Πε. Ιαν 27th, 2022

Το όχι στο καπιταλισμό  δεν φτάνει λέει ο συγγραφέας, φιλόσοφος,  στοχαστής και αριστερός ακτιβιστής Μάικλ Λίμποβιτς σε ομιλία του στην τέταρτη ετήσια διάλεξη προς τιμήν του Νίκου Πουλαντζά. Ομιλία που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Νήσος το 2011 με τίτλο: Χτίζοντας το σοσιαλισμό του 21ού αιώνα: η λογική του κράτους.

Οι αγώνες των σωματείων και των συνδικάτων αλλά και της σοσιαλδημοκρατίας δεν φτάνουν για ένα και μόνο  απλούστατο και καθοριστικό λόγο. Δεν γκρεμίζουν το μυστήριο του κεφαλαίου που δεν είναι άλλο από την παραγωγή αυτής της εργατικής τάξης, που θεωρεί τους νόμους του κεφαλαίου ως φυσικό νόμο. Νόμοι που θα πρέπει να αμφισβητηθούν συνθέμελα για να μην επιτρέψουν ένα ακόμη μετασχηματισμό του καπιταλιστικού συστήματος, όπως τόσες φορές έχει συμβεί στο παρελθόν.

Και αυτό χρειάζεται μια συνειδητή στράτευση και στρατηγική. Όπως  λέει χαρακτηριστικά ο  Μαικλ Λίμποβιτς: «Όπως σημειώνεται συχνά, υπάρχει μεγάλη διαφορά  ανάμεσα σε μια κρίση στον καπιταλισμό και σε μια κρίση του καπιταλισμού. Η τελευταία χρειάζεται συνειδητοποιημένα υποκείμενα έτοιμα να δώσουν τέλος στον καπιταλισμό, προετοιμασμένα να αμφισβητήσουν και τελικά να νικήσουν την λογική του κεφαλαίου»…

Όχι δηλαδή απλώς να νικήσουν στο ένα ή τον άλλο εργατικό, λαϊκό ή πολιτικό  αγώνα, αλλά να αμφισβητήσουν συνολικά την λογική του καπιταλισμού, της οικονομίας της αγοράς και του εμπορεύματος. Για αυτό το λόγο είναι αναγκαιότητα  η ύπαρξη ενός οράματος που θα στρατεύει τον κόσμο της εργασίας.

Η συμμετοχική δημοκρατία του σύγχρονου Μπολιβάρ

Ο στοχαστής ακολουθώντας τους σοσιαλιστικούς πειραματισμούς της Βενεζουέλας του Ούγκο Τσάβες- ο ίδιος συμμετέχει ενεργά και διευθύνει το πρόγραμμα για την πρακτική του κοινωνικού μετασχηματισμού και την ανθρώπινη ανάπτυξη στο Καράκας- μιλάει για τον σοσιαλισμό του 21ού αιώνα.

Για ένα σοσιαλιστικό μετασχηματισμό που θα είναι διαφορετικός- ριζικά διαφορετικός- από τα πειράματα του υπαρκτού σοσιαλισμού.  «Ένα σοσιαλισμό που θα έχει ως πυρήνα τον άνθρωπο και όχι τις μηχανές ή το κράτος». Ένας σοσιαλισμός που δεν θα υπάρχει ο εργάτης για να ικανοποιεί την αξία, αλλά ο πλούτος που παράγεται θα ικανοποιεί τις ανάγκες του εργαζόμενου.

Πλούτος που  δεν είναι άλλος παρά η ολοκληρωτική ανάπτυξη όλων των δυνατοτήτων του ανθρώπου, της ατομικότητας του ανθρώπου. Μια κοινωνία αλληλοεξαρτούμενων παραγωγών που θα λειτουργούν σε κοινοτική βάση, ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών στην οποία η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός αποτελεί την καθοριστική συνθήκη για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων μας.

Και αυτό δεν συμβαίνει παρά μέσα από την πράξη, την δράση και την συνολική αλλαγή των συνθηκών, την καθοριστική αλλαγή των συνθηκών και του κοινωνικού «είναι». Κατά την οποία αλλάζουμε τις συνθήκες αλλάζοντας και εμείς αντιλήψεις και λογικές.

Αυτό συνεπάγεται ταυτόχρονα και μια αλλαγή στο πώς βλέπουμε τις σχέσεις με το κράτος και την εξουσία. Και σε αυτό το σημείο θα πρέπει να στοχαστούμε και να πειραματιστούμε μορφές ενός συγχρόνου κοινοτισμού που θα ενοποιεί το τοπικό με το καθολικό. Σύγχρονες μορφές λαϊκής αυτοδιοίκησης, τοπικής αυτοδιοίκησης, άμεσης δημοκρατίας, γενικευμένης κοινωνικής και παραγωγικής αυτοδιαχείρισης. Ο στοχαστής στα βιβλία του και στις ομιλίες του μιλάει και γράφει για τα μοντέλα «αυτοδιοίκησης των παραγωγών» και για μια «επανάκτηση της κρατικής εξουσίας από την κοινωνία ως έκφραση της λειτουργιάς της».

Και σε αυτό η μπολιβεριανή σοσιαλιστική διαδικασία στην Βενεζουέλα πρωτοτυπεί εφαρμόζοντας μοντέλα που συνδυάζουν τον κοινοβουλευτισμό με τις κοινοτικές, συνεταιριστικές και αυτοδιαχειριστικές δομές σε όλα τα επίπεδα της ζωής. Δίνοντας, προσφέροντας σε αυτούς που δεν είχαν φωνή, πεδία για να εκφραστούν και να δράσουν συλλογικά, δημοκρατικά και συμμετοχικά.

Κακά  τα ψέματα, ο ρόλος που παίζει ο Ούγκο Τσάβες και το κομματικό επιτελείο του με τα κακά και τα καλά του παραμένει μοναδικά καθοριστικός. Δίχως παράλληλα να έχει κτυπηθεί αποτελεσματικά  και καθοριστικά η κεφαλαιακή σχέση, δίχως να έχει κτυπηθεί στην ρίζα της η λογική της αγοράς. Κατά αυτή την έννοια στην ποιο αισιόδοξη οπτική τους  ο σοσιαλισμός του Ούγκο Τσάβες βρίσκεται στα μισά του δρόμου.

Και αυτό το κατανοεί ο  Μάικλ Λίμποβιτς αλλά και ο Ούγκο Τζάβες  που μιλάει για ένα οργανικό σύστημα συνδυασμού παραγωγής-διανομής και κατανάλωσης. Ένα τρίγωνο που θα έχει ως βάση α)την κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής. β) η κοινωνική παραγωγή να οργανώνεται από τους ίδιους τους εργαζόμενους γ) να ικανοποιούνται οι βασικές κοινωνικές ανάγκες και οι στόχοι της παραγωγικής διαδικασίας και των ανθρώπων.

Με γνώμονα την συμμετοχή, τον εργατικό έλεγχο και την αλληλεγγύη. Μιλάει δηλαδή για μια οργανική ολότητα με διαλεκτική αλληλεξάρτηση και σχετική αυτονομία των μερών. Δίχως να έχει την αυταπάτη πως αυτή  αυτό θα γεννηθεί από το κεφάλι της Αθηνάς αλλά θα κουβαλάει μέσα της για μακρόν την παλαιά κοινωνία.

Για αυτό λόγο αποτελεί αναγκαιότητα η κοινωνική ιδιοκτησία να αντικαταστήσει την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, ο εργατικός έλεγχος την εξουσιαστική δομή στους χώρους εργασίας και το καπιταλιστικό κράτος θα πρέπει να αντικατασταθεί από τα κοινοτικά- τοπικά και εργατικά συμβούλια, τα οποία θα είναι οι βάσεις ενός σοσιαλιστικού κράτους.

Προτάγματα και αντιφάσεις

Για να φτάσουμε όμως εκεί ο Μάικλ Λίμποβιτς καθώς και Ούγκο Τζάβες μιλάνε για μια καθυπόταξη της παλαιάς κοινωνίας από την νέα και όχι για μια δημιουργική καταστροφή της. Στην θέση του νόμου της αξίας θα μπει  σοσιαλιστική συσσώρευση. Έτσι όμως  η λογική της κεφαλαιακής σχέσης παραμένει ζωντανή και σχετικά κυρίαρχη.

Όσο τα στοιχεία της παλαιάς κοινωνίας θα υπάρχουν έστω και υποταγμένα και μάλιστα στα πλαίσια κρατικών δομών τόσο υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να ξαναπάρουν το πάνω χέρι και να κυριαρχήσουν φορώντας τον μανδύα του σοσιαλισμού, όπως στο υπαρκτό σοσιαλισμό.  Η επί μακρόν αλληλεπίδραση των δυο διαμετρικά αντιθετικών στοιχείων  μάλλον ή αυτό έδειξε η έως τα τώρα ιστορία οδηγούν στην υποταγή του νέου στο παλαιό.

Και αυτό μάλλον συνεχίζει να το υποτιμά το πρόταγμα του σοσιαλισμού του 21ού αιώνα. Εμμένοντας ίσως σε μια δημοκρατική και συμμετοχική εκδοχή ενός σοσιαλισμού της αγοράς.   Με την κατάληψη του παλαιού κράτους από τα επαναστατικά στοιχεία και όχι με την ολοκληρωτική καταστροφή του.

Με εμφανή βέβαια το κίνδυνο η αδράνεια και η κρατική ιεραρχία τόσο του παλαιού, όσο και του νέου κράτους να καταπιεί τις επαναστατικές δυναμικές που έχουν οικοδομήσει οι λαϊκές και επαναστατικές αντιεξουσίες, τα κοινοτικά και εργατικά συμβούλια.

Κίνδυνοι που αναδεικνύει ο Μάικλ Λίμποβιτς αλλά συνεχίζει να μένει στην διαλεκτική αντιθετική σχέση νέου και παλαιού κράτους. Καθώς θεωρεί το σοσιαλιστικό τρόπο ρύθμισης απόρροια του συνδυασμού παλαιού και νέου κράτους. Θεώρει δηλαδή το κράτος και τις δομές ένα πολιτικο και οικονομικό εργαλείο σοσιαλιστικής οικοδόμησης.

Όπως αναπτύσσεται η λογική του Μάικλ Λίμποβιτς μένει σε μια αντίληψη ελέγχου του κράτους απ τους παραγωγούς και τα πολιτικά εργαλεία τους και όχι στην ολοκληρωτική κατάργηση του κράτους ως ένα διαχωρισμένο πεδίο, αποτέλεσμα ενός ανολοκλήρωτου επαναστατικού σχηματισμού.  Μένει στα πλαίσια ενός σοσιαλισμού σε μόνο μια χώρα και όχι στο στοχασμό και στην διεκδίκηση ενός παγκόσμιου σοσιαλισμού. Παρόλα αυτά  δίνει και σωστά έμφαση στην οικοδόμηση αντιεξουσιών, κοινοτικών και εργατικών ως εργαλείο για την συνειδητοποίηση και την δράση των ενεργών υποκειμένων.

Δημήτρης Αργυρός

 

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση