Πε. Ιαν 20th, 2022


Μα που χάθηκε η Ανάσταση, που χάθηκε το πανανθρώπινο μήνυμα της καθολικής απελευθέρωσης του ανθρώπου, του θεανθρώπου ή μήπως καλύτερα του πανανθρώπινου ανθρωποθεού; Μήπως συνεχίζουμε να ζούμε την Μεγάλη Παρασκευή της ανθρωπότητας, την επαναλαμβανόμενη και αδιάλειπτη σταύρωση της; Σίγουρα ο χρόνος δεν «τσουλάει» με τα ανθρώπινα μέτρα και σταθμά, ούτε ταυτίζεται  κατά ανάγκη με τις ανθρώπινες επιθυμίες μα πόσο ακόμη πόνος θα κυλήσει στις φλέβες της ανθρωπότητας;

Δεν πέρασε και πολύ καιρός με βάση τον ιστορικό χρόνο που κάποιοι άνθρωποι μεταμορφώθηκαν από υπήκοοι σε πολίτες, συμφιλιώθηκαν με τον κόσμο τους, δημιουργώντας την Αρχαία Ελληνική Δημοκρατία.

Την πόλη κράτος που πολίτης, κράτος και κοινότητα ήταν οργανικά δεμένοι και κάθε έννοια ιστορίας φάνταζε ακατάληπτη. Πώς να εξηγήσεις το «εσείς οι Έλληνες είστε αιώνια παιδιά» σε ένα άνθρωπο που ο κόσμος τους ήταν η Εκκλησία του Δήμου. Ήταν αυτό που ήταν και τίποτε άλλο δεν ήθελαν να είναι. Δίπλα του όμως ζούσαν οι γυναίκες, οι εταίρες, οι ξένοι και τα ομιλούμενα εργαλεία, οι δούλοι. Αυτοί που θα απελευθερώνονταν μόνο αν φτιάχνονταν μηχανές που θα δουλεύουν μονές τους, όπως έλεγε ο ρεαλιστής Αριστοτέλης.

Σε αυτή λοιπόν την εποχή η ελευθερία και δημοκρατία κάθε άλλο παρά καθολική σημασία είχαν. Έτσι το πείραμα μιας οργανικής κοινότητας που θα αυτοδιοικούνταν πήρε γρήγορα τέλος. Αφήνοντας όμως μια φωτεινή λάμψη στο ορίζοντα που ακόμη και σήμερα φωτίζει όσους θέλουν και μπορούν να δουν. Μια δυνάμει καθολικότητα που ενεργεί κάθε φορά που επιχειρείτε οι άνθρωπο να γίνουν η εποχή τους. Και δεν ήταν μέχρι τα σήμερα ελάχιστες αυτές οι στιγμές,

Ενέργεια που από ένα σημείο και πέρα συναντά την ιστορία ως αντιφατική διαδικασία και ενιαία αντίληψη και όχι απλώς ως γεγονότα. Ιδιαίτερα από την εποχή που κάποιος εκεί στην Γαλιλαία σταυρώθηκε παίρνοντας πάνω του τα κρίματα του κόσμου. Κουβαλώντας στο σταυρό τις αμαρτίες αυτού του κόσμου. Άρνηση ή καλύτερα αρνητικότητα που αρνήθηκε τον εαυτό της, την κατάσταση της, έγινε Ανάσταση, λυτρώνοντας ζώντες και νεκρούς, νικώντας τον θάνατο, το πόνο, την φθορά.

Σίγουρα και άλλες πνευματικές παραδόσεις και θρησκείες είχαν τους προφήτες και τους θεούς που σταυρώθηκαν και αναστήθηκαν. Είναι επίσης βέβαιο πως ο Χριστιανισμός σαν θρησκεία θα ενσωμάτωνε και τις κατά τόπους παραδόσεις και θα έπαιζε ανάμεσα στο παγανισμό και την Εβραϊκή αντίληψη ενός αυστηρού μονοθεϊσμού, το έπραξαν και άλλες θρησκείες πριν αυτόν. Η επιτυχία και η διάδοση του ήταν όμως μοναδική και η εξήγηση δεν είναι καθόλου εύκολη.

Αν λοιπόν ο εσταυρωμένος είναι η αρνητικότητα που παίρνει πάνω του τις αμαρτίες, η Ανάσταση είναι η διαρκής επανάσταση που κάνει τρία πράγματα μαζί: Α) καθολικοποιεί την ελπίδα της λύτρωσης σε όλη την ανθρωπότητα, είτε είναι Ιουδαίοι, είτε Ρωμαίοι, είτε Έλληνες, είτε Βάρβαροι. Β) Ταυτόχρονα εξατομικεύει την λύτρωση στο κάθε άτομο. Η απελευθέρωση δεν είναι απελευθέρωση της κοινότητας αλλά του καθένας μας. Το κάθε υποκείμενο ξεχωριστά και όλα μαζί λυτρώνονται, σώζονται από την φθορά και την αμαρτία. Αμαρτία που δεν είναι τίποτε άλλο από παραστράτημα και χάσιμο του στόχου και όχι έγκλημα. Ένα πραγματικά επαναστατικό μήνυμα που αφορά τόσο την ολότητα, όσο και την ατομικότητα Εισάγοντας για πρώτη φορά την ιδέα της ελευθερίας, όπως μας λέει και ο Έλληνας στοχαστής Κ. Παπαϊωάννου. Οι Αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι ξέρανε πως ήταν Ελεύθεροι, δεν ήταν δυνατόν όμως να κατανοήσουν την ιδέα της ελευθερίας Γ) Από την άλλη μεριά βέβαια αλλοτριώνει αυτή την λύτρωση, βάζοντας διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στο πεπερασμένο και στο άπειρο των δυνατοτήτων. Αποκόβοντας εν τέλει τον άνθρωπο από την εποχή του. Ξαναδιχάζωντας και δυστυχώντας την συνείδηση του ανθρώπου που νιώθει ένοχος για την ζωή του, για τις ανάγκες και τις επιθυμίες του.

Οικοδομώντας εν τέλει μια κλασική θρησκεία που λειτουργεί ως ένα όπιο του λαού μαζί και σε ανταγωνισμό με την κοσμική εξουσία. Μια θρησκεία που συσκοτίζει τα φαινόμενα, ξαναχωρίζοντας το πνεύμα από την πραγματικότητα. Εδώ όμως χρειάζεται μια προσοχή με πιο τρόπο κάνουμε μια αντικληρική και αντιθρησκευτική κριτική.

Είναι αρκετά εύκολο στην θέση της ένθεης θεολογίας να βάλεις μια αντίστοιχη άθεα θεολογία. Στην θέση ενός Χριστού τον Γενικό Γραμματέα, το κόμμα ή το εμπόρευμα. Είναι σχετικά εύκολο να δημιουργήσεις μια κοινωνία-κτήνος που δεν θα κοιτάει καθόλου τον ουρανό παρά μονάχα την γη, μια κοινωνία δίχως καρδιά και δίχως ψυχή˙ το δύσκολο είναι να ενώσεις την καρδιά, την ψυχή με την πραγματικότητα, τον ουρανό και την γη. Το δύσκολο είναι να σπάσεις τις πνευματικές και υλικές αλυσίδες του ανθρώπου ενώνοντας τον άνθρωπο με την εποχή του και την ιστορία του, για να χαρεί ο άνθρωπος τα άνθη της ζωής.

Η χριστιανική θρησκεία είναι που γέννησε την ιστορία ως μια πορεία του ανθρώπου για να συναντήσει την λύτρωση του, για να ενώσει τα διχασμένα κομμάτια του, για να οικοδομήσει την πολιτεία του θεού.
Αναζητώντας το απόλυτο και την ελευθερία δίχως ο ίδιος να είναι απόλυτο και ελευθερία. Την ολοκλήρωση του «πληρώματος του χρόνου» στην οποία ο άνθρωπος αφού έχει μετατραπεί από θεάνθρωπος σε ανθρωποθεό- που όλα κινιούνται γύρω από αυτόν-ξαναγίνεται θεάνθρωπος πλήρως ενωμένος με την θεια και ανθρώπινη φύση του. Είναι σαν να πρέπει ο άνθρωπος να κυλιστεί στο βούρκο, να αγωνιστεί και να πονέσει για να ωριμάσει και να δει τον ουρανό με πιο ανοικτόκαρδο βλέμμα. Αυτό που στην φιλοσοφία του Χέγκελ ονομάζεται «πονηρία της ιστορίας» και διαλεκτική της Αρνητικότητας. Μια φιλοσοφία που βρήκε στην Γαλλική Επανάσταση την επόμενη έξοδο του πνεύματος, συμφιλιώνοντας διαλεκτικά- που πάει να πει αντιθετικά- την χριστιανική υποκειμενικότητα με το ιδεώδες της Αρχαιοελληνικής Πόλης.

Κριτικάροντας την αφηρημένη Καντιανή αντίληψη περί ηθικής στην Γαλλική Επανάσταση που δημιούργησε την τρομοκρατία των Ιακωβίνων. Όπως έλεγε και ο ίδιος η τρομοκρατία των Ιακωβίνων είναι ο Kant εφαρμοσμένος στην πράξη. Οδηγούμενος στην δημιουργία μετα τον Πλάτωνα ενός συστήματος για να γίνει η φιλοσοφία του η εποχή του.

Άραγε η ίδια αφηρημένη, κλειστή και περικυκλωμένη ιδέα της επανάστασης και του «σοσιαλισμού σε μόνο μια χώρα» να γέννησε την τρομοκρατία των Μπολσεβίκων την δεκαετία του 30; Με αποτέλεσμα ο γερο Χέγκελ ο υποστηρικτής της γραφειοκρατίας να νικήσει νεαρό Μαρξ της δικτατορίας του προλεταριάτου Ή δεν είναι μια νίκη τελειωτική; Συνολικότερα μέσα από την ίδια οπτική μήπως η Επανάσταση των Μπολσεβίκων το 1917 ήταν ακόμη μια απόπειρα να συμφιλιωθεί το «είναι» και η συνείδηση καθαυτή και διαυτή, δηλαδή ως γίγνεσθαι;

Να ενωθούν τα διασπασμένα και διχασμένα κομμάτια μιας ολότητας εσωτερικής και εξωτερικής. Να ολοκληρωθεί η Ανάσταση που διαρκώς μένει μισή για αυτό και κάθε χρόνο επαναλαμβάνεται ως θέαμα, όπως θ’ έλεγαν και οι καταστασιακοί;

Σήμερα η πιο πάνω ανάλυση φαντάζει σε πολλούς αναχρονιστική σε άλλους δε και επικίνδυνη καθώς κουβαλά άθελα της ίσως ολοκληρωτισμούς και δεσποτείες. Και σε άλλους πιο κυνικούς παρά σκεπτικιστές αφελής και ρομαντική που πιστεύουν σε θαύματα και ουτοπίες. Θεωρώ πως και οι τρεις αντιλήψεις είναι πέρα για πέρα λάθος, μόνο που δεν έχω τον χρόνο και το χώρο να τις αποκρούσω

Σίγουρα κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πως στο τέλος, αν υπάρχει ένα τέλος, το υποκείμενο, αν υπάρχει ένα υποκείμενο, θα γίνει ένα με την ιστορία του, θα γίνει η εποχή του, θα συμφιλιωθεί με τον κόσμο του.

Μόνο που στιγμές σαν τις δικές μας όπου οι δυνατότητες είναι τεράστιες- σε βαθμό που οι μηχανές να λειτουργούν μόνες τους- και οι προσδοκίες μικρές για να μην πω ανύπαρκτες, το να γινόμαστε άπιστοι Θωμάδες που περιμένουμε να ακουμπήσουμε με τα χέρια την αλήθεια, μας πάει πιο πίσω από τον αρχαίο και σύγχρονο σκεπτικισμό. Καταντάμε αλλαλάζοντα και όχι ομιλούντα εργαλεία, μηδενιστές που έχουμε χάσει την αξία και την σημασία του μηδέν. Προϊόντα, εμπορεύματα με ημερομηνία λήξης που θα αυτοκαταστραφεί μαζί με το σύστημα που τα δημιούργησε.

Λέτε να ζήσει η γενιά μας ένα τέτοιο τέλος; Μια άρνηση που δεν μετατρέπεται σε αρνητικότητα; Ας ευχηθούμε, ας ελπίσουμε και ας αγωνιστούμε πως και στην εποχή μας τα ενεργά υποκείμενα θα αναστοχαστούν τουλάχιστον μια διαφορετική πορεία.

Δ. ΑΡΓΥΡΟΣ

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση