Κυ. Ιαν 23rd, 2022

ή το “Σάββατο των Σαββάτων
Πιο μπορεί να είναι το σημερινό νόημα των Χριστουγέννων; Αυτής της εκπλήρωσης της μεσσιανικής ελπίδας για την σωτηρία της ανθρωπότητας; Σε μια εποχή που έχουμε μπλοκάρισμα και αποσάθρωση των συγχρόνων καπιταλιστικών αντιθέσεων, έκρηξης της βαρβαρότητας του μηδενισμού και της καπιταλιστικής παράνοιας τύπου Άουσβιτς; Σε αυτό το σημείωμα, προσεγγίζοντας την σημασία του μεσσιανικού αιτήματος στον Ιουδαϊσμό και το Χριστιανισμό θα επιχειρήσουμε να θέσουμε μια λογική απαντήσεων.

Ιουδαϊκός Μεσσιανισμός- Χριστιανισμός
Πρόσφατα κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το βιβλίο του Ζ. Ελλυλ -«Αναρχία και Χριστιανισμός»- Νησίδες. Σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας εξηγεί πως η ανάγνωση της βίβλου όχι μόνο δεν εξασφαλίζει ένα θεμέλιο του κράτους, άλλα δείχνει προς την αναρχία, με την έννοια των αρχαιοελληνικών λέξεων αναρχία, όχι αρχή /εξουσία, όχι κυριαρχία.

Εκκινώντας από Εβραϊκή βίβλο και ειδικότερα από την «Έξοδο», από το βιβλίο της απελευθέρωσης των Εβραίων εξηγεί τον τρόπο συγκρότησης της δημοκρατίας πλήθους του Εβραϊκού λαού για να θυμηθούμε, τον Σπινόζα, και τον Τ. Νέγκρι. Μια συγκεκριμένη έκφραση του μεσσιανικού λόγου που οδηγεί στη ψυχή του μεσσιανικού οράματος, στο «Σάββατο των Σαββάτων», που καθιερώνεται ξανά μια απόλυτη αρμονία μεταξύ φύσης, θεού και ανθρώπου. Όπως άλλωστε μας εξηγεί επισταμένως και ένας άλλος Εβραίος στοχαστής ο Ε.Φρομ στο «Να Έχεις ή να Είσαι- Μπουκομάνης-1978». Θεωρώντας το «Σάββατο των Σαββάτων» ως την ολοκλήρωση του μεσσιανικού οράματος που εξασφαλίζει την «αποκατάσταση» και μια κοινωνία που θα διοικούν οι δίκαιοι.

Όπως όμως αναλύει και τις μορφές αλλοτρίωσης του Εβραϊκού λαού, που τον οδηγεί σε σκλαβιές, διωγμούς, καταστροφές, που οδήγησαν στο 20ό αιώνα, στο Ολοκαύτωμα. Δημιουργώντας αυτό που ονομάστηκε «Εβραϊκό ζήτημα» και που από τους ίδιους του Εβραίους απαντήθηκε με την εθνικοποίηση του μεσσιανικού αιτήματος με τον Σιωνισμό και την ίδρυση του Ισραήλ. Ένα κράτος που καταπατά τα δικαιώματα των παλαιστινίων, οικοδομώντας νέα απαρτχάιντ και τείχη αποκλεισμού.

Ένα «Εβραϊκό ζήτημα» που η τελική λύση του δεν βρίσκεται στο κράτος του Ισραήλ ή στην «αναχώρηση» και η αναζήτηση ενός πνευματικού «Ισραήλ», όπως πράττουν προοδευτικοί θρησκευόμενοι και μυστικιστές Ισραηλίτες. Η λύση στο «Εβραϊκό Ζήτημα», όπως έλεγε και ο Κ. Μαρξ στην εποχή του, στο βιβλίο «Εβραϊκό ζήτημα»- Οδυσσέας- 1999 είναι η χειραφέτηση του Εβραίου στα πλαίσια μιας παγκόσμιας χειραφέτησης. Είναι η παγκόσμια κομμουνιστική κοινότητα.

Ταυτόχρονα ο μεσσιανικός λόγος ήταν η καρδιά του χριστιανικού κινήματος, του «κομμουνιστικού» κινήματος των προλεταρίων της Παλαιστίνης. Ενός κινήματος που θα μετατραπεί σε μια παγκόσμια θρησκεία. Από ένα κίνημα της αγάπης και των κοινών γευμάτων, των «αγαπών», που αρνούνταν να συμμορφωθεί, να μην υπακούει σε τάσεις, μόδες, ρεύματα και εξουσίες(Ζ. Ελλυλ) θα μετατραπεί σε μια αυταρχική, συχνά δολοφονική, κρατική εξουσία.

Μια θρησκεία που όπως όλες οι θρησκείες διαμεσολαβούν και «εμπορεύονται» τα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου. Είναι το «όπιο των λαών» κατά την έκφραση του Κ. Μαρξ, ένα όπιο που απαλύνει τον πόνο του αρρώστου και του καταπιεσμένου, το ζήτημα- όπως μας ξαναλέγει ο Κ. Μαρξ στην «κριτική στην Εγελιανή Φιλοσοφία του κράτους και του δικαίου»-Παπαζήσης- 1978- δεν είναι να ξεγυμνώσει τις αλυσίδες από τα φανταστικά λουλούδία που τις σκέπαζαν και να κουβαλά ο άνθρωπος τις αλυσίδες χωρίς φαντασία αλλά να πετάξει τις αλυσίδες «και να περισυλλέξει το ζωντανό ανθό. Η κριτική της θρησκείας καταστρέφει τις αυταπάτες του ανθρώπου για να μπορέσει (αυτός) να δράσει, να σκεφτεί, να διαμορφώσει την πραγματικότητα του σαν άνθρωπος απαλλαγμένος από τις αυταπάτες, που έχει φτάσει στην ηλικία του λόγου, για να μπορεί να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, δηλαδή γύρω από τον πραγματικό του ήλιο. Η θρησκεία δεν είναι παρά ο απατηλός ήλιος που περιστρέφεται γύρω από τον άνθρωπο όσο ο άνθρωπος δεν περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του.».

Όσο αυτό δεν πραγματώνεται, όσο ο μεσσιανικός επαναστατικός λόγος παραμένει σε ένα επέκεινα και δεν μετατρέπεται σε ένα ενθάδε, τόσο η θρησκεία θα παραμένει μια διττή, αντιφατική εικόνα και πραγματικότητα. Λυτρωτής και καταπιεστής μαζί για κάθε ανθρώπινη ψυχή. Το ζητούμενο σε κάθε περίπτωση είναι ο «απατηλός ήλιος» να γένει «πραγματικός ήλιος» που θα φωτίζει τις ψυχές και τα σώματα των ανθρώπων.
Αλλά είναι νομίζω αναγκαίο να δούμε εν ταχύ πως αντιμετωπίζουν οι τρεις χριστιανικές ομολογίες το ζήτημα του μεσσιανικού λόγου με βάση τις τρεις κορυφαίες στιγμές της Χριστιανικής πίστης.

Γέννηση-Σταύρωση- Ανάσταση

Η Γέννηση, η Σταύρωση και η Ανάσταση αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο από τις Χριστιανικές ομολογίες. Για τους Καθολικούς το πλέον σημαντικό είναι η Γέννηση του Χριστού, που υπήρξε η υπέρλαμπρη αρχή της δημιουργίας της Χριστιανικής κοινότητας που άλλαξε το ρου της Ιστορίας. Είναι η δόξα και η εξουσία του Κυρίου που δίνει ακόμη μια ευκαιρία στο «πλήρωμα» του να προετοιμαστεί για την τελική κρίση. Για να οικοδομήσει την «πόλη του θεού και των αγνών» του Αυγουστίνου. Είναι ένα μεσσιανικό επέκεινα που γίνεται ενθάδε και πραγματώνει τον Λόγο του Κυρίου. Μια αντίληψη που την μετάτρεψε σε κρατική εξουσία και ελεγκτή των πεπραγμένων των ανθρώπων. Μια πολιτεία του θεού που επεκτάθηκε και κυριάρχησε με πολέμους και σταυροφορίες.

Στους προτεστάντες- πάντα καχύποπτους με την «μυθολογία» των μυστηρίων- ο σταυρός του μαρτυρίου του Χριστού συγκροτεί την κοινότητα πίστης. Το νόημα της ιστορίας βρίσκεται κάθε στιγμή στο μεσσιανικό εσχατολογικό παρόν. Εξάλλου η σωτηρία τους βρίσκεται στα χέρια του Θεού που αυτός ο άφατος θα κρίνει ποιος αξίζει να σωθεί ή να μην σωθεί. Βρίσκεται στο “ενθάδε”, στο desain του Χάιντεγκερ-, κατά τον Ληθουριανό θεολόγο Κ. Μπούλτμαν στο “Ιστορία και εσχατολογία, η αιωνιότητα ως παρόν”- Ίνδικτος- 2008. Δηλαδή μια υπαρξιακή δράση και στάση πίστης και αγώνα που τόσο πολύ βοήθησε στην ανάπτυξη του καπιταλισμού, όπως μας λέγει και ο Μαξ Βέμπερ. Όπως όμως ενίσχυσε και τα κινήματα αντικαπιταλιστικής εξέγερσης. Κινήματα που είτε αγκάλιασαν τον μεσσιανικό επαναστατικό λόγο- τεραστία η συμβολή δεκάδων εβραίων επαναστατών- είτε με ένα φετιχοποιημένο τρόπο έβαλαν ως στόχο τον Εβραίο, γεννώντας τον ναζισμό.(Μ. Pastone- Οι ιστορικοί και το Ολοκαύτωμα- Ισνάφι-2006).

Τέλος για τους ορθόδοξους που κατάφεραν με αρκετή επιτυχία να μπολιάσουν την “Ιερουσαλήμ” με την “Αθήνα”, η πλέον σημαντική στιγμή είναι η Ανάσταση. Μόνο στο επέκεινα της Ανάστασης ολοκληρώνεται το μεσσιανικό σύμπαν. Εκεί που ο άνθρωπος ως ψυχοσωματική οντότητα νικάει το θάνατο. Οικοδομώντας μια κοινότητα προσώπων της “δωρεάς του αγίου πνεύματος” που κοινωνούνε το θείο έρωτα. Είναι ένα επέκεινα που μετατρέπεται σε ένα ενθάδε όχι για να εξουσιάσει αλλά για να απελευθερώσει.

Φυσικά στην πραγματικότητα αυτό λειτούργησε- στο βαθμό που λειτούργησε- μόνο στην θεοκρατική «κομμουνιστική» κοινότητα του Αγίου Όρους και πουθενά αλλού. Η απόσυρση(;;) της Ορθόδοξης ομολογίας από τα του «κόσμου τούτου» είχε ως συνέπεια η Ορθόδοξη πίστη να μετατραπεί σε συνεργάτη και στυλοβάτη της κρατικής εξουσίας.

Τρεις Χριστιανικές ομολογίες που εν τέλει υπηρετήσαν με συνέπεια το κτήνος, για να θυμηθούμε λίγο την αποκάλυψη του Ιωάννη. Μετατρέποντας το μεσσιανικό συμβάν σε ένα δοχείο αδειανό, σε ένα φετιχοποιημένο σύμπαν ανταλλακτικών αξιών, συμβόλων και μυθολογιών.

Μεσσιανισμός και ουτοπία
Η μεσσιανική ελπίδα όμως ανά τους αιώνες επέζησε με τους προφήτες, τους μυστικούς, τους στοχαστές και επαναστάτες.(M.Buber, G. Scholem, F. Kafka, W. Benjamin, G. Landauer, E. Bloch, G. Lukacs, E. Fromm, L. Trotsky)- Μ. Λεβί- Λύτρωση και Ουτοπία- Ψυχογίος-2002.

Το βαθύτατο επαναστατικό νόημα του μεσσιανικού λόγου πέρασε στα αιρετικά κινήματα και στα μεσσιανικά επαναστατικά κινήματα δίχως μεταφυσική. Όπως μας εξηγεί και ο Σάββας Μιχαήλ- «Μορφές του Μεσσιανικού»- Άγρα- 1999. Συνδέοντας το μεσσιανικό λόγο με τα κινήματα χειραφέτησης,, τον Ιουδαϊκό μεσσιανισμό με την αρχαιοελληνική κοσμικότητα.

Τον Σάββα Μιχαήλ θα έχουμε τη τιμή να τον ακούσουμε στην εκδήλωση για τους Εβραίους των Ιωαννίνων, που διοργανώνεται από την επιτροπή υπεράσπισης του Εβραϊκού Νεκροταφείου στα Γιάννενα, την Παρασκευή 18/12/09 στην – ΕΗΜ-7.30-http://arnitiki.blogspot.com/2009/12/blog-post.html και http://polites1.blogspot.com/2009/12/18-2009.html

Εν κατακλείδα τόσο στο Χριστολογικό όσο και στο «Εβραϊκό Ζήτημα», η απάντηση δεν βρίσκεται στην φετιχοποίηση/ μυθοποίηση του μεσσιανισμού. Ούτε από την άλλη, στην φετιχοποίηση των καταναλωτικών μυθευμάτων της εποχής μας. Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι πως ένας δρόμος απαντήσεων βρίσκεται στην συγκρότηση κοινωνιών του «Είναι»(Ε.Φρομ), στην πραγμάτωση «εδώ και τώρα» της συγκεκριμένης ουτοπίας του Ε. Μπλοχ, απόρροια και έκφραση του «ουτοπικού πλεονάσματος». Βρίσκεται στον αγώνα για μια πανανθρώπινη χειραφετημένη ακρατική κοινωνία.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΟΣ

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση