Πα. Ιαν 28th, 2022

Μέσα στο 2011 κυκλοφόρησε ένα κείμενο του 1992 που κατά κάποιο τρόπο είχε προαναγγείλει   την πολυσύνθετη κρίση του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού και της οικονομίας. Πρόκειται για το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη «ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΤΗΣ ΣΥΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – Η καχεξία του αστικού στοιχείου στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία» από τις εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ. Το εν λόγω κείμενο είχε πρωτοδημοσιευτεί ως εισαγωγή στην Ελληνική έκδοση του βιβλίου του συγγραφέα «Η παρακμή του αστικού πολιτισμού. Από τη μοντέρνα στη μεταμοντέρνα εποχή και από το φιλελευθερισμό στην μαζική δημοκρατία», ξανά από τις ίδιες εκδόσεις.
Ο συγγραφέας μέσα από μια οπτική κατά βάση κοινωνιολογίστικη και πολιτική και δευτερευόντως ιδεολογική και πολιτιστική φιλοδόξει να εξηγήσει τα αίτια της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας. Η ουσία των προβλημάτων για τον συγγραφέα βρίσκονται στην καχεξία του αστικού στοιχείου, στην απουσία ενός δυτικοευρωπαϊκού τύπου αστικής τάξης που θα οικοδομούσε τον αντίστοιχο αστικό πολιτισμό που θα μετέτρεπε την Ελλάδα σε μια κλασική καπιταλιστική δυτικοευρωπαϊκή χώρα. Κατά αυτόν τα πράγματα εξελίχθησαν με τέτοιο τρόπο που δομήθηκαν μορφές πατριαρχικής οικονομίας και εξουσίας με τους αντίστοιχους τύπους υποταγής και έλεγχου.
Το «κακό» δε για τον συγγραφέα ξεκινά από την απουσία φεουδαρχικών σχέσεων παραγωγής στο χώρο της Ελλάδος που διαλεκτικά θα γεννούσε μια αστική τάξη που καταρχήν κατακτώντας την οικονομική εξουσία θα περνούσε και στην πολιτική εξουσία. Για να εξελιχτούν μεταπολεμικά οι πατριαρχικές δομές εξουσίας σε πατερναλιστικές παρασιτικές μορφές εξουσίας στα πλαίσια μιας μαζικής δημοκρατίας δυτικού τύπου.
Μια υπερκαταναλωτική μαζική δημοκρατία πέραν τον παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας, εξαιτίας της οικονομικής βοήθειας και των δανείων που έπαιρνε η χώρα – το εν λόγω επιχείρημα θα έβρισκε σύμφωνο τον πρωθυπουργό και την τρόικα- με μια κυρίαρχη ελληνοκεντρική συνείδηση που λειτούργει ως κυρίαρχη αστική ιδεολογία να «μπασταρδεύεται από το χηλό του μεταμοντερνισμού.

Εξελικτισμός ή πάλη των τάξεων;
Διαβάζοντας το κείμενο δεν μπορούμε πάρα να διακρίνουμε την εξελικτική γραμμική λογική-εγελιανου τύπου- που διέπει την σκέψη του συγγραφέα που τον οδηγεί σε ένα στείρο οικονομισμό και ιστορικισμό. Πρόκειται για μια μετακένωση ενός κακοχωνεμένου εξελικτικού μαρξισμού της Β’ διεθνούς που είναι εμφανής στο συγκεκριμένο κείμενο και ο ντεσιζιονισμός(αποφασιοκρατία) του συγγραφέα δεν μπορεί να κρύψει.
Και αυτό φαίνεται από την πλήρη απουσία του καθοριστικού παράγοντα της ταξικής πάλης με τις μορφές που παίρνει αυτή σε σχέση και με τις εσωτερικές και εξωτερικές αντιφάσεις του καπιταλιστικού συστήματος. Στα πλαίσια όχι μιας στείρας αντίληψης που δίνει τα πρωτιά στις παραγωγικές δυνάμεις αλλά στην διαλεκτική τους με τις παραγωγικές σχέσεις και τον ταξικό ανταγωνισμό της ζωντανής εργασίας.
Και εδώ νομίζω πως βρίσκεται η ανεπάρκεια της σκέψης του Παναγιώτη Κονδύλη: Ο κρατικισμός με την διευρυμένη πελατειακή βάση των συστημικών κομμάτων, είτε στην πατριαρχική πατερναλιστική φάση, είτε στην μαζικοδημοκρατική φάση δεν ακυρώνει- κατά εμέ- την κεντρικότητα της ταξικής πάλης και του ταξικού ανταγωνισμού σε συνάρτηση βέβαια με τους γεωπολιτικούς περιορισμούς. Τους διαφοροποιεί, τους αλλάζει μορφή και έκφραση, αλλά το περιεχόμενο παραμένει ίδιο και καθοριστικό για τις ιστορικές εξελίξεις
Ναι σίγουρα έχουμε μια εγγενή καχεξία του αστικού στοιχείου, ένα νόθο αστισμό, όπως τον ονομάζει πολύ εύστοχα στους υπότιτλους ο εκδότης. Ένα ελληνικό αστισμό που γεννήθηκε σε μια εποχή που ο παγκόσμιος αστισμός είχε χάσει την επαναστατική του θωριά και είχε μετατραπεί σε μια κυρίαρχη τάξη που φοβόταν τις υποτελείς τάξεις. Είχε μετατραπεί σε μια παγκόσμια αποικιοκρατική δύναμη που έπαιρνε δύναμη από τις προκαπιταλιστικές πατριαρχικές δομές έλεγχου και όχι από τα επαναστατικά προτάγματα του διαφωτισμού. Ενσωματώνοντας τις τελευταίες στις δομές εξουσίας και ισχύ του καθώς και στα ιδεολογικά προταγματα του, τόσο στο αποικιοκρατικό κέντρο όσο και στην περιφέρεια. Με ένα Ελληνικό αστισμό που αναπτύχτηκε έξω από την μικρή και φτωχή μεταεπαναστατική Ελλάδα, βλέποντας το γενέθλιο τόπο ως αποικία, σε συνεργασία με τις αποικιοκρατικές και στην συνέχεια ιμπεριαλιστικές δυνάμεις.
Την ίδια στιγμή όμως έχουμε να κάνουμε με λαό να δίνει το αίμα του για να κερδίσει λευτεριά, γη, πατρίδα, αξιοπρέπεια. Ένα ένοπλο λαό που πολύ δύσκολα θα γίνονταν θύμα «περιφράξεων» για να μετατραπεί σε απλή και φτηνή εργατική δύναμη στα πλαίσια μιας άγριας πρωταρχικής συσσώρευσης.
Για αυτό το λόγο η ιστορική δομή της ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα, σε σχέση και με τον τρόπο που εκφράστηκε η ταξική πάλη δημιούργησε την διευρυμένη μικροαστική και γεωργική μικροιδιοκτησία. Ναι πρόκειται για ένα διαρκές και ίσως και «επαίσχυντο κοινωνικό συμβόλαιο», όπως το ονομάζει ο Παναγιώτης Κονδύλης, μόνο που αυτό ήταν που έσωσε πλείστες φορές τον ελληνικό αστισμό.
Μπορούμε να συμφωνήσουμε με τον συγγραφέα πως ύστερα από τον πόλεμο οικοδομήθηκε μια μορφή κρατικίστικου «σοσιαλκαπιταλισμού», μια μαζική δημοκρατία με μια απίστευτη κοινωνική κινητικότητα. Εξυπηρετώντας με το καλύτερο τρόπο τα κεφαλαιοκρατικά συμφέροντα που έφτασαν στο απόγειο και στην οριστική(;;) παρακμή τους με το άνοιγμα των αγορών στις χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού».
Αυτός ο ιδιότυπος «σοσιαλκαπιταλισμός» της μεταπολεμικής Ελλάδας και ιδιαίτερα μετά την μεταπολίτευση είναι ο τρόπος που ενσωματώθηκε ο ένοπλος λαός που αντιστάθηκε στο κατακτητή, με την «πρωτοπορία» του να πληρώνει ακριβά το τίμημα της ανταρσίας του. Με τον υπόλοιπο λαό υποταγμένος να γίνεται εξωτερικός ή εσωτερικός μετανάστης, «κατασκευάζοντας» μια μικροαστική συνείδηση. Με τα παιδία του να σπουδάζουν μαζικά στο πανεπιστήμιο, επανδρώνοντας το δημόσιο τομέα, αφού πρώτα έκαναν την θητεία τους στην αριστερά.
Ενός λαού που την δεκαετία του 90 και ως το 2009 μετατράπηκε στο μικρό αφεντικό του Αλβανού που του έφτιαχνε το σπίτι στο χωριό, της Ανατολικοευρωπαίας που του καθάριζε τους γέρους γονείς του, του κρατούσε τα παιδιά και τον ικανοποιούσε σεξουαλικά.
Αυτό όμως με την σειρά του δεν συνεπάγεται πως ο μικροαστός στην συνείδηση νεοέλληνας κατανάλωνε πολύ περισσότερα από τι παρήγαγε. Στην πραγματικότητα κατανάλωσε πολύ λιγότερα από τι είχε και έχει συσσωρεύσει η Ελληνική αστική τάξη, εκμεταλλευομένη την ντόπια Ελληνική και ξένη εργατική τάξη τις δυο τελευταίες δεκαετίες.
Πλούτος που είναι ένα ελάχιστο τμήμα του τεραστίου παγκόσμιου πλούτο που βρίσκεται ακόμη και εν μέσω κρίσης στα «σεντούκια» του 5% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ναι ισχύει λεφτά υπήρχαν και υπάρχουν, μόνο που αλλού είναι τα ζητήματα της κρίσης και όχι στα λεφτά.

Κρίση και «περίφραξη»…
Η μαζική δημοκρατία, και ο μεταμοντέρνος χυλός είναι ακριβώς έκφραση της υπερανάπτυξης του καπιταλισμού. Μια υπερανάπτυξη που έφτασε στα ιστορικά(;;) όρια του, με αποτέλεσμα την σημερινή δομική του κρίση.
Επιχειρώντας να τον υπερβεί επιστρέφει στην καρδιά των ζητημάτων δηλαδή στην ταξική πάλη και στο πως διορθώνονται οι τάξεις. Με στόχο επανεγράψει αυτές τις σχέσεις «περιφράζοντας» εκ νέου την παραγωγική δύναμη της εργασίας, της γενικής διάνοιας και των κοινών αγαθών.
Η Ελλάδα και οι Έλληνες ως ο πιο αδύνατος κρίκος αυτής της ανισόμετρης και συνδυασμένης ανάπτυξης μετατράπηκαν σε πειραματόζωα διαμέσου αλλεπάλληλων σοκ με στόχο να γίνει μια χώρα πρότυπο στα πλαίσια των αντιδραστικών τομών του ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Επιλέγοντας την τρόμο του λιονταριού από την πονηριά της αλεπούς για να θυμηθούμε τον Μακιαβέλι, σε αντίθεση με ότι κατά βάση επέλεγε μέχρι τα χτες το Ελληνικό κεφάλαιο και οι ελίτ.
Σε μια στιγμή που η υπερκαταναλωτισμός μέχρι πρόσφατα και τα αλλεπάλληλα σοκ σήμερα έχουν νεκρώσει τα συλλογικά κύτταρα αντίστασης, πριν εξαιρέσεων, όπως είναι οι πλατείες και τα συντονιστικά των σωματείων.
Ζώντας συνθήκες πρωταρχικής συσσώρευσης κεφαλαίου με την Ελλάδα να μετατρέπεται σε μια χώρα φτηνής εργατικής δύναμης αλήθεια τι θα έλεγε ο συγγραφέας που πέθανε το 1998, δέκα χρόνια πριν την έναρξη της υπάρχουσας κρίσης; Θα επικροτούσε τις εξελίξεις ως μια έκφρασης της «πονηριά της ιστορίας» στην γραμμή μιας ισχυοκρατίας για να αλλάξει ρότα τόπος ή απλώς και με πικρία θα έλεγε πως δικαιώθηκε όταν έγραφε το 1992 πως στις νέες συνθήκες «Η Ελλάδα εντάσσεται σε πολύ χαμηλή θέση στο σύστημα του διεθνούς καταμερισμού της υλικής και πνευματικής εργασίας…», οδηγώντας αργά ή γρήγορα τους εταίρους μας στην άρνηση «να χρηματοδοτήσουν περαιτέρω τον ελληνικό παρασιτικό καταναλωτισμό, επιβάλλοντας στην ελληνική οικονομία αυστηρή δίαιτα εξυγιάνσεως και επαναφέροντας το ελληνικό βιοτικό επίπεδο στο ύψος που επιτρέπουν οι δυνατότητές της».
Ο συγγραφέας σαν μάντης πρόβλεψε την καταστροφή, αυτόν όμως που χρειαζόμαστε τώρα είναι έναν ποιητή να μας τραγουδήσει την ελπίδα της ανατροπής και της απελευθέρωσης από την παρακμή.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΡΓΥΡΟΣ

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

3 thoughts on “Για τα αίτια της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας”
  1. εγώ πάντως η αυτό που προσπάθησα να κάνω είναι να τις κριτικάρω, φυσικά αναγνωρίζοντας πως ο τρόπος που αναπτύχθηκε ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός στα πλαίσια της ανισόμερης και συνδυασμένης ανάπτυξης έχει τις “ιδιαιτερότητες” της που τις στηρίζω στην ταξική πάλη σε αντίθεση με τον σολοψιμό του Κονδύλη,,, Τώρα αν αυτό δεν βγαίνει από το κείμενο μάλλον τις ευθύνες τις έχω εγώ και όχι ο αναγνώστης….

  2. Μα καλά, είναι δυνατόν ένας ταξικά σκεπτόμενος αγωνιστής να αναπαράγει τις σολιψιστικές ανοησίες του Κονδύλη περί μεταμοντερνισμού και προβλήματος βασικά “πολιτιστικού” για τα αίτια της ελληνικής κρίσης, ο οποίος ανάγεται και σε…μάντη, χωρίς καμία ορθολογική ανάλυση της κρίσης; Απογοητευτικό και λυπηρό..

Αφήστε μια απάντηση