Πε. Ιαν 27th, 2022

 

«Για τον Χάινε όλοι οι άνθρωποι είναι ή εβραίοι ή έλληνες»- Ράσελ Τζάκομπυ

Στους Έλληνες επικρατεί το παρόν, η θετικότητα, η εικόνα, η απόλαυση του σήμερα, το εδώ και τώρα, καθώς και  το μέτρο. Στους Εβραίους η ποίηση, η αρνητικότητα, η κίνηση,  η περιπλάνηση, η συνάντηση, ο αναστοχασμός για το «Σάββατο(το Σάββατο των Σαββάτων), την λιακάδα και το tashmish», δηλαδή για τον έρωτα και την ουτοπία, με βάση την αγάπη και την αλληλεγγύη. Όπως γράφει ο Ράσελ Τζάκομπυ στο βιβλίο του «Ασαφής εικόνα  ουτοπική σκέψη για μια αντιουτοπική εποχή» που είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις νησίδες.

Ένα βιβλίο για την ουτοπία, για τον εικονοκλαστικό ουτοπισμό, σε αντίθεση με τον παραδοσιακό σκιαγραφικό ουτοπισμό. Ένα βιβλίο απάντησης στον αντιουτοπικό πνεύμα της εποχής μας, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετα την μεταμόρφωση των σοσιαλιστικών- κομμουνιστικών  πειραμάτων του 20ού αιώνα σε δυστοπία.

Εμμένοντας ο συγγραφέας στην υπεράσπιση της ουτοπικής σκέψης από την κατηγορία ότι οδηγεί στον ολοκληρωτισμό. Κάτι που συμβαίνει εν μέρει με τον σκιαγραφικό ουτοπισμό, καθώς εκεί η εξουσιαστική τάση σχεδιάζει στην ακρίβεια της,  τον τρόπο ζωής των ανθρώπων.  Σε αντίθεση με τον εικονοκλαστικό ουτοπισμό των εβραίων ουτοπιστών θρήσκων και άθρησκων.

Η σφοδρότητα που επιτίθεται στη περιγραφικότητα της ουτοπίας  ο συγγραφέας έχει να κάνει και με την κυριαρχία της κοινωνίας του θεάματος της καταναλωτικής ή πραγμοποιημένης κοινωνίας που θα έλεγε και ο Γ. Ντεμπόρ. Όπως επίσης και  με την αίσθηση πως πίσω από κάθε συγκεκριμένη περιγραφή υπάρχει  η βούληση για δύναμη και εξουσία.

Μόνο που ο εβραϊκός εικονοκλαστικός ουτοπισμός, όπως και κάθε εικονοκλαστική αντίληψη με την γενικότητα της  δεν είναι  ένα  τέλειο φάρμακο που μας γλυτώνει από τον ολοκληρωτισμό.

Ο ίδιος ο συγγραφέας φέρνει το παράδειγμα του εξίσου εικονοκλάστη ισλαμιστή sayyid Quth- ηγέτη των αδερφών μουσουλμάνων- ως αντιπάλου της ουτοπίας και έχει απόλυτα δίκαιο για τους εικονοκλάστες σουνίτες.  Δεν ξέρω τι γνώμη του Ράσελ Τζάκομπυ για τους λιγότερο εικονοκλάστες σιΐτες ή τις αιρέσεις του σιΐτισμού,  όπως τους αλεβίτες της Τουρκίας, τους αλαουίτες της Συρίας  ή τους επαναστάτες Ισμαηλίτες;

Το πρόβλημα πάντα  βρίσκεται στο σημείο  που η ουτοπία παύει να είναι γενικές φιλοσοφικές και πολιτικές αρχές ή ποιητικοί αναστοχασμοί και γίνεται εφαρμόσιμη πολιτική.

Εκεί κάθε εικονοκλαστική αντίληψη μεταμορφώνεται σε εικονολατρική και κάθε επίδοξος ζωγράφος ή μάγειρας του μέλλοντος ζωγραφίζει ή μαγειρεύει ανάλογα. Τότε συνήθως η ελευθεριά του εικονοκλαστικού ουτοπισμού πάει περίπατο.

Εκεί σε αυτό το σημείο ουτοπιστές μεταμορφώνονται σε αντιουτοπιστές, όπως σωστά γράφει ο συγγραφέας για το Τ. Μωρ, βλέποντας την εξισωτική κομμουνιστική ουτοπία των αναβαπτιστών.

Ή η ουτοπία εξελίσσεται σε δυστοπία, όπως συνέβη και με το κομμουνισμό του 20ού αιώνα και που χαιρέκακα καταγγέλλει ο ορθόδοξος στοχαστής Ν. Μπερδιάγεφ.

Ο ίδιος ο Ν. Μπερδιάγεφ  βέβαια έως το τέλος της ζωής του  υποστήριζε μια ουτοπία αταξικής κοινωνίας με βάση σλαβόφιλη χριστιανική, ορθόδοξη σοσιαλιστική παράδοση.

Δηλαδή μια ουτοπία αταξικής κοινωνίας με βάση τον χριστιανισμό, τον ορθόδοξο χριστιανισμό, που αποτέλεσε την υψηλότερη μορφή συνάντησης του εβραϊσμού με τον ελληνισμό.

Το υψηλότερο σημείο που η άφατη αρνητική θεολογία συνάντησε το κάλλος της εικόνας και του κόσμου. Εκεί που η Ιερουσαλήμ και η Αθήνα δια της Ρώμης γεννάει κάτι άλλο. Εκεί που η εικονολατρία και η εικονοκλασία αναιρέθηκαν διαλεκτικά.

Ο χριστιανισμός ως η κορυφαία μορφή αποκάλυψης του παγκόσμιου πνεύματος,  αφού   γεννήθηκε από τις  μεσσιανικές ελπίδες μιας μικρής ομάδας Εβραίων ζηλωτών, συναντήθηκε με τον επαναστατικό δυισμό των γνωστικών και μεταμορφώθηκε στο δημιουργικό πνεύμα του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού.

Ένα πνεύμα που μέσα από τις συγκρούσεις του μεσαίωνα, όπου η ουτοπία, η εβραϊκή ουτοπία. Στις  χριστιανικές και μουσουλμανικές της εκδοχές- με το αναρχοκομουνιστικό της χαρακτήρα- συγκρούστηκε με τον καθολικό, ορθόδοξο, σουνίτικο και εν μέρει  σιΐτικο συντηρητισμό. Εκφράζοντας με αυτό τον τρόπο την αντίθεση της φυσικής με την πολιτική θρησκεία. Γεννώντας στο τέλος της εμφάνισης του  τον καπιταλισμό.

Σήμερα στις αρχές του 21ού αιώνα το αρνητικό πνεύμα μιας καθολικής επανάστασης,  που μετουσιώθηκε στους προηγούμενους αιώνες με τον εβραϊκό επαναστατικό μεσσιανισμό φαίνεται να έχει οριστικά σιγήσει. Ενώ η έννοια του κοσμικού κάλλους της Αθήνας έχει μεταμορφωθεί στο ομοίωμα ενός κόσμου  εμπορευμάτων.

Ναι κάτι έχει πεθάνει και κάτι δεν έχει γεννηθεί ακόμη. Ή μήπως έχει γεννηθεί και εμείς προσκολλημένοι σε παλαιά μοντέλα δεν το έχουμε αντιληφθει  ακόμη. Όχι δεν υπάρχουν εύκολες και έτοιμες απαντήσεις, ούτε είναι δυνατή  μια νέα συνάντηση της «Ιερουσαλήμ» με την «Αθήνα». Η πρώτη έχει μεταμορφωθεί σε δυστοπία με τα κιμπούτς να εκμεταλλεύονται εργατική δύναμη και η Αθήνα στενάζει ανάμεσα στην  αυταρχική και Ανατολή και την παρακμάζουσα δύσης της.

Κι όμως το αναρχοκομουνιστικό πνεύμα της ουτοπίας συνεχίζει να εμπνέει, μόνο που έχει μεταφερθεί δυτικότερα. Έχει μεταφερθεί στις ζούγκλες του Μεξικού με τους ζαπατίστας, στις πόλεις της Αργεντινής, της Βολιβίας και της Βενεζουέλας. Με τον κομμουνισμό των ίντιος να συναντά το εξισωτικό πνεύμα της θεολογίας της απελευθέρωσης και τον κοινοτισμό των προτεσταντικών αιρέσεων.

Έχει μεταφερθεί νοτιότερα με τους επαναστάτες της Αραβικής άνοιξης να αντιστέκονται στην αντεπανάσταση του ουαχαμπιτικού σουνίτικου και του Ιρανικού Σιΐτικού Ισλάμ . Με τις παραδόσεις του πάντα ανατρεπτικού αιρετικού Ισλάμ, να ξανασυναντά   τις σοσιαλιστικές παραδόσεις.  Βέβαια η παρακμή της “ιερουσαλημ” και της “Αθήνας” καθώς και η εξουσιαστική επιρροή ισχυρών  δυνάμεων περιπλέκει την διαλεκτική των αντιμαχόμενων πλευρών, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Συρίας.

Και τέλος έχει μεταφερθεί στο χώρο της διαδικτυακής πραγματικότητας με τον κομμουνισμό του ελεύθερου λογισμικού να συναντά τις πιο new age παραγωγικές  εκδοχές της αναστοχαστικής ατομικότητας του σύγχρονου ανθρώπου. Αναστοχαστική ατομικότητα, η νομαδική μοναδικότητα του Α. Νέγκρι, που τείνει να πειραματίζεται σε νέους δρόμους καθολικοποίησης.

Αυτό σίγουρα δεν συνιστά μια επανεμφάνιση του απόλυτου πνεύματος αλλά μια προετοιμασία του. Κάνεις βέβαια δεν γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει αυτή η εργασία του αρνητικού, το σκάψιμο του τυφλοπόντικα…., ούτε το τίμημα των «πονηρίας της ιστορίας» που ζούμε και για μακρόν θα συνεχίζουμε να ζούμε.  Μόνο  που σε κάθε περίπτωση η ουτοπία, αυτή η αναρχοκουμμουνιστική πνοή ζωής, θα μας καθοδηγεί…, κόντρα και ενάντια στον φιλελεύθερο αντιουτοπισμό…

Και από αυτή την οπτική έχει απόλυτα δίκαιο ο συγγραφέας όταν γράφει πως όσοι καταλογίζουν στις ουτοπικές ιδέες την κύρια ευθύνη για το λουτρό αίματος και τα μαζικά εγκλήματα του 20ού  παραγνωρίζουν τον ολέθριο ρόλο που διαδραμάτισαν τα εθνικιστικά και θρησκευτικά πάθη, και οι συγκρούσεις για εξουσία, γη και ταυτότητα.

Δημήτρης Αργυρός

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση