Sufir3d

ερευνώντας τις δυνατότητες και τις ενέργειες που γεννάει η εποχή μας

τα «τετράδια του μαρξισμού» υπόθεση όλων μας, υπόθεση της ενότητας θεωρίας και πράξης

by Δημήτρης Αργυρός on 18 Μαρτίου 2017

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί η δική μου παρέμβαση, η δική μου ομιλία στην εκδήλωση της παρουσίασης των «τετραδίων του μαρξισμού», τεύχος 2 στα Γιάννενα1

Σύντροφοι, συντρόφισσες, φίλες και φίλες  νιώθω μεγάλη τιμή που συμμετείχα στην παραγωγή του δεύτερου τεύχους των “τετραδίων του μαρξισμού”. Ένα τεύχος που έχει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον αφιέρωμα στις μαρξιστικές  προσεγγίσεις για την ΕΕ.  Το κείμενο με το οποίο συμμετείχα στο δεύτερο τεύχος των  “τετραδίων του μαρξισμού” ήταν ένα κείμενο “πολιτικής θεωρίας”, ένα κείμενο φιλοσοφικής θεωρίας,  ένα κείμενο με τίτλο: “Κομμουνιστική Δημοκρατία : Ερωτήματα, προϋποθέσεις και δυνατότητες.

Στο εν λόγω κείμενο  επιχείρησα να προσεγγίσω τις σχέσεις του κουμμουνισμού και της δημοκρατίας, τις σχέσεις του κινήματος και της προοπτικής του κομμουνισμού και του προτάγματος της δημοκρατίας.  Αντιμετωπίζοντας τόσο τον κομμουνισμό όσο και την δημοκρατία όχι ως δυο στατικά, κλειστά συστήματα και μοντέλα, αλλά ως ανοικτές ολότητες, ως  “μορφές ζωής”, που οι σχέσεις τους δεν είναι πάντα συμβατές,  αλλά ούτε και πάντα αντιθετικές, πόσο μάλλον συγκρουσιακές, είναι σε μεγάλο βαθμό διαλεκτικά αντιθετικές.

Στο άρθρο μου ερεύνησα  τις  δυνατότητες, τις δυναμικές ,  τα όρια και τις προϋποθέσεις της παραγωγής μιας θεωρίας της κομμουνιστικής δημοκρατίας. Επιχείρησα  να ανοίξω μια συζήτηση, ως στοιχείο μιας θεωρίας της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης που παραμένει τόσο δυνατή, όσο  και αναγκαία.

Μια θεωρία κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης δεν πρέπει, δεν μπορεί, δεν δύναται, είναι τραγικό να είναι, μια από τα ίδια: Άλλες εποχές, άλλες δυνατότητες, άλλες δυναμικές, διαφορετικός ποιοτικά και ποσοτικά  καπιταλισμός, ολοκληρωτικός καπιταλισμός, κατά συνέπεια και  σε άλλα επίπεδα- ποιοτικά και ποσοτικά- είναι αναγκαίο να κινούνται και οι διαδικασίες της παραγωγής μιας κομμουνιστικής δημοκρατίας, μιας κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης.

Στο κείμενο μου διεύρυνα  μια σχέση της ενότητας υποκείμενου/ αντικειμένου, του υποκειμένου και της κοινωνίας, ενότητας παραγωγών/ κυβερνητών, μια σχέση ενότητας της επαναστατικής θεωρίας και επαναστατικής πράξης.  Μια σχέση τελικά  μεταξύ «μορφών ζωής», μεταξύ τρόπων ζωής, ενταγμένη στην εσωτερική κίνηση μιας απελευθερωτικής κοσμοθεωρίας.

Και σε αυτό ακριβώς το σημείο ας μου επιτρέψετε να μείνω: Η δημοκρατία δεν είναι τίποτε άλλο πάρα η ενότητα παραγωγών / κυβερνώντων που κατέχουν την εξουσία επί των όρων της παραγωγής και αναπαραγωγής, επί των όρων της ζωής ως ένα ανοικτό γίγνεσθαι. Και σε αυτό προσιδιάζει με τον κομμουνισμό, μόνο που ο τελευταίος κινείται στην κλίμακα μιας αταξικής κοινωνίας, ενώ η δημοκρατία όχι.

Δίχως να ξεχνούμε όμως πως και  ο κομμουνισμός είναι μεν μια αταξική ολότητα, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια διαλεκτική υπέρβαση του προηγούμενου τρόπου παραγωγής, του καπιταλιστικού σταδίου, και κατά συνέπεια είναι τομή και διαλεκτική συνέχεια του προηγούμενου τρόπου παραγωγής. Κατά συνέπεια και ο κομμουνισμός δεν είναι μια σταθερή Παρμενίδια κατάσταση,  αλλά μια διαδικασία, μια ζωτική ροή, μια διαλεκτική κίνηση.

Η δημοκρατία ως μια ενότητα παραγωγών / κυβερνώντων, ως μια ενότητα θεωρίας και πράξης πήρε το ιστορικό της βάπτισμα στην αρχαία δημοκρατική πόλη. Φυσικά μέσα στα πλαίσια  της δουλοκτητικής φάσης ανάπτυξης της κοινωνίας, η οποία καθόρισε και διαμόρφωσε και τα ιστορικά  όρια της ανάπτυξης της αρχαίας δημοκρατικής πόλης.

Η δημοκρατία ως ένα διαρκές επαναστατικό πρόταγμα, ως μια ενεργής επαναστατική καθολικότητα, ως μια εκφρασμένη ενότητα θεωρίας και πράξης από την αρχαία δημοκρατική πόλη και εντεύθεν, έπαιξε ένα καθοριστικό ρόλο σε κάθε επαναστατική διαδικασία. Υπήρξε μια διαρκής επαναστατική τάση στην πορεία των ιστορικών χρόνων και σε κάθε μεγάλη επαναστατική απόπειρα και τομή απέκτησε και ένα συγκεκριμένο υλικό περιεχόμενο, πχ σοβιέτ.

Σύντροφοι, συντρόφισσες, φίλες και φίλες είναι γνωστό το «μότο» : Δεν υπάρχει επαναστατική θεωρία δίχως επαναστατική πράξη, και πως το στοίχημα δεν είναι να ερμηνεύουμε το κόσμο, αλλά  να τον αλλάζουμε. Μόνο που κάθε μεγάλη θεωρία, κάθε μεγάλη κοσμοθεωρία υπήρξε πραγματικά μεγάλη επειδή συνδέθηκε με ένα συγκεκριμένο πρόταγμα αλλαγής του κόσμου, συνδέθηκε με την τάση της χειραφέτησης και τις μορφές που αυτή πήρε.

Ξεκινώντας ήδη από την αρχαία φιλοσοφία δεν είναι δύσκολο να προσέξουμε πως γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα σε αυτά τα πλαίσια της άμεσης αρχαίας  δημοκρατίας,   απαντώντας στα ερωτήματα που έθεταν τόσο οι οπαδοί της, όσο και  οι αντίπαλοι της. Ξεκινώντας από τον δημοκρατικό σχετικισμό του Πρωταγόρα, έως και την  αριστοκρατική Πλατωνική ουτοπία ή την Αριστοτελική δημοκρατική μεσότητα, είναι τα πρακτικά  ερωτήματα που έθετε η δημοκρατική «εκκλησία του δήμου», η «αρχαία αγορά», που προβλημάτιζαν τους φιλοσόφους και τις σχολές τους.

Πόσο μάλλον που η μεγαλύτερη θεωρητική ανάπτυξη της υπήρξε όταν η αρχαία δημοκρατική πόλη μπήκε σε κρίση, μπήκε σε κρίση η ενότητα παραγωγών / κυβερνώντων και άρχισε να σπάει η ενότητα, με την θεωρία να επιχειρεί να απαντήσει το γιατί και το πως  συνέβη.Τόσο  οι σοφιστές, όσο  το Πλατωνικό μοντέλο, και το Αριστοτελικό μοντέλο  ήταν θεωρητικές και πρακτικές προτάσεις  που επιχείρησαν όχι μόνο να απαντήσουν γιατί μπήκε σε κρίση η πόλη κράτος, γιατί μπήκε σε κρίση η αρχαία δημοκρατική πόλη, γιατί έσπασε η ενότητα παραγωγών / κυβερνώντων, αλλά επιχείρησαν να  προσφέρουν πρακτικές απαντήσεις στο πως θα ανατάξει, το πως θα επανενωθεί.

Ενώ στην συνέχεια τα ρεύματα του στωικισμού, των επικούρειων, των κυνικών, των σκεπτικιστών και των νεοπλατωνικών  αντανακλούν μια ποιοτική μεταβολή σε σχέση με τα πάλαια φιλοσοφικά και πολιτικά ρεύματα. Αποτέλεσμα  του  τέλους της πόλης/ κράτους και της δημιουργίας της κοσμόπολις, της δημιουργίας των αυτοκρατοριών.

Μια ποιοτική μεταβολή σε σχέση τόσο με τις πόλεις/ κράτη, όσο και με το προηγούμενο  κύκλο αυτοκρατορικών ολοκληρώσεων, πχ των Ασσυρίων, των Αιγυπτίων και των Περσών. Σε αυτή την φάση των αυτοκρατορικών ολοκληρώσεων, η καθολική κίνηση παίρνει ακόμη πιο ολιστικά χαρακτηριστικά. Και αυτό είναι ένα ζήτημα που δεν θα το βρούμε μπροστά μας μόνο τότε, αλλά σε κάθε παγκόσμια κίνηση το ολιστικό θα αποκτά ακόμη πιο καθολικά χαρακτηριστικά, με τις αντιθέσεις να εκφράζονται σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Ουδέν κακό αμιγές καλού όπως έλεγαν οι στωικοί: Το σπάσιμο της ενότητας παραγωγών/ κυβερνώντων άνοιξε το δρόμο για την παραγωγή του ατόμου και της ατομικότητας. Άνοιξε το δρόμο για την σύγχρονη εποχή, μια εποχή που χρειάστηκαν πάνω από 1500 χρόνια για να ολοκληρώσει την εμφάνιση της. Ένα γεγονός που δείχνει πως η ιστορική κίνηση έχει τους δικούς της ρυθμούς, ρυθμούς πολύ διαφορετικούς από τα δικά μας θέλω, από τις δικές μας επιθυμίες.

Η ανάδυση αυτής της  πρώτης νεωτερικότητας στις πρώτες  επαναστατικές της εκδοχές επιχείρησε να δομήσει μια νέα ενότητα του ατόμου και της κοινότητας, ενότητα παραγωγών / κυβερνώντων, ενότητα θεωρίας και πράξης. Μια ενότητα που σε μεγάλο βαθμό ήταν ή ονειρευτήκαν μια επιστροφή της αρχαιότητας, του κλασικισμού ή ήταν αντανάκλαση ρομαντικών αντιλήψεων μιας χαμένης ουτοπίας, Αρκαδίας και Ατλαντίδας. Ενώ σε αυτή την κίνηση καθοριστικό ρόλο έπαιξαν και οι ουτοπικές μεσσιανικές εκδοχές του χριστιανισμού, του Εβραϊσμού και ως ένα βαθμό και του μουσουλμανισμού.

Η βάσανο όμως της αναδυόμενης καπιταλιστικής ανάπτυξης και της αποικιοκρατίας, γρήγορα οδήγησε σε μια εποχή τεράστιας οικονομικής ανάπτυξης, ταξικής και αποικιοκρατικής εξαθλίωσης, καπιταλιστικής  καταπίεσης αλλά και το κυριότερο επιστημονικών και τεχνολογικών  επαναστάσεων που άλλαξαν ριζικά το μοντέλο στο πως βλέπουμε τα πράγματα.

Τα γεγονότα πήραν δραματική τροπή που οδήγησαν στην εποχή των αστικών επαναστάσεων στην διερεύνηση μιας νέας ενότητας  κοινωνίας και  υποκείμενου που πήρε το όνομα πολίτης, πολίτης του έθνους/ κράτους, του αστικοδημοκρατικού έθνους/ κράτους. Με τον διαφωτισμό να είναι η εκφρασμένη- ενεργής – ενότητα θεωρίας και πράξης   που επιχειρεί να απελευθερώσει τον άνθρωπο ως άνθρωπο και τον άνθρωπο ως πολίτη από τα δεσμά της απολυταρχίας, της βασιλείας και του φόβου που καλλιεργούσε η εξουσία της εκκλησίας, η εξουσία της  θρησκείας

Τα γεγονότα στο ιστορικό γίγνεσθαι τρέχουν πλέον με μεγάλες ταχύτητες. Οι νέες παραγωγικές δυνάμεις που αναπτύχθηκαν και που μεταβάλουν το τεχνολογικό τοπίο συνεχώς δίνουν την δυνατότητα η καθολική παγκόσμια κίνηση να εκφραστεί με ακόμη  πιο ολιστικό τρόπο από τα πριν. Και αυτό το ξαναλέμε γιατί θα το βρούμε μπροστά μας σήμερα με την κρίση της ιμπεριαλιστικής / καπιταλιστικής ολοκλήρωση της ΕΕ. Με την παγκοσμιοποιημένη ανισόμετρη, κίνηση, διαρκώς να δημιουργεί παγκοσμιοποιημένες συνδυασμένες γέφυρες που συμπαρασύρουν το παγκόσμιο γίγνεσθαι και που θέτουν σε διαρκή  κρίση τόσο το έθνος / κράτος, όσο και τις καπιταλιστικές και ιμπεριαλιστικές ολοκληρώσεις

Όσα δεν άλλαξαν στο μακρύ χρόνο του μεσαίωνα, άλλαξαν σε λίγες εκατονταετίες, με την αστική τάξη να μετατρέπεται από επαναστατική τάξη σε αντεπαναστατική τάξη και μια νέα τάξη να προσδοκά- δυνάμει και ενεργεία- να εκφράσει την ενότητα κυβερνώντων/ παραγωγών, την ενότητα επαναστατικής θεωρίας και επαναστατικής πράξης.

Η τάξη των προλεταρίων όμως για να γίνει μια επαναστατική τάξη πρέπει να κάνει το διπλάσιο δρόμο σε σχέση με την τάξη των αστών. Η αστική τάξη  ήταν μια τάξη  κυρίαρχη οικονομικά που με την επανάσταση της πήρε και την πολιτική εξουσία.

Απεναντίας το προλεταριάτο δεν είναι μια οικονομικά κυρίαρχη τάξη και ούτε μπορεί να γίνει τέτοια στα πλαίσια του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα είναι αδύνατο να πάρει και την πολιτική εξουσία, δίχως να ανατρέψει με επαναστατικό τρόπο το κεφάλαιο και το κράτος του. Και αυτό θα συμβεί με την ενεργή παρουσία και την πρωτοπόρα δράση του κόμματος της εργατικής τάξης και των συμμάχων της.

Το προλεταριάτο είναι η μόνη κοινωνική τάξη – ως η παραγωγός του κοινωνικού πλούτου και ως η εργαζόμενη πλειοψηφία – που δύναται να απελευθερώσει το σύνολο  της κοινωνίας, καταργώντας και τον εαυτό του ως κοινωνική τάξη . Και αυτό μπορεί να συμβεί ανατρέποντας τον καπιταλισμό και το κεφάλαιο.

Με την ενότητα της θεωρίας και της πράξης να είναι η ενότητα του προλεταρίου ως τάξη  της καταστροφής του καπιταλισμού, και ως τάξη  της παραγωγής  του νέου κόσμου,  μέσα από τις μορφές της εργατικής εξουσίας και  μέσα από την μετατροπή του προλεταριάτου -από τάξη καθ’ αυτή και δι εαυτή- σε ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς. Το προλεταριάτο είναι- δυνάμει και ενεργεία- η νέα φιλοσοφική και πρακτική τάξη του κόσμου ως ολότητα, ως κίνηση και ως γίγνεσθαι.

Αν αυτά έλεγε η θεωρία ή πρακτική δεν δικαιολογείσαι την ενότητα της, απεναντίας κινήθηκε σε μια άλλη κατεύθυνση, η πραγματικότητα πήρε άλλα υλικά χαρακτηριστικά. Η εποποιία,  ο εκφυλισμός , η ήττα και η κατάρρευση των σοσιαλιστικών πειραμάτων του 20ου αιώνα έβαλε σε μεγάλη κρίση την κομμουνιστική ιδεολογία, έβαλε σε μεγάλη κρίση την επαναστατική ιδεολογία,  ανοίγοντας μια σειρά από ερωτήματα:

Μήπως η κομμουνιστική θεωρία είναι μια ουτοπία, που αντί να απελευθερώνει οδηγεί σε μια νέα σκλαβιά με τους κομματάρχες και τους γραφειοκράτες στο ρόλο μιας νέας ελίτ ή και κοινωνικής τάξης;

Μήπως η εργατική τάξη δεν μπορεί να απελευθερωθεί και να  απελευθερώσει και είναι μια τάξη σαν τους αρχαίους δούλους, ικανή για εξέγερση, αδύναμη για επανάσταση και πιο πολύ για απελευθέρωση;

Ενώ ας μην ξεχνάμε και τον πρωταγωνιστικό ρόλο της επαναστατικής πρωτοπορίας και του κόμματος; Ένας ρόλος της συλλογικής έκφρασης των σύγχρονων πλατωνικών φιλοσόφων βασιλιάδων,  που επιχειρούν να ανοίξουν δρόμους για την έξοδο από το πλατωνικό σπήλιο.   Με τα θετικά και τα αρνητικά αυτού του μοντέλου

Μήπως με τον καπιταλισμό  έχουμε το πραγματικό  τέλος της ιστορίας, δηλαδή δεν μπορεί να υπάρξει ένα ανώτερο πιο δίκαιο και ισοελεύθερο σύστημα και κοινωνία πέρα από το καπιταλισμό;

Ποιος είναι ο ρόλος της παγκοσμιοποίησης και των ολοκληρώσεων, σε μια εποχή που οι ολοκληρώσεις, η παγκοσμιοποίηση, άλλα ταυτόχρονα και το έθνος/ κράτος έχουν μπει σε μια αλληλένδετη κρίση;  Με το ανισόμετρο και το συνδυασμένο να είναι όσο ποτέ  δεμένα και η κρίση του πρώτου να  μεταφέρεται στο δεύτερο και τούμπαλιν.

Και το σημαντικότερο με την εν λόγω κρίση του ανισόμετρου και του συνδυασμένου να μην αντανακλά μια ποσοτική κρίση, μια κρίση μεγέθους αλλά μια ποιοτική κρίση, μια ποιοτική μεταβολή μεταξύ επίπεδων φύσεως και όχι τάξεως.

Πρόκειται για ερωτήματα που παρά  την κρίση, μια δομική βαθιά καπιταλιστική κρίση,  δεν έχουμε τις αναγκαίες θεωρητικές και κυρίως πολιτικές απαντήσεις. Απεναντίας έχουμε από την μια το σπάσιμο της ενότητας θεωρίας και πράξης, έχουμε το κλείσιμο ενός κύκλου, κύκλου αγώνων, θεωρήσεων, επεξεργασιών, και την αδυναμία ανοίγματος ενός νέου κύκλου.

Και από την άλλη έχουμε μια επιστροφή σε βολικές κοινότοπες απαντήσεις ή σε απαντήσεις που ίσως και να λειτούργησαν σε παλαιότερες ιστορικές περιόδους, μόνο  που στις σημερινές συνθήκες είναι αδύνατο να δώσουν λύσεις και προοπτική

Αν δούμε μια ιστορική αναλογία θα δούμε πως η εποχή μας  έχει κοινά χαρακτηριστικά με την περίοδο των αλεξανδρινών αυτοκρατορικών  χρόνων και την κυριαρχία ενός γενικευμένου σκεπτικισμού, ανορθολογισμού, κυνισμού, κλεισίματος σε μικρές κοινότητες, όπως των στωικών ή των επικούρειων, περίοδο συγκρητισμού, αλλά και ταυτόχρονα  δογματισμού, μυστικισμού και μεσσιανισμού. Με την θετική υπέρβαση αυτών των ρευμάτων εκείνη την περίοδο να  οδηγεί στην εποχή του χριστιανισμού και στο μεσαίωνα.

Ενώ στις σημερινές συνθήκες έχουμε το παλαιό να μην έχει πεθάνει και το νέο να μην έχει γεννηθεί,  και όποτε συμβαίνει αυτό στην ιστορία έχουμε την εποχή των τεράτων, με το παλαιό να σαπίζει και να δημιουργεί καρκινικές εστίες στα υγιή κύτταρα.

Αποτελεί ύψιστο καθήκον μας,  καθώς και ιστορική αναγκαιότητα σε  αυτή την φάση που βρισκόμαστε  με ένα ανοικτό – ερευνητικό ακούραστο-  πνεύμα, να εμβαθύνουμε στην σχέση της θεωρίας και της πράξης, στην αυτονομία τους αλλά και στην  διαλεκτική τους ενότητα. Με τα πρωτεία να πέφτουν στην επαναστατική πράξη,  αφού  πρώτα υπάρξει μια ανάλυση της εποχής, της συγκυρίας, της συγκεκριμένης κατάστασης, της συγκεκριμένης στιγμής.

Και σε αυτό τον στόχο είναι δυνατό, είναι  και αναγκαίο,  να βοηθήσουν περιοδικά σαν τα “τετράδια του μαρξισμού” και σε αυτό το στόχο , είναι δυνατό, είναι και αναγκαίο να βοηθήσουμε όλοι μας, συμμετέχοντας τόσο στην πρακτική πολιτική εργασία όσο και στην θεωρητική παραγωγή. Όλοι μας πρέπει να αναπτύξουμε το θεωρητικό, το πολιτικό και το πρακτικό επίπεδο μας σε τέτοιο βαθμό που όχι μόνο πρέπει να διαβάζουμε αλλά και να γράφουμε στα “τετράδια του μαρξισμού”.

Άλλωστε το ένα πάει παρέα με το άλλο  και όλοι οι σύντροφοι και συντρόφισσες είτε είναι εργάτες ή αγρότες, είτε διανοούμενοι, είτε φοιτητές- είναι ή πρέπει να είναι- συστατικό στοιχείο μιας συλλογικής θεωρητικής και πολιτικής εργασίας, συστατικό οργανικό στοιχείο του συλλογικού διανοούμενου της εποχής μας, του επαναστατικού κομμουνιστικού  κόμματος/ κινήματος/ μετώπου.

Ευχαριστώ

1:Ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνανε, με ενα μόνο μικρό παράπονο: την αλλη φορα ελπίζω να χω το χρόνο να ολοκληρώσω όπως εγώ θέλω, έτσι κι αλλίως δεν εχω καμια ιδιαίτερη φιλοδοξία να είμαι  ο μόνιμος ομιλητής

Δημήτριος Αργυρός

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *