Sufir3d

ερευνώντας τις δυνατότητες και τις ενέργειες που γεννάει η εποχή μας

Με αφορμή το συνέδριο για την ανάπτυξη και την παραγωγική ανασυγκρότηση

by Δημήτρης Αργυρός on 1 Νοεμβρίου 2017

Ενα κείμενο που δημοσιεύτηκε στο https://www.bakiri.website/…/Με-αφορμή-το-συνέδριο-για-την-…, παρουσία του Αλέξη Τσίπρα

Χθες και προχθές, 23 και 24 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε ένα αναπτυξιακό συνέδριο στα Γιάννενα με θέμα την παραγωγική ανασυγκρότηση. Ένα συνέδριο με μια αρκετά μεγάλη θεματολογία και με την παρουσία υπουργών και του πρωθυπουργού στα Γιάννενα. Την στιγμή που γραφόταν αυτό το κείμενο, δεν ήμουν σε θέση να γνωρίζω τι θα ειπωθεί στο συνέδριο, τι θα ειπωθεί από τους υπουργούς και τον πρωθυπουργό.

Αν και οι δημοσιογραφικές πληροφορίες της πρώτης μέρας δεν δείχνουν πως κάτι σοβαρό και καινοτόμο έχει ειπωθεί. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο υπουργός υποδομών που είπε ναι στα αυτοκίνητα και όχι στα τραίνα. Ολόκληρο συνέδριο δηλαδή για να μας πει τα αυτονόητα, αυτά που γνωρίζαμε.

Δίχως να γνωρίζω ακριβώς τι έχει ειπωθεί , το συνέδριο μου προσφέρει την ευκαιρία να πάρω μια γενικότερη θέση για το ζήτημα της ανάπτυξης. Να πάρω θέση τόσο για το φιλοσοφικό/ πολιτικό καμβά στον οποίο κινήθηκαν οι ομιλητές, όσο και στο τι εννοείται ανάπτυξη στην σημερινή εποχή, στο σημερινό τρόπο παραγωγής ή σε ένα άλλο τρόπο παραγωγής και κοινωνικής ανάπτυξης.

Ανάπτυξη και επέκταση

Καταρχήν όταν μιλάμε για την ανάπτυξη εννοούμε την οικονομική ανάπτυξη, την εντατική και εκτατική οικονομική και παραγωγική διεύρυνση, που φυσικά επιφέρει και ποιοτικές μεταβολές, όχι όμως πάντα ποιοτικές εμβαθύνσεις.

Και μιλάμε για την οικονομική ανάπτυξη και επέκταση, καθώς το πεδίο οικονομία, το πεδίο παραγωγή, το πεδίο ποσοτική μεταβολή, έχει «καταπιεί» τα άλλα πεδία, όπως είναι το πεδίο της κοινωνίας ή το πεδίο της φύσης ή το πεδίο της πολιτικής.

Και αυτό είναι ένα ζήτημα, μια τοποθέτηση, μια θέση που δυστυχώς υπερβαίνει την σχέση δεξιάς-αριστεράς ή τη σχέση βορρά-νότου. Απεναντίας την επικαθορίζει σε βαθμό που να μειώνει τις ιδεολογικές διαφορές, ιδιαίτερα στην εποχή μας. Η λογική που διέπει αυτή την στάση είναι η αντίληψη πως όσο μεγαλώνει η «πίτα» τόσο μεγαλώνουν τα «κομμάτια» για όλους ή αυξάνονται τα μερίδια που ήδη παίρνουν.

Βέβαια η πραγματικότητα σε μεγάλο βαθμό διαψεύδει αυτή την θέση, αυτή την αντίληψη. Στην εποχή μας έχουμε μια τεραστία αύξηση της «πίτας», μόνο που δεν έχουμε μια αύξηση των μεριδίων. Απεναντίας έχουμε μια διεύρυνση της ταξικής και οικονομικής ανισότητας σε σχέση με προηγούμενες εποχές.

Ένα 5% του παγκόσμιου πληθυσμού, μια ισχνή μειοψηφία του 5% κατέχει το 50% του παραγόμενου πλούτου. Αντίθετα το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει με 2 με 3 δολάρια την μέρα, ζει στα όρια και κάτω από τα όρια της φτώχιας -ζει, στο βαθμό που ζει ως παρίας της ανθρωπότητας- ζει, στο βαθμό που ζει , από την φιλανθρωπία των ΜΚΟ. Και μετά πέφτουμε από τα σύννεφα για την επιρροή της ισλαμικής τρομοκρατίας στους παρίες του τρίτου κόσμου.

Αντίστοιχη εικόνα και στην Ελλάδα των μνημονίων, με τους πλούσιους να χουν γίνει πιο πλούσιοι και τους φτωχούς πιο φτωχοί, αλλά και στην Ευρώπη του διαφωτισμού, στην ενωμένη ΕΕ των τραπεζών, των δανειστών και πολυεθνικών. Την ΕΕ του κοινοβουλευτικού ολοκληρωτισμού που θέτει «εκτός νόμου» τις φωνές της αντίστασης.

Πρόκειται για οικονομική και παραγωγική διεύρυνση, που στοχεύει στο κέρδος, στην αύξηση των κερδών των επιχειρηματιών και λειτουργεί ανοιχτά υπέρ των συμφερόντων των οικονομικών ελίτ. Φυσικά ως συμπλήρωμα σε αυτή την κεντρική στόχευση εντάσσεται το περιβάλλον, η κοινωνική πρόνοια, και ο κοινωνικός τομέας της οικονομίας/ παραγωγής. Συμπλήρωμα που λειάνει τα ταξικά ματογυάλια με τα οποία αναγιγνώσκεται η σημερινή πραγματικότητα, προσφέροντας στους κρατούντες κοινωνικές αναφορές και κοινωνικά άλλοθι.

Πόσο μάλλον που ως συμπληρωματικό στοιχείο, ο κοινωνικός τομέας της οικονομίας λειτούργει παραγωγικά, αυξάνοντας το παραγωγικό και οικονομικό μέρισμα- που σε ένα γενικότερο όμως πλαίσιο- διευρύνει αντι να μειώνει την ταξική/ οικονομική ανισότητα. Σε αυτή την γραμμή, σε αυτή την αντίληψη νομίζω πως κινήθηκε και το συνέδριο που διεξήχθη στα Ιωάννινα.

Από εκεί και ύστερα πίσω από την μορφή και την ποιότητα της οικονομικής και παραγωγικής ανάπτυξης βρίσκεται ο τρόπος παραγωγής, οι σχέσεις παραγωγής, το κοινωνικοπολιτικό μοντέλο, βρίσκεται ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής. Ο οποίος είναι αυτός που προτάσσει την οικονομική και παραγωγική ανάπτυξη με βάση το κέρδος του επιχειρηματία, με βάση την κερδοφορία του μεγάλου παγκοσμιοποιημένου επιχειρηματία.

Σοσιαλκαπιταλισμός

Η ιστορική πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Στο 20ο αιώνα εμφανίστηκε ένας εναλλακτικός τρόπος παραγωγής, ένας εναλλακτικός τρόπος οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Μιλώ για τον σοσιαλιστικό/ κομμουνιστικό τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας, της κοινωνίας και της παραγωγής. Ένας εναλλακτικός και αντιθετικός στο καπιταλισμό τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας, της οικονομίας και της παραγωγής.

Που όμως δυστυχώς είχε βαθύτατες ομοιότητες με τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Πέρα από τον ιδεολογικό πεδίο, πέρα από το πολιτικό σύστημα, πέρα από την μορφή της τυπικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής υπήρχε -μεταξύ του δυο συστημάτων- μια βαθύτατη συμφωνία στην παραγωγική και οικονομική διαδικασία, στην παραγωγική λογική, στην αναπτυξιακή μορφή, στην μορφή κυριαρχίας της οικονομίας πάνω σε όλα τα επίπεδα.

Πρόκειται για μια ομοιότητα που συσκότιζε την μορφή και την ποιότητα των παραγωγικών σχέσεων, απόρροια και στα δυο μοντέλα της κυριαρχίας μιας ελίτ επάνω στην κοινωνική πλειοψηφία. Δηλαδή με άλλα λόγια και στο καπιταλιστικό σύστημα, αλλά και στον «υπαρκτό σοσιαλισμό», την οικονομική/ παραγωγική και πολιτική εξουσία, δεν την κατείχε η πλειοψηφία των παραγωγών του κοινωνικού πλούτου, η πλειοψηφία των εργαζόμενων, αλλά μια μειοψηφία, μια ελίτ, μια ολιγαρχία.

Κατά συνέπεια η παραγωγική και οικονομική διαδικασία εξαρτιόνταν από την υπεράσπιση των συμφερόντων των ελίτ, αυτής της οικονομικής και πολιτικής ολιγαρχίας, είτε μιλώντας για το ιδιωτικό επιχειρηματικό κεφάλαιο της καπιταλιστικής δύσης, είτε για την κομματική/ κρατική ολιγαρχία της σοσιαλιστικής ανατολής.

Πρόκειται για μια στιβάδα κοινών χαρακτηριστικών που ηγεμόνευαν επάνω στα διαφορετικά χαρακτηριστικά. Και από αυτή την οπτική- σε ένα βαθμό – είχαν δίκαιο όσες δυνάμεις και όσοι διανοούμενοι μίλαγαν για την ενιαία ταυτότητα του σοσιαλκαπιταλισμού.

Ενώ παρά το «89» και παρά την ηγεμόνευση του νεοφιλελευθερισμού στο παγκοσμιοποιημένο ολοκληρωτικό καπιταλισμό οι πιο δυναμικές οπτικές του συστήματος συνεχίζουν να έχουν σοσιαλκαπιταλιστικό χαρακτήρα. Οι πλέον κερδοφόρες επιχειρήσεις στο κόσμο είναι αυτές που εκμεταλλεύονται: α) τα δημόσια αγαθά, β) το κοινό, ή γ) είναι συνεταιρισμοί.

Επίσης η πλέον παραγωγική χώρα στο κόσμο, η καρδιά της παγκόσμιας καπιταλιστικής βιομηχανικής παραγωγής είναι η Κίνα, μια χώρα τυπικά κομμουνιστική, άγρια καπιταλιστική, μια χώρα που συνδυάζει την σχεδιοποιημένη οικονομία με την καπιταλιστική βιομηχανική παραγωγή.

Η τραγική ειρωνεία είναι πως ένα τυπικό κομμουνιστικό κράτος κρατάει ζωντανό τον παγκόσμιο καπιταλισμό. Ας σημειωθεί πως η επίσημη πολιτική γραμμή του Κ.Κ.Κίνας είναι μια μακροχρόνια ΝΕΠ, ένας μακροχρόνιος, πολυετής σοσιαλισμός της αγοράς, που σε κάποια εκατοντάδες χρόνια θα οδηγήσει στην πραγματική οικοδόμηση του σταλινικού «σοσιαλισμού σε μόνο μια χώρα», με την υπερπαραγωγή τεραστίων παραγωγικών δυνάμεων. Ισχύει ή δεν ισχύει αυτή η αντίληψη -που βέβαια δεν ισχύει- είναι έκφραση της παροιμιώδους υπομονής των Κινέζων.

Το ερώτημα είναι, αν τα διαφορετικά χαρακτηριστικά του σοσιαλισμού/ κομμουνισμού είναι σε θέση να διαχωριστούν και να ηγεμονεύσουν. Το ερώτημα είναι αν δύναται να πραγματοποιηθεί ο διαχωρισμός της ταυτότητας, δηλαδή αν φιλοσοφικά δύναται το «ένα να γίνει δυο». Αν είναι δυνατό, γιατί αναγκαίο είναι, να διαχωριστεί η επαναστατική και αντεπαναστατική τάση της κοινωνικής εξέλιξης.

Η ενότητα της αντεπαναστατικής με την επαναστατική τάση οδηγεί στην ηγεμόνευση της πρώτης με αποτέλεσμα είτε να έχουμε κοινωνικό τέλμα ή και κοινωνική οπισθοδρόμηση. Ο διαχωρισμός επιτρέπει στην επαναστατική τάση να ηγεμονεύσει, εκφράζοντας τις τάσεις και τις δυναμικές της χειραφέτησης, κάτι που θα οδηγήσει στην κοινωνική εξέλιξη και κοινωνική άνοδο.

Ενότητα και διαχωρισμός

Η εμπειρία του 20ού αιώνα, έδειξε -πως σε ένα βάθος χρόνου- ο διαχωρισμός δεν ήταν εφικτός. Αν και ο πρόσκαιρος επαναστατικός διαχωρισμός έδωσε ώθηση στις δυναμικές της χειραφέτησης, σε σχέση με τις δυνάμεις της οπισθοδρόμησης, χαρακτηριστική περίπτωση είναι 1) η αντιφασιστική νίκη, 2) το κράτος πρόνοιας, 3) τα εργατικά δικαιώματα 4) η απελευθέρωση των αποικιών 5) η απελευθέρωση των γυναικών και των έμφυλων ταυτοτήτων, 6) η ανάδειξη της οντολογίας του κοινού.

Η αποτυχία της ηγεμόνευσης, η αποτυχία της αριστεράς και του κομμουνισμού του 20ου αιώνα έχει ανοίξει μεγάλη συζήτηση για τα αίτια της αποτυχίας, μια συζήτηση που δεν έχει κλείσει και ούτε θα κλείσει.

Για κάποιες δυνάμεις η αποτυχία , έχει να κάνει με την αδυνατότητα του σοσιαλισμού ή με την φύση του μαρξισμού- λενινισμού. Για κάποιες άλλες με την ηγεμόνευση του σταλινισμού, για κάποιες άλλες με το γεγονός πως ο καπιταλισμός ως ολιστικό σύστημα δεν είχε ολοκληρώσει τον ιστορικό κύκλο.

Νομίζω πως η κάθε μια από αυτές τις θεωρήσεις, έχει στοιχεία μιας πολυεπίπεδης και πολυσύνθετης αντιφατικής αλήθειας με στοιχεία ενότητας και διαφοράς και στοιχεία συμμετρικότητας και ασυμμετρίας. Δηλαδή κάθε μια, κατέχει ένα τμήμα της αλήθειας, δεν είναι η αλήθεια.

Από αυτή την οπτική για το ζήτημα της ανάπτυξης ίσως να πρέπει να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα από μια ολιστική οπτική. Δεν μπορούμε να πάμε τελείως πίσω από μια οπτική οικονομικής μεγέθυνσης, στο βαθμό που έχουμε αύξηση του πληθυσμού, των αναγκών και των επιθυμιών. Μια ολιστική όμως αντιμετώπιση θα παίρνει δομικά και γενετικά υπόψη της τα συλλογικά συμφέροντα και όχι το ατομικό κέρδος, δίχως να το απορρίπτει τελείως. Θα παίρνει δομικά και γενετικά υπόψη της την οικολογική παράμετρο και την ισορροπία με το φυσικό περιβάλλον, όπως και την ισορροπία της εσωτερικής και εξωτερικής φύσης μας. Θα παίρνει δομικά και γενετικά υπόψη του την δυνατότητα και την ποιότητα της τεχνολογίας και των νέων παραγωγικών δυνάμεων να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα και τα «παραδείγματα», μετατρέποντας την «γενική διάνοια» σε ολιστικό παραγωγικό «παράδειγμα». Θα παίρνει δομικά και γενετικά υπόψη της την παράμετρο των εργατικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων και την σημασία του πραγματικού ελεύθερου χρόνου.

Σε κάθε περίπτωση όμως ας θυμηθούμε τα λόγια του φιλοσόφου Λουί Αλτουσέρ που στην αυτοβιογραφία είπε πως «Το μέλλον διαρκεί πολύ», άρα έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε για να μας αποκαλυφτεί η αλήθεια. Είμαστε τμήματα, κομμάτια αυτής της μακροχρόνιας διαδικασίας αποκάλυψης της αλήθειας, και για αυτό το λόγο, πέρα από την αγωνιστικότητα, το ανοικτό κριτικό πνεύμα και την μεγάλη καρδιά, θα πρέπει να θωρακιστούμε την υπομονή των Κινέζων.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *