Σα. Ιαν 29th, 2022

Ο Χάιντεγκερ μας αρέσει δεν μας αρέσει είναι ίσως  ο τελευταίος μεγάλος πραγματικός φιλόσοφος του 20ού αιώνα. Ένας φιλόσοφος που οι θεωρίες επέδρασαν στην σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη. Η τελευταία φουρνιά φιλοσόφων, υπαρξισμών και μη, αναμετρήθηκαν μαζί του, κριτικά ή μη.   

Την ίδια στιγμή ο Χάιντεγκερ είναι ο φιλόσοφος που στρατεύτηκε σε ένα μεγάλο βαθμό και αρκετό χρονικό διάστημα, με το ριζοσπαστικό ακροδεξιό ρεύμα των Νάζι. Μπορεί να πήρε γρήγορα αποστάσεις, ειδικά από τον  πρωτόγονο φυλετικό ρατσισμό τους,  αλλά φαίνεται πως ουδέποτε πραγματικά μετάνιωσε για την επιλογή του, για την απόφαση του, όπως θα έλεγε και ο ίδιος,  να πάει με τους Ναζί.

Στους Ναζί είδε- λανθασμένα, όπως και ο ίδιος αναφέρει- ένα Γερμανικό αυθεντικό κίνημα ενάντια στην τεχνική.   Δηλαδή είδε ένα κίνημα που θα ήθελε να γίνει ο ποιμένας του «είναι», ένα κίνημα εξέγερσης ενάντια στην λήθη του «είναι». Ένα κίνημα του Γερμανικού κοινού πεπρωμένου του  Dasien, που μεταφράζεται ως το «είναι της ύπαρξης».  Δηλαδή το «είναι» του ανοίγματος στο κόσμο, στις δυνατότητες του κόσμου, στην μέριμνα του εαυτού, με βάση τον εαυτό και όχι τους άλλους και τα πράγματα.

Βαθιά Γερμανός είδε το  καθήκον της απόφασης  να ανακτήσω το χαμένο χρόνο, να γίνω ο ποιμένας του «είναι» και να μην παραμείνω κάποιος. Όχι για αυτόν ο άνθρωπος δεν είναι το μέτρο των πραγμάτων, μόνο η αυθεντική ζωή και το άνοιγμα στο «είναι της ύπαρξης»  μπορεί να δώσει ένα νόημα και να γίνει πραγματικά η ηρωική ύπαρξη.

Βαθιά συντηρητικός  και ιστορικά απαισιόδοξος είδε στο θάνατο, την δυνατότητα της απελευθέρωσης. Καλύτερα η προοπτική του θανάτου, το να σκέπτομαι και να αναμετριέμαι με το θάνατο, με το αναπόφευκτο τέλος, δίνει δύναμη να επιλέξω να ζήσω, να βιώσω τα πλέον αυθεντικά πράγματα για μένα και όχι να σκορπίσω το χρόνο μου σε πράγματα ανούσια.

Ο θάνατος όχι μόνο μας δίνει νόημα, αλλά μας δείχνει και τις δυνατότητες που μπορεί να πάρει η ζωή μας.  Μας προσφέρει την ελευθερία να είμαστε ο εαυτός μας και όχι η άλλοι, την λυτρωτική μοναξιά του να είμαστε μόνο ο εαυτός μας.  Σίγουρα πρόκειται για μια ριζοσπαστική αντίληψη, μα για μια βαθιά συντηρητική- σχεδόν φασίζουσα – αντίληψη.

Πρόκειται για μια φιλοσοφία θανάτου, για μια φιλοσοφική αντίληψη που βρίσκεται πολύ μακριά από το Σπινοζικό: «ο ελεύθερος άνθρωπος τίποτε δεν σκέπτεται λιγότερο από όσο τον θάνατο και η σοφία του είναι στοχασμός της ζωής και όχι του θανάτου». Ο ελεύθερος άνθρωπος δεν μπορεί να σκέπτεται τον θάνατο, αλλά απεναντίας επιθυμεί να πράττει, να ζει και να διατηρεί την ύπαρξή του, να θωρεί τα πράγματα από την οπτική της αιωνιότητας.

Ο Χάιντεγκερ γεννήθηκε σε μια εποχή που ο καπιταλισμός έμπαινε στην φάση της πραγματικής υπαγωγής των πάντων στο κεφάλαιο, στο ολοκληρωτικό φετιχισμό του, στην εποχή της πραγματοποίησης. Στην εποχή της καθολικής   αλλοτρίωσης, της συναισθηματικής- και όχι μόνο υλικής-  φτώχειας και πανούκλας. 

Είδε το πρόβλημα, όπως το είδε και ο  χεγκελιανός μαρξιστής Λούκατς, ο φρουδομαρξιστής Ράιχ  και η «σχολή της Φρανκφούρτης».

Δίνοντας όμως απαντήσεις σε διαφορετική  κατεύθυνση από Λούκατς, από τον Ράιχ και από αυτούς της «σχολής της  Φρανκφούρτης».

Το εξεγερσιακό του πνεύμα- από την “αυθεντικότητα” του Ναζισμού, ως το να κατοικούμε τον κόσμο ως στοχαστές και ποιητές-  κινήθηκε ως το τέλος της ζωής του σε ένα συντηρητικό τοπίο, παρά τις  πολυποίκιλες αριστερές αναγνώσεις των Γάλλων και μη φιλοσόφων.

 Δεν είναι καθόλου τυχαίο άλλωστε που οι αριστερές αναγνώσεις του Χάιντεγκερ έβλεπαν ως ιστορικό όριο τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και  επέστρεφαν πάντα στον διαφωτισμό και στον Καντ. Για να μη πω πως κάποιοι στο τέλος έγιναν απολογητές του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος.

Ακόμη και το πλέον ενδιαφέρον κομμάτι της φιλοσοφική του οπτικής , η κριτική στην τεχνική, του «gestell», δηλαδή της πλαισιοποίησης που δημιουργεί η τεχνολογία γίνεται από την οπτική ενός αναχωρητή. Από την οπτική ενός φεουδαρχικού αντικαπιταλισμού, από την οπτική ενός  ξεπεσμένου αριστοκράτη και όχι αυτού που βλέπει ένα μέλλον που άνθρωπος, φύση, τεχνολογία, τεχνική μπορούν να συνυπάρξουν.  Αυτό που μένει εν τέλει είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον φαινομενολογικό διάβασμα των σκοτεινών και εν πολλοίς άγνωστων, προσωκρατικών Ελλήνων φιλοσόφων. Η συνάντηση με την έννοια του κόσμου και της κοσμικότητας πέρα από το υποκείμενο, το αντικείμενο και την ηθική.

Η μελέτη της φιλοσοφίας του Χάιντεγκερ αναδεικνύει τα όρια που έχει φτάσει η  σύγχρονη φιλοσοφία. Που όχι μόνο δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο , αλλά δεν μπορεί  να τον ερμηνεύσει και να αναδείξει τις απελευθερωτικές διαδρομές, τις δυνατότητες και τις προοπτικές.

Την σύγχρονη ενεργή καθολικότητα που θα αναστοχάζεται με τρόπο πραγματικά καινοτόμο, τα πανάρχαια φιλοσοφικά ερωτήματα, συνδυάζοντας τα, με τις μοντέρνες αντικειμενικές δυνατότητες.  Όχι βέβαια για να εμφανίσει ένα κρυμμένο και ξεχασμένο «είναι», αλλά το “είναι”- “γίγνεσθαι” ,  που σε μια διαρκή ροή, μπορεί να πάει την ιστορία και την ανθρώπινη αυτοσυνειδησία πολύ μακριά.

Δημήτρης Αργυρός

By Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση