουμε και την τραγωδία της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας, είναι ακόμη πιο πολύτιμες για τα δικά μας εγχειρήματα. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο κάθε άνθρωπος και η ίδια η τάξη έχει τις επαναστατικές και τις συμβιβαστικές του πλευρές. Τις εξεγερτικές, χειραφετητικές από τη μια και τις τάσεις που τον καθηλώνουν στο σήμερα ή ακόμη και το χθες, από την άλλη. Οι δύο τάσεις, ως δυνατότητες, ενυπάρχουν σήμερα και θα ενυπάρχουν πάντα. Κανένα άλμα δεν πραγματοποιείται με την έκδοση φετβάδων και διαταγών αν δεν έχει προηγηθεί μία επίμονη και συνεχής θεωρητική δουλειά.

Οι επαναστατικές δυνάμεις στην Ελλάδα δεν τα πήγαν και τόσο καλά σε αυτό το θέμα…

Δυστυχώς αυτή είναι η πραγματικότητα. Και είναι μια πραγματικότητα τραγική, που σημάδεψε όλες τις προσπάθειες που έγιναν. Οι αιτίες όμως αρχικά είναι αντικειμενικές. Μην ξεχνάμε ότι από το 1920 μέχρι και το 1974, που τα βιβλία του Μαρξ και του Λένιν έγιναν της μόδας και κάθε βιβλιοπωλείο σε άλλες χώρες τα είχε στη βιτρίνα του, όλες αυτές τις δεκαετίες οι επαναστατικές δυνάμεις στη χώρα μας λειτουργούσαν σε καθεστώς βαθιάς παρανομίας. Τι θεωρία μπορείς να αναπτύξεις σε τέτοιο περιβάλλον; Παραπέρα, αυτό που κυριάρχησε ως επαναστατική θεωρία ήταν δογματικές μεταφορές ιδεολογημάτων του κυρίαρχου μαρξισμού, και αναφέρομαι σε αναλύσεις για αστικοδημοκρατική επανάσταση, θεωρία σταδίων και άλλα τέτοια, τα οποία δυστυχώς στένεψαν ασφυκτικά το πεδίο της παραγωγής επαναστατικής θεωρίας. Την καταδίκασαν. Απίστευτης αξίας κείμενα και δουλειές του Μαρξ και του Λένιν, αντί να τα προσεγγίσουμε με διαλεκτικό βλέμμα και να τα προωθήσουμε στις σημερινές αλλαγές, μετατράπηκαν σε ευαγγέλια.

Εσείς πάντως ξεφύγατε από αυτόν τον κανόνα…

Θυμάμαι ένα σχετικό περιστατικό. Ανέκαθεν υποστήριζα κάτι που κάνω και στο τελευταίο μου βιβλίο, μία βασική θέση της μαοϊκής διαλεκτικής αντίληψης, που συνοπτικά λέει τα εξής: στον καπιταλισμό το ζεύγος της αντίφασης, κεφάλαιο και μισθωτή εργασία, αλληλοσυμπληρώνεται και αλληλοαποκλείεται. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε την αντεπανάσταση, στη δεύτερη την επανάσταση. Έτσι όμως η άρνηση της άρνησης δεν φέρνει τη σύνθεση, όπως υποστήριζε ο Έγελος. Αλλά ότι όταν υπερέχει η αλληλοαποκλειόμενη πλευρά το αποτέλεσμα δεν είναι η σύνθεση, αλλά η διάσπαση στα δύο, δηλαδή η επαναστατική αλλαγή. Ενώ όταν υπερέχει η αλληλοσυμπληρούμενη πλευρά έχουμε το αντίθετο, την εδραίωση της αντεπανάστασης. Διαφορετικά ειπωμένο, η σύνθεση σημαίνει τη συνέχιση της παλιάς αντίφασης, έστω και κάτω από τροποποιημένες μορφές, τέτοιες που να διασφαλίζουν την ταξική ηγεμονία στην άρχουσα τάξη. Έτσι το ένα γίνεται δύο και όχι τα δύο ένα. Επάνω σε αυτό το ζήτημα οι μπολσεβίκοι και ο ίδιος ο Λένιν υστέρησαν.

Θυμάμαι λοιπόν, πολλά χρόνια πριν, να έρχεται ένας σύντροφος και φίλος μου και να με ρωτάει εξαγριωμένα: τολμάς και βρίζεις τον Έγελο; Αυτό που χρειάζεται να καταλάβουμε είναι τη βαθιά επίδραση που έχει η αστική ιδεολογία σε κάθε επαναστατικό ρεύμα και σε κάθε επαναστάτη. Δεν είναι προδοσία, για παράδειγμα, να διαγνώσεις επιρροές του γερμανικού σοβινισμού πίσω από τη θέση που είχε εκφράσει ο Ένγκελς ότι δεν υπάρχει ελληνικό έθνος. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι να αφομοιώσουμε τη σπουδαία θεωρητική παράδοση που υπάρχει και να την προχωρήσουμε παραπέρα.

Αναφερθήκατε νωρίτερα στην επαναστατικοποίηση των μέσων παραγωγής. Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας;

Ταξικός. Περισσότερο μάλιστα από κάθε άλλη εποχή. Η ανάπτυξη της επιστήμης σήμερα, πρώτα και κύρια, είναι ατομικές βόμβες και έξυπνα όπλα, τρελές αγελάδες, άσκοπος τουρισμός και αδιάκοπες μετακινήσεις που περισσότερη κούραση προσφέρουν παρά τέρψη και αναψυχή και, τέλος, σημαίνει υπερεκμετάλλευση μέχρι εξαντλήσεως της φύσης.

Η Οργάνωση «Φίλοι Νέων Χωρών» δημιουργήθηκε για να προωθηθεί η αλληλεγγύη με τα ανεξάρτητα κράτη;

Όχι ακριβώς. Αρχικά δημιουργήθηκε, το 1962, με αναφορά στην Κύπρο. Αποφασίσαμε να τη φτιάξουμε με αφορμή μία έκθεση για την Κούβα που είχαμε οργανώσει στον Εμπορικό Σύλλογο της Αθήνας, την εποχή μάλιστα που ο Χρουτσώφ την είχε αποκηρύξει. Από εκεί και πέρα η θεματική της διευρύνθηκε οργανώνοντας την αλληλεγγύη του ελληνικού λαού προς όλες τις χώρες που είχαν διώξει ή αγωνίζονταν να αποδιώξουν τον αποικιακό ζυγό. Οργανώναμε εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχε πολύς κόσμος. Και το σημαντικότερο ήταν πως οι περισσότεροι, οι οκτώ στους δέκα περίπου, ήταν εργάτες. Εκδίδαμε δε και ένα περιοδικό, τον Αντιιμπεριαλιστή. Στις σελίδες του είχαμε μεταφράσει και δημοσιεύσει άρθρα του Μαλκολμ Χ, του Τσε, του Μπάραν, αγωνιστών από την Αλγερία και πολλών ακόμη. Από την οργάνωσή μας είχε περάσει και ο Σωτήρης Πέτρουλας. Μετά τον διέγραψε η ΕΔΑ. Είχε περάσει πολύς κόσμος από εκείνη την οργάνωση μέχρι το 1967 που διαλύθηκε με το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Γύρω στους πέντε χιλιάδες, υπολογίζω. Μετά τη μεταπολίτευση πολλοί από αυτούς δεν πήγαν χαμένοι…

Εσείς όμως διατηρήσατε την ανεξαρτησία σας από το κράτος.

Προτάσεις για να αναλάβω σύμβουλος, ειδικά τη δεκαετία του ’80, είχα. Δεν έλειψαν. Τις αρνήθηκα όμως, συνεχίζοντας την ερευνητική μου δουλειά και μένοντας πιστός στην επαναστατική υπόθεση.
Με κόστος προφανώς…

Επί χρόνια είχα μία σύνταξη ανασφάλιστου πόλεως του ΟΓΑ που μου εξασφάλιζε μόνο την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Το Νοέμβριο του ’99 έλαβα και εγώ μία σύνταξη που δίνει το υπουργείο Πολιτισμού στους ανθρώπους των γραμμάτων. Κάτι ψιχία, που δεν σας κρύβω όμως ότι με ανακούφισαν. Όμως, τον Απρίλιο του 2000 έκαναν έφεση και ακόμη εξετάζουν άμα τη δικαιούμαι.

Ξέρω αυτό που έλεγε ο Μαρξ: ότι το μεγαλύτερο υλικό αγαθό που έχει ο άνθρωπος είναι η ελευθερία. Εγώ το κατέχω. Και αυτό το υλικό αγαθό μού είναι αρκετό για να ζήσω και να συνεχίσω να πορεύομαι».

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *