Πε. Ιαν 20th, 2022

Δημήτρης Γρηγορόπουλος – Εφημερίδα «Πριν»

Ουτοπικός κομμουνισμός
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Το όραμα μιας δίκαιης, ελεύθερης, αλληλεγγύης κοινωνίας πάντα συγκινούσε τους ανθρώπους. Εκφραζόταν με δύο τρόπους: Έναν μεταφυσικό και έναν υλιστικό – επίγειο. Ο πρώτος αλλοτρίωνε στο υπερπέραν, σε μια μεταθανάτια ζωή, τον πόθο των ανθρώπων για λύτρωση από τις κακουχίες της ζωής. Στη δεύτερη περίπτωση μεγαλόπνοοι οραματιστές συνέλαβαν εξιδανικευμένες, επίγειες όμως, πολιτείες. Αυτές οι ουράνιες αλλά και οι επίγειες πολιτείες δεν ήταν απλά αποκυήματα της φαντασίας, αλλά αντανακλούσαν στρεβλά και συγκεχυμένα τις αντιθέσεις, τις αδικίες και τους παραλογισμούς των κοινωνιών στις οποίες ζούσαν. Αυτοί οι οραματιστές είχαν εμπειρίες και γνώσεις για τις κοινωνίες τους, όμως δεν μπορούσαν να διατυπώσουν ρεαλιστικές αναλύσεις γι” αυτές, γιατί οι κοινωνικές επιστήμες στην εποχή τους δεν είχαν φτάσει στο αναγκαίο επίπεδο εξέλιξης.

Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι σοσιαλιστικές ουτοπίες που διατυπώθηκαν τον 19ο αιώνα. Οι ουτοπιστές σοσιαλιστές είχαν σ” ένα βαθμό αναλύσει επιστημονικά την καπιταλιστική κοινωνία, άσκησαν αυστηρή κριτική, την καταδίκασαν. Παρά όμως την επιστημονική αφετηρία τους, σχεδίαζαν τη μελλοντική κομμουνιστική κοινωνία με φαντασιακές συλλήψεις, αυτοσχεδιασμούς και ηθικά αιτήματα. Δεν μπορούσαν βέβαια να ξεπεράσουν τα όρια που έθετε η εποχή τους. Γι” αυτό δεν μπορούσαν να γνωρίζουν ότι η εργατική τάξη από τη θέση της ήταν το ιστορικό υποκείμενο, που θα μπορούσε με επιστημονικό και επαναστατικό τρόπο να εγκαθιδρύσει την κομμουνιστική κοινωνία. Η άγνοια αυτού του θεμελιώδους όρου ήταν αυτή που κυρίως έτρεφε τις ουτοπιστικές αντιλήψεις τους. Πίστευαν ότι με την πειθώ και το παράδειγμα θα προσείλκυαν την πλειοψηφία των εργαζομένων στις σοσιαλιστικές ιδέες. Έτρεφαν την αυταπάτη ότι με τις ουμανιστικές ιδέες τους, θα μπορούσαν ακόμη και τους καπιταλιστές να πείσουν για την ανηθικότητα της εκμετάλλευσης.

Αυτές τις αντιλήψεις ανασκεύασαν Φ. Μαρξ και ο Ένγκελς αναγνωρίζοντας στους ουτοπιστές σοσιαλιστές τον επιστημονικό και επαναστατικό πυρήνα της σκέψης τους. Παρά τη συγκρότηση του επιστημονικού κομμουνισμού από τον Μαρξ, τον Ένγκελς, τον Λένιν και πολλούς μαρξιστές θεωρητικούς και πολιτικούς, στις συνθήκες της κρίσης ενισχύεται το ουτοπικό στοιχείο στην πολιτική και οι συγκροτημένες ουτοπίες από θεωρητικά ρεύματα και διανοητές (για παράδειγμα ο μεταμαρξιστής Μπαντιού, ο αναρχικός Χόλογουεϊ, ρεύμα τεχνοκρατών θεωρητικών του διαδικτύου κ.ά.). Ορισμένοι απ” αυτούς, παρά την ανασκευή των συλλήψεων των ουτοπιστών σοσιαλιστών από τον Μαρξ και τον Ένγκελς, αρνούμενοι την άρνηση των κλασικών, επανέρχονται ιδιότυπα στους ουτοπιστές.

Ορισμένοι χαρακτηρίζουν ουτοπία και τον μαρξιστικό κομμουνισμό. Πρόκειται για θεώρηση εντελώς αβάσιμη, αφού ο επιστημονικός κομμουνισμός προσδιορίζεται με την επιστημονική ανάλυση των αντιθέσεων του καπιταλισμού ως υπέρβαση τους.

συνέχεια

 

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση