Διαλεκτική: Από τον Ζήνωνα στον Μαρξ [ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ]

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο Μπακίρι  

 «Ο αυτοεπιτελούμενος σκεπτικισμός και η «αληθινή φιλοσοφία» …είναι ως τα βάθη τους ένα»

   Χέγκελ: Φαινομενολογία του Νου(σ 106)

Αν ο σκεπτικισμός είναι το ένα πρόσωπο, τότε το άλλο πρόσωπο του φιλοσοφικού Ιανού  είναι ο δογματισμός. Αν ο πρώτος μας οδηγεί σε μια γενικευμένη σχετικοκρατία, δίχως αυτό να τείνει να είναι απαραίτητα αρνητικό το δεύτερο ο δογματισμός  μας οδηγεί σε κλειστά μοντέλα, μας οδηγεί στις κλειστές κοινωνίες, μας οδηγεί στο ολοκληρωτισμό.

Είναι αναγκαίο και δυνατό- κάτω από συγκεκριμένα πλαίσιο και συγκεκριμένες διαδικασίες- η υπέρβαση και του σκεπτικισμού και του δογματισμού, είναι  αναγκαίο και δυνατό- κάτω από συγκεκριμένα πλαίσιο και συγκεκριμένες διαδικασίες- το άνοιγμα προς μια ανοικτή κοινωνία.

Για να υπερβούμε και το ένα και το άλλο, είναι αναγκαία και δυνατή μια ρευστοποίηση, τόσο του σκεπτικισμού όσο και του δογματισμού , διάμεσου μιας προσδιορισμένης άρνησης, που θα ξεκινάει από τον σκεπτικισμό ως μια φιλοσοφική πρακτική που θα αποδομεί τον δογματισμό, και η αποδόμηση του δογματισμού οδηγεί στην κατάρρευση και του σκεπτικισμού.

Η παραπάνω κίνηση των αντιθέτων που ξεκινάει από την προσδιορισμένη άρνηση καλείται διαλεκτική και τείνει  να υπερβεί τα δίπολα των αντιθέτων σε μια νέα πιο πλούσια και περιεκτική ολότητα.

Σχηματικά:  από την άρνηση περνάμε στην άρνηση στην άρνηση, για να οδηγηθούμε στην προσδιορισμένη κατάφαση, στην ολότητα που το καθεαυτό και το διεαυτό, αφού αρνηθούν τις προηγούμενες υποστάσεις τους, οικοδομούν μια αυτοσυνειδησιακή «διεαυτή καθεαυτότητα», ως ενότητα υποκειμένου/ αντικείμενου.

Το όνομα διαλεκτική μας οδηγεί στο όνομα, στην παρουσία, στο φάντασμα του Χέγκελ, αυτού που κατηγορήθηκε από οπαδός ενός φιλοσοφικού αναρχισμού έως και οπαδός του Πρωσικού αυταρχισμού.

1. Γενικά σχόλια

Είναι- αντικειμενικά και υποκειμενικά- δύσκολο να αναμετρηθούμε με αυτό τον φιλοσοφικό ογκόλιθο που λέγεται Γκέοργκ Βίλχελμ Φρήντριχ  Χέγκελ.  Με αυτό το τεράστιο φιλοσοφικό πνεύμα που αποτέλεσε και ίσως και να αποτελεί, αντικείμενο διαφορετικών και συχνά αλληλοσυγκρουόμενων ερμηνειών και προσεγγίσεων. Όπως στην εποχή του ο Χέγκελ αναμετρήθηκε με την έως τότε φιλοσοφική παράδοση θεωρώντας πως την ολοκλήρωνε,  έτσι και η φιλοσοφία της εποχής μας είναι αναγκαίο και δυνατό να αναμετρηθεί  με το πνεύμα και φάντασμα του Χέγκελ.

Το πνεύμα και φάντασμα του Χέγκελ, η διαλεκτική του ανάγνωση, είναι ίσως η μόνη δυνατή που μπορεί να αναμετρηθεί με τα ερωτήματα που έθεσε ο μεταμοντερνισμός. Βέβαια οι κυρίαρχες αναγνώσεις παραμένουν στα όρια του καντιανισμού, αναπαράγοντας- στην μια ή στην άλλη εκδοχή-  τις διαψεύσεις του   διαφωτιστικού δογματισμού.

Ο Χέγκελ θεώρησε πως το σύστημα του ολοκληρώνει όλες τις φιλοσοφικές παραδόσεις, ολοκληρώνεται η πορεία του παγκόσμιου πνεύματος μέσα στην ιστορία. Η ολοκλήρωση της πορείας του παγκόσμιου πνεύματος ανοίγει την εποχή της οικοδόμησης μιας ελεύθερης αυτοσυνείδητης πολιτείας, μιας ελεύθερης αυτοσυνείδητης πολιτείας που θα στηρίζεται στο Εγελιανό φιλοσοφικό Σύστημα.

Το σύστημα του Χέγκελ είναι ενότητα, αντίθεση και άρση της αρχαίας φιλοσοφικής σκέψης. Tου Χριστιανισμού, του Διαφωτισμού  και του Ρομαντισμού.  Η άρνηση, η άρνηση της άρνησης, η ενότητα και η υπέρβαση του «καθεαυτό είναι» και του «διεαυτου είναι» και η παραγωγή του «καθεαυτού/ διεαυτού είναι».

Το Εγελιανό παγκόσμιο πνεύμα είναι ένα εξελικτικό αντιφατικό πνεύμα, δονείται ζει και δυναμώνει από την αντιφατική και αντιθετική δυναμική ιστορική διαδικασία. Επιχειρεί να  κατανοήσει τον κόσμο και το εαυτό του  με στόχο την εξέλιξη και την ασταμάτητη πρόοδο του προς την ελευθερία και την αυτοσυνειδησία. Ελευθερία και αυτοσυνειδησία που περνάει μέσα από  αναγνώριση και την διαλεκτική άρση της αναγκαιότητας.

Είναι βέβαιο πως ούτε o Κ. Μαρξ ούτε και πολλοί άλλοι φιλόσοφοι-  είτε με θετικό, είτε με αρνητικό τρόπο, είτε με ένα διαλεκτικό τρόπο- δεν θα υπήρχαν  ή δεν θα ήταν ίδιοι, αν δεν υπήρχε το πνεύμα, η φιλοσοφική οπτική και το φάντασμα του Χέγκελ.

Σε αυτό το- όσο γίνεται πιο απλό κείμενο-  δεν φιλοδοξώ να παρουσιάσω ή πιο πολύ να αναλύσω  την Εγελιανή φιλοσοφική οπτική, να  παρουσιάσω ή πιο πολύ να αναλύσω  αυτή την τεραστίων διαστάσεων φιλοσοφική κατάκτηση, που επέδρασε όσο τίποτε στην απόπειρα μας να ερμηνεύουμε αλλά κυρίως να αλλάξουμε τον κόσμο, όπως έγραφε ο Κ. Μαρξ. Στο παρακάτω κείμενο θα παρουσιάσω, και σε ένα βαθμό να αναλύσω τις οπτικές και τους δρόμους της διαλεκτικής που η παρουσία της Εγελιανής φιλοσοφικής παράδοσης είναι καθοριστική.

2. Αρχαία Φιλοσοφία

Ζήνων

Η διαλεκτική προέρχεται από την λέξη διαλέγομαι  που συσχετίζεται  με το ζήτημα των ερωτήσεων και των αποκρίσεων. Όπως τόνισε και ο Αριστοτέλης, ο  πρώτος ίσως που άσκησε  την διαλεκτική ως τέχνη ήταν ο Ζήνων ο Ελεάτης.

Τα παράδοξα του Ζήνωνα κατέχουν χαρακτήρα αυθεντικής διαλεκτικής που καταδεικνύει τις αντιφάσεις με στόχο να τις υπερβεί έτσι ώστε να οδηγηθούμε στο ον του Παρμενίδη.(Χ. Μαρκούζε , περί διαλεκτικής, σ 9).

 Ο ίδιος ο Χέγκελ στην ιστορία της Φιλοσοφίας του μιλάει για την ιδιομορφία του Ζήνων του Ελεάτη που δεν είναι άλλη από την διαλεκτική.  Ο Ζήνων ο Ελεάτης είναι ένας αριστοτέχνης της Ελεάτικης σχολής  στο οποίο η καθαρή σκέψη καθίσταται κίνηση. Μια μεταβολή που έδειχνε την ανυπαρξία της μηδαμινότητας, και κατά συνέπεια την διαλεκτική ενότητα της κίνησης και της μη-κίνησης.( Γ. Χέγκελ , Ιστορία της Φιλοσοφίας, σ 219)

Ηράκλειτος

Κατά πολλούς οι ρίζες της διαλεκτικής  βρίσκονται στο  σκοτεινό φιλόσοφο Ηράκλειτο. Ο Χέγκελ θα μιλήσει πως στο Ηράκλειτο εμφανίζεται μια αντικειμενική διαλεκτική, ο Ηράκλειτος  συλλαμβάνει το απόλυτο ως μια αντικειμενική διαδικασία και διαλεκτική. (Γ. Χ. Ιστορία της Φιλοσοφίας, σ.238).

Ένα γίγνεσθαι στο οποίο έχουμε σε μεγάλο βαθμό μια ενότητα πραγματικού – ιδεατού, αντικειμενικού και υποκειμενικού, μια αλληλοσύνδεση των  διαφορών και των αντιθέτων (Γ. Χ. Ιστορία της Φιλοσοφίας σ 243).

Στον Ηράκλειτο η αλήθεια ενυπάρχει στην ολότητα που Ηρακλείτεια ονομάζεται και κόσμος. Ένας αιώνιος κόσμος, ένας κόσμος βυθισμένος στην διαμάχη και την σύγκρουση, ένας κόσμος που διαρκώς αλλάζει, ένας κόσμος γίγνεσθαι, ένας κόσμος που η στασιμότητα  οδηγεί στο θάνατο.

Σε αυτό τον κόσμο, σε αυτή την ολότητα του γίγνεσθαι, κάθε πράγμα έχει το αντίθετο του που βρίσκεται σε μια διαρκή  ενότητα, σύγκρουση και ισορροπία. Ο Ηρακλείτειος λόγος μεταφράζεται σε διπολικές σχέσεις αντιθέτων, σε μια ενότητα των αντιθέτων και σε μια συμπαντική αρμονία, μέσα από τον ανταγωνισμό και την αντιπαράθεση. Μιλάμε για ένα κόσμο σε αέναη κίνηση και αλλαγή, σε μεταστοιχείωση, σύνθεση, αποδόμηση.

Ο λόγος μεταφράζεται επίσης σε λόγο που αρθρώνεται και εκστομίζεται, σε αλήθεια, τη μόνη αλήθεια. Γιατί ο λόγος είναι κοινός, άρα και η αλήθεια κοινή, μια αντικειμενική κοσμική αλήθεια, την αλήθεια που απορρέει μέσα από την κίνηση, το διαρκές γίγνεσθαι των αντιθέτων.

Στην Ηρακλείτεια διαλεκτική δεν οδηγούμαστε σε μια υπέρβαση των αντιθέτων, το διαλεκτικό σχήμα του Ηράκλειτου δεν έχει ιστορία, δεν έχει τέλος στην καλύτερη των περιπτώσεων έχουμε μια ισορροπία μεταξύ των ανταγωνιστών δίπολων στο  κόσμο των αντιθέτων. (W. Windelband-H. Heimsoeth, Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, σελ. 39.)

Πλάτωνας

Στο φιλοσοφικό ογκόλιθο που λέγεται Πλάτωνας έχουμε την πρώτη ολοκληρωμένη απόπειρα να προσεγγιστεί η διαλεκτική ως επιστήμη. Ο Χέγκελ ,υιοθετώντας την διαπίστωση του Διογένη Λαέρτιου, θεωρεί το Πλάτωνα το θεμελιωτή της διαλεκτικής.( Μ. Δασκαλάκη, Διάλογος και διαλεκτική η επίδραση του Πλάτωνα στη συγκρότηση της εγελιανής  έννοιας της διαλεκτικής, σ 131).

Ο Χέγκελ θεωρεί ο Πλάτωνας είναι ο πρώτος φιλόσοφος που συνέλαβε στην ολότητα της την βασική αρχή του Σωκράτη πως η ουσία της συνείδησης είναι η ίδια η συνείδηση, ανοίγοντας το δρόμο στις φιλοσοφίες της αυτοσυνειδησίας.

Αυτοσυνειδησία  που επιχειρεί να ξανασυνδεθεί με το καθεαυτό είναι του πνεύματος, με καθεαυτό είναι του πνεύματος που έχει μια παρουσία μες στο χρόνο. Καθεαυτό που ταυτίζεται με το αληθές, που ταυτίζεται με το αγαθό, με κάτι που έχουμε χάσει εμείς, ζώντας μέσα σε αυτό τον κόσμο των σκιών. Από εκεί απορρέει και η  προβληματική,  η διαδικασία, η μεθοδολογία της Πλατωνικής ανάμνησης.

Αναφερόμαστε στην διαδικασία που η  αληθινή φύση ως πνεύμα καθεαυτό που ορέγεται το διεαυτό αντικείμενο/ υποκείμενο για τον εαυτό του, είναι η ανάδειξη του γενικού επί του ειδικού( Γ. Χ. Ιστορία της Φιλοσοφίας σ 444), του αγαθού επί της δόξας, της κίνησης του ιδεατού επί της σχετικότητας.

Ο  Πλάτωνας κυρίως στο ώριμο έργο του συνδέει την διαλεκτική με την διαδικασία του έλεγχου των εννοιών, του έλεγχου των κρίσεων, του έλεγχου των θέσεων  στην κατεύθυνση της γνώσης της Πλατωνικής Αλήθειας,  της Αλήθειας του Όντος.

Η ανάδειξη της Πλατωνικής αλήθειας απορρέει μέσα από την αντιπαράθεση των θέσεων, την αντιπαράθεση των Πλατωνικών ιδεών και της φιλοσοφικής «δόξας».( Μ. Δασκαλάκη, Διάλογος και διαλεκτική η επίδραση του Πλάτωνα στη συγκρότηση της εγελιανής  έννοιας της διαλεκτικής, σ 14).

Ειδικότερα στο 6ο και 7ο  βιβλίο της Πολιτείας του, ο Πλάτωνας θεωρεί την διαλεκτική  ως την ικανότητα να συλλάβουμε, την ικανότητα του υποκειμένου που σκέπτεται  να συλλάβει την ύψιστη βαθμίδα του νοητού κόσμου  που είναι ο κόσμος των ιδεών, ο κόσμος του αγαθού.( Χ. Μαρκούζε , περί διαλεκτικής, σ 12).

Πρόκειται για μια διαδικασία που η διαλεκτική απελευθερώνεται από  το διάλογο και επιχειρεί να συνδεθεί με ένα έμμεσο τρόπο με την θέαση της καθεαυτότητας του αγαθού, θέτοντας να θέσει σε ενάργεια την σχέση της πολιτείας  και του κόσμου των ιδεών.

Ταυτόχρονα στο Φαίδρο ο Πλάτωνας  επιχειρεί να κάνει μια διάκριση μεταξύ της  διαλεκτικής που επιχειρεί να γνωρίσει τα πράγματα και αυτής της χρησιμότητας που χει στην ρητορική. Ενώ στον Παρμενίδη ο Πλάτωνας σε σχέση με τον Ζήνων παρουσιάζει την διαλεκτική ως μια μέθοδο των ελεατών που όμως στρέφει την οπτική του καθαρά στο νοητό.

Στο διάλογο Σοφιστή και πάλι σε σχέση με την πολλαπλότητα και την δόξα εμφανίζεται μια οντολογία του αγαθού που έχει ως στοιχείο της την διαλεκτική των ιδεών, στην απόπειρα του  υπαγάγει την πολλαπλότητα στη καθολικότητα( Κ. Ράντης, Εισαγωγή στη διαλεκτική, Από τον Πλάτωνα ως τον Μαρκούζε,  σ 36, 37, 46)

Επιχειρώντας να κριτικάρει τόσο την θέση των σοφιστών, όσο και την θέση των Ελεατών που υποστηρίζουν πως αυτό που υφίσταται- στην μια ή στην άλλη μορφή- είναι  μόνο το «είναι» και όχι το «μη-είναι», κριτικάρει την θέση πως δεν υπάρχει λάθος και εσφαλμένο. Γιατί αν τα πάντα υπάρχουν τότε οδηγούμαστε στη σχετικοποίηση της αλήθειας, στη  σχετικοποίηση του αγαθού.

Βεβαίως  ο Χέγκελ αναγνώρισε στους σοφιστές μια πρώιμη εκδοχή του διαφωτισμού που με την  αμφισβήτηση των πραγμάτων, την αμφισβήτηση της κατεστημένης αλήθειας, άνοιγε το  δρόμο στο διάλογο και από εκεί στην διαλεκτική, παρά τον υπαρκτό κίνδυνο του σχετικισμού, του σκεπτικισμού και του εκλεκτικισμού.

Η αρχαία δημοκρατία της Αθήνας, η ενότητα των ελεύθερων πολιτών της αρχαίας δημοκρατίας δεν θα ήταν ίδια, δίχως την αντιφατική παρουσία των σοφιστών.  Δεν θα ήταν ίδια δίχως αυτούς τους επαγγελματίες φιλοσοφούντες, δίχως αυτούς τους αμφισβητίες και τους σχετιοκράτες που  έθεσαν την έρευνα στο κέντρο της πρακτικής τους. Δίχως αυτούς που για πρώτη φορά ανάπτυξαν την συγκεκριμένη συγκρότηση των αντιθετικών ζευγών: ενότητα/ πολλαπλότητα, ταυτότητα/ διαφορά, ιδεατότητα/ πραγματικότητα.

Ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας σε ενότητα και κυρίως σύγκρουση με την κίνηση   των σοφιστών ξεκινώντας από τα αντιθετικά  ζεύγη  ενότητα/ πολλαπλότητα, ταυτότητα/ διαφορά, ιδεατότητα/ πραγματικότητα επιχείρησαν να δώσουν έμφαση στην ανθρώπινη αυτοσυνειδησία και να την στρέψουν προς το αγαθό.

Αριστοτέλη

Για τον Χέγκελ ο Αριστοτέλης -μαζί και με τον Πλάτων- είναι  ο μέγας δάσκαλος της ανθρωπότητας(Γ. Χ. Ιστορία της Φιλοσοφίας σ 590).  Ο Αριστοτέλης για τον Χέγκελ ανήκει στα πλέον βαθυστόχαστα μυαλά της ανθρωπότητας και προήγαγε σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό ότι άρχισε ο Πλάτωνας, τόσο σε ποιότητα όσο και σε ποσότητα. Ενώ εξαπλώνοντας την έρευνα σε διαφορετικές πτυχές ολοκλήρωνε την έρευνα της  ολότητας  στο ενιαίο χαρακτήρα της έννοιας.

Εκκινώντας δε την αναλυτική του μέθοδο από την εμπειρία ως μια εξωτερική εποπτεία ως προϋπόθεση για να σπαραχτεί συγκεκριμένη σκέψη, η διαλεκτική κατανοείται  ως η μέθοδος εκείνη, που μας δίνει τη δυνατότητα να συλλογιζόμαστε για κάθε πρόβλημα και να υποβάλλουμε τη σκέψη μας σε έλεγχο, χωρίς να πέφτουμε σε αντιφάσεις. (http://hegel-platon.blogspot.gr/2018/01/hegel.html?m=1).

Σε αυτό το σημείο χρειάζεται όμως μια προσοχή: Ξεκινάει από το πεδίο της εμπειρίας ως εξωτερικό γνώρισμα αλλά δεν μένει σε αυτό, συνδυάζει  την εμπειρία με μια εξόχως θεωρητική διεργασία(http://erevoktonos.blogspot.in/2017/04/blog-post_730.html)

Κατά συνέπεια στον Αριστοτέλη η διαλεκτική μετατρέπεται σε μια μέθοδο που κατασκευάζει συλλογισμούς που οδηγεί σε δυο δρόμους ο πρώτος δρόμος συνδέεται με τα Αριστοτελικά ένδοξα, ο δεύτερος δρόμος με την ρητορική τέχνη.

Ας σημειωθεί πως στο Αριστοτέλη η κίνηση, άρα η αντίθεση και η αντίφαση, το σωστό και το λάθος  υπάρχει στο επίπεδο της ύλης και όχι στο επίπεδο του πνεύματος, που οδηγεί στο πρώτο ακίνητο, στο θεό, σε αυτό που είναι μόνο ενέργεια και όχι δυνάμει/ ενέργεια.( Μ. Δασκαλάκη, Διάλογος και διαλεκτική η επίδραση του Πλάτωνα στη συγκρότηση της εγελιανής  έννοιας της διαλεκτικής, σ 14). Κατά συνεπεία αυτό έχει ως αποτέλεσμα η σκέψη ως παραγωγή του πνεύματος, μέσα από την εμπειρία, είναι αναγκαίο να οδηγεί μόνο στην έλλογη ευδαιμονία, και όχι στο κόσμο των αντιφάσεων.

Όπως διαφαίνεται στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη έχουμε σε ένα μεγάλο βαθμό  μια απαξίωση της διαλεκτικής, για τον Αριστοτέλη  η διαλεκτική είναι μια τεχνική της λογομαχίας, ενώ για αυτόν στην θέση της διαλεκτικής έχουμε την τυπική λογική.

Για τον Αριστοτέλη η  έμφαση που δίνει η διαλεκτική στην αντίθεση και σε ένα άλλο βαθμό στην αντίφαση, σπέρνει την αμφιβολία στην επιστημονική διερεύνηση της αποκάλυψης της αλήθειας  ( Χ. Μαρκούζε , περί διαλεκτικής, σ 15, 16, 17) και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να οικοδομούνται οι προϋποθέσεις για την ευζωία και την ευδαιμονία.

Επίκουρος

Ο Επίκουρος και οι Επικούρειοι σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό από τον Αριστοτέλη    αποδοκιμάζουν την διαλεκτική, ταυτίζοντας την με  τη σοφιστική. Ο Επίκουρος και οι Επικούρειοι αγωνιώντας για την ακρίβεια των πραγμάτων δεν επέτρεπαν διαλεκτικά τεχνάσματα και παιχνίδια που τα θεωρούσε τεχνάσματα, σοφίσματα, ταχυδακτυλουργίες.

Ζώντας  στα πλαίσια μιας κοσμόπολις με τον δημοκρατικό ορθολογισμό να βρίσκεται σε ιστορική παρακμή και το ανορθόλογο να κυριαρχεί, η διαλεκτική ως η  λογική της ενότητας των αντιθέτων τους φαίνονταν το λιγότερο ως  τεχνάσματα, σοφίσματα, ταχυδακτυλουργίες.

Μελετώντας όμως λίγο πιο προσεχτικά την φυσική θεωρία του Επίκουρου και των Επικούρειων η θεωρία της θεωρία της απόκλισης που σπάει την Δημοκρίτεια αναγκαιότητα, έχει κοινά στοιχεία με μια μορφής διαλεκτικής της φύσης.

Σε αυτό το επίπεδο η ενότητα και αντίθεση των ατόμων οδηγεί στην διαλεκτική απόκλιση που είναι και η αιτία της παραγωγής αυτού του πολύμορφου κόσμου, ενώ αν ακολουθούσαμε την Δημοκρίτεια αναγκαιότητα όλα θα έπρεπε να μοιάζουν.

Είναι ο Κ. Μαρξ στην διδακτορική του διατριβή(Κ. Μαρξ, Διαφορά της δημοκρίτειας και επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας, Γνώση) που επιχείρησε να συνδέσει την διαλεκτική της απόκλισης, την διαλεκτική ως ελεύθερη κίνηση με την παραγωγή της αυτοσυνειδησίας που σπάει την  σιδερένια ταυτότητα της αναγκαιότητας. Ο Επίκουρος γράφοντας: «είναι δυστυχία να ζεις μες στην αναγκαιότητα, δεν αποτελεί αναγκαιότητα το ζεις στην αναγκαιότητα»,  εισάγει μια εκδοχή των πρωτείων της άρνησης επάνω στην κατάφαση, δίνει έμφαση στην ελευθερία, σε σχέση με την αναγκαιότητα.

Διαλεκτική της αρνητικότητας που παίρνει τουλάχιστον 2 εκδοχές: Στην πρώτη η ενότητα σπάει,  το ένα διαχωρίζεται σε δυο.  το «ένα γίνεται δυο». Κατά συνέπεια  η άρνηση δεν οδηγεί στην άρνηση και από εκεί στην κατάφαση. Ο διαχωρισμός και όχι η ενότητα είναι που παράγει νέα ποιοτικά χαρακτηριστικά.  Πχ τέτοια στοιχεία έχουμε  στο Μαρκούζε όταν αυτός γράφει πως η άρνηση αναπτύσσεται εκτός της καταπιεστικής ολότητας(Χ. Μαρκούζε , περί διαλεκτικής, σ 56) ή στο ρεύμα της εργατικής ή της κοινωνικής αυτονομίας και στο  Α. Νέγκρι της περιόδου του 1970.

Στην δεύτερη εκδοχή  η άρνηση και η άρνηση της άρνησης διαχωρίζει και ενώνει δημιουργώντας δυο ειδών αντιφάσεις: την αντιφάσεις που τείνουν να γίνουν ανταγωνιστικές αντιθέσεις και που επιλύονται με τον διαχωρισμό και τις μη-ανταγωνιστικές αντιθέσεις που δύναται η άρνηση της άρνησης να οδηγήσει σε μια νέα ποιοτική κατάφαση.  Τέτοιου τύπου διαλεκτική έχουμε στην Μαοϊκή  παράδοση, άλλα και στην μετααυτόνομη, στο σημερινό Α. Νέγκρι.

Ο Επίκουρος και οι Επικούρειοι, αυτοί οι υπέροχοι επαναστάτες ακολουθούν  την γραμμή του «Λάθε Βιώσας», επιλέγουν μια  πολιτική αναχωρητισμού  από την κοσμόπολη, οικοδομώντας σε ένα μικροεπίπεδο μια δημοκρατική κοινότητα στα πλαίσια του κήπου, κρατώντας ζωντανή  την αμεσοδημοκρατική παράδοση, για αυτό το λόγο και ο Κ. Μαρξ γράφει πως ο Επίκουρος είναι μέγας διαφωτιστής. (http://argiros.net/?p=6990).  Μια στάση που έχει πολλά κοινά στοιχεία με το σύγχρονο ρεύμα της μετααυτονομίας, με αυτό το ρεύμα που υποστηρίζει πως μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο δίχως να πάρουμε την εξουσία.

Για κάποιους στοχαστές όπως ο Αλτουσέρ και για μια συγκεκριμένη πλειάδα αναγνώσεων και φιλοσοφικών αντιλήψεων, αντιπαραβάλλεται η υλιστική δημοκρατική γραμμή του Δημόκριτου, του   Επίκουρου, του Σπινόζα και  του Μακιαβέλι στην  Χεγκελιανή γραμμή της κυριαρχίας της αναγκαιότητας.

Στο πρόσφατα μεταφρασμένο στα Ελληνικά βιβλίο του Α. Νέγκρι με τίτλο: «Καιρός για Επανάσταση», με  πολεμικό τόνο, ο συγγραφέας κάνει μνεία, αφιερώνει το βιβλίο, σε κάποιους δολοφονημένους κομμουνιστές, από υπάλληλους της διαλεκτικής, θεωρώντας την διαλεκτική εργαλείο του κράτους και του κεφαλαίου.

Δεν θα συμφωνήσω με την  παραπάνω στάση απέναντι στην διαλεκτική και τον Έγελο.  Η παραπάνω θέση είναι επιστροφή σε  ένα σύγχρονο Ελεατισμό που βλέπει από την μια την άρνηση και από την άλλη την κατάφαση που τείνει στη παραγωγή και την αναπαραγωγή μιας ταυτοτικής  θετικιστικής οντότητας.

Δεν καταφέρνει να αναγνώσει, να κατανοήσει και  να αναγνωρίσει τις ποιοτικές διαφοροποιήσεις, που απορρέουν από τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις, το συσχετισμό, την αλληλεπίδραση και την υπέρβαση του κόσμου των αντιθέσεων και του κόσμου των αντιφάσεων.

avatar

Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση