Δε. Ιαν 17th, 2022

Η κρίση βαθαίνει μέρα με την μέρα και όλοι δείχνουν αδύναμοι να καταλάβουν και πράξουν με αποτέλεσμα ακόμη και η χρεοκοπία τύπου Αργεντινής να φαντάζει ευλογία παρά αυτό το κλίμα του αργόσυρτου σαπίσματος που απογοητεύει κάθε ζωντανό κύτταρο της κοινωνίας

Μέσα λοιπόν σε αυτό το κλίμα που ο καθένας κλαίει την μοίρα του, ελπίζοντας πως θα την βγάλει καθαρή κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του γνωστού δημοσιογράφου Π. Παπακωνσταντίνου για να συμβάλει ουσιαστικά σε μια συζήτηση που ήδη έχει αρχίσει. Ο τίτλος του βιβλίου «Επιστροφή στο μέλλον – Η κρίση του υπαρκτού καπιταλισμού και η Αριστερά εκ: Λιβάνη» δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες σχετικά με την στρατευμένη αντίληψη του τελευταίου εκδοτικού εγχειρήματος του Π. Παπακωνσταντίνου.

Παρόλα αυτά δεν πρόκειται για ένα στενόκαρδο, στενάχωρο και βαρετό προπαγανδιστικό, κομματικό κείμενο. Απεναντίας με βάση τα μεθοδολογικά εργαλεία του Μαρξισμού αναλύονται τα αίτια της σημερινής κρίσης. Επικεντρώνοντας στις δυνατότητες που η ίδια η αντιφατική κίνηση του κεφαλαίου στην σχέση του με την εργασία δημιουργεί. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ρόλο που η ίδια η αριστερά καλείται να παίξει και που παρόλη την ευνοϊκή συγκυρία δεν παίζει.

Όπως γράφει και ο ίδιος: Η «γενική φιλοσοφία του βιβλίου είναι να ανιχνεύουμε ένα στενό δρόμο ανάμεσα σε μια κατοικίδια Αριστερά, ομάδα πίεσης και δωρητή σώματος της σοσιαλδημοκρατίας και μια Αριστερά πολιτικό ερημίτη που ικανοποιείται με τη διαφύλαξη της επαναστατικής της αγνότητας» Μια Αριστερά που δεν υπάρχει στην ζωή, μια αριστερά που όμως είναι η βαθύτατη επιθυμία του λαού της και των εργαζομένων. Μια «αριστερά που καλείται να ενσαρκώσει την ελπίδα για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας και την χειραφέτηση της μισθωτής εργασίας».

Αυτή η αριστερά δεν μπορεί παρά να στοχάζεται ένα κομουνιστικό μέλλον σε μια εποχή που ο καπιταλισμός δεν είναι λύση για την πλειοψηφία των κατοίκων αυτής της γης αλλά και της φύσης. Ένας κομμουνισμός που για τον συγγραφέα δεν θα είναι καθεστώς αλλά μια ανοικτή γραμμή οριζόντων που «όσο τον πλησιάζουμε τόσο θα απομακρύνεται αλλά είναι παρ’ αυτά είναι αναγκαίο να το κρατάμε διαρκώς μπροστά μας αν δεν θέλουμε να χάσουμε τον προσανατολισμό μας και να ναυαγήσουμε σε κάποια αφιλόξενη ακτή».

Μια διατύπωση που θυμίζει την αντίληψη του Ε. Γκαλιάνο για την ουτοπία ως μια σταθεράς που ποτέ δεν θα αγκαλιάσουμε αλλά θα μας φωτίζει και θα οδηγεί να οικοδομούμε τον κόσμο μας. Μια διατύπωση που τον φέρνει από μια άλλη οπτική κοντά στην ιδέα του Κομμουνισμού στο Α. Μπαντιού, δηλαδή μιας καντιανής αρχής που θα ρυθμίζει τις ζωές μας.

Ο ίδιος ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου στο βιβλίο ασκεί οξεία κριτική τόσο στις αντιλήψεις του Α. Μπαντιού, όσο και στην απαισιοδοξία του Κ. Πρέβε. Ασκεί κριτική στον βουλησιαρχικό κομμουνισμό του πλήθους του Α. Νέγκρι, όπως και στην αντίληψη του Χόλογουει για την αλλαγή του κόσμου δίχως την κατάληψη της εξουσίας. Διαφορετικά, ο συγγραφέας κριτικάρει αυτό τον νέο κινηματικό αριστερισμό που καταλήγει εν τέλει σε μια εκδοχή ενός μαχόμενου ή λιγότερου μαχόμενου μεταρρυθμισμού, σκεπτικισμού και εν τέλει μεταμοντερνισμού. Ενός αριστερισμού που έχει επηρεάσει σημαντικό τμήμα της μοντέρνας αριστεράς.

Ο κομμουνισμός όπως και η κρίση είναι απόρροια των αντιθέσεων που γεννά ο μοντέρνος καπιταλισμός και ιδιαίτερα η τρίτη τεχνολογική επανάσταση. Μια επανάσταση που κάνει πιο κεντρικές κάποιες τάσεις που είχε ανιχνεύσει και ο ίδιος ο Κ.Μαρξ στα grundrisse.

Μιλάμε για την έννοια της «γενικής διάνοιας», δηλαδή για την τάση που μετατρέπει την εφαρμοσμένη επιστήμη, τις συσσωρευμένες γνώσεις, την επιστημονική οργάνωση της παραγωγής σε μια άμεση επαναστατική παραγωγική δύναμη που απελευθερώνει τον εργάτη καθώς βασίζεται στην διεξοτεχνία του. Δεν είναι ο εργάτης προέκταση της μηχανής αλλά ένα εργαλείο που βασίζεται στην συσχέτιση και την αλληλεπίδραση χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας με την τελευταία σε ηγεμονικό ρόλο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο νόμος της αξίας και η εμπορευματοποίηση να μπαίνουν σε ιστορική κρίση. Το ίδιο το σύστημα να μπαίνει σε ιστορική κρίση, κρίση συστημική και όχι απλώς οικονομική. Παράλληλα κάνει πιο κεντρικές τις τάσεις κομμουνιστικής χειραφέτησης απόρροια της ανάπτυξης των νέων παραγωγικών δυνάμεων και της δράσης ενός νέου ακόμη πιο μορφωμένου προλεταριάτου που τείνει να υπερβεί την αντίθεση χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας.

Φυσικά για τον συγγραφέα η εν λόγω τάση συνυπάρχει σε ενότητα και ανταγωνισμό με τις πιο βάρβαρες σχέσεις και τρόπους παραγωγής. Κατά αυτόν τον τρόπο ότι υπεραξία χάνεται από την γενική διάνοια κερδίζεται από αλλού, από την βάρβαρη παιδική εργασία, από τη δουλεία, από τον αποικισμό κάθε σπιθαμής γης από το κεφάλαιο.

Σε αντίθεση βέβαια με τον Α. Νεγκρι που αυτή η τάση έχει αποκτήσει ηγεμονικό και καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή με αποτέλεσμα το κεφάλαιο να έχει μετατραπεί σε ένα παράσιτο, ένα βαμπίρ που απομυζά από την «ελεύθερη» εργασία του πλήθους της διανοητικής εργασίας.

Βέβαια παρά την ολότελα διαφορετική οπτική τους τόσο στο Π. Παπακωνσταντίνου αλλά και στον Α. Νεγκρι είναι φανερό ένα ασίγαστο πάθος για έναν κομμουνισμό που συσχετίζεται με τις αντικειμενικές διεργασίες της νέας τεχνολογίας παρά με την δράση του υποκειμένου. Τόσο στον κομμουνισμό-μέτωπο του Π. Παπακωνσταντίνου όσο και στον κομμουνισμό του πλήθους είναι κοινός παρονομαστής η έννοια του δικτύου απόρροια της μοντέρνας παραγωγικής διαδικασίας που ο πρώτος σε άλλο βιβλίο του τον ονομάζει ηλεκτρονικό τεηλορισμό και ο δεύτερος μεταφορντική παραγωγική συνθήκη.

Οι αντιλήψεις βέβαια του συγγραφέα οδηγούν και σωστά νομίζω σε μια ενδεχομενικότητα και μη-γραμμικότητα μπολιάζοντας τις καλύτερες στιγμές του Λένιν και του Τρότσκι σε μια εποχή που ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός έχει καταπιεί τα πάντα, γεννώντας ταυτόχρονα την τάση αναίρεσης του, όσο και τον μηχανισμό της αυτοκαταστροφής του. Αντίθετα ο Α. Νεγκρι εν τέλει μένει σε ένα αισιόδοξο Μαρξικό ντετερμινισμό που βλέπει με ένα χαρούμενο Σπινοζικό τρόπο το κατηγόρημα του Κομμουνισμού να εκλύεται από παντού και να αγκαλιάζει τα πάντα. Ένας αναγκαίος οντολογικός κομμουνισμός που κινδυνεύει όμως να καταλήξει κενός λόγος και αερολογία.

Εν κατακλείδι το βιβλίο του Π. Παπακωνσταντίνου είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα για όσους ερευνούν τα αιτία της κρίσης αλλά και τους δρόμους που θα μας πάνε πέρα από το σύστημα που τις δημιουργεί.

Δ. ΑΡΓΥΡΟΣ

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση