«Ο Σπινόζα και η τέχνη της ευτυχίας»

Είναι δυνατόν να βάλουμε λίγο Σπινόζα στην ζωή μας;;; Σε μια ζωή δύσκολη, γεμάτη κακουχίες, φτώχεια, ανέχεια, μιζέρια, μικροπρέπεια, προδοσία, με την κυριαρχία ενός εγωισμού που δεν αγαπάει το εγώ του;;; Με την κυριαρχία, την καταθλιπτική κυριαρχία των θλιμμένων παθών και όχι των χαρούμενων όπως θα έλεγε  και θα ήθελε ο Σπινόζα;;;

Ναι μας λέει ο Μπαλτασάρ Τόμας στο βιβλίο του «Ο Σπινόζα και η τέχνη της ευτυχίας» που έχει εκδοθεί στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Μελάνι. Προϋποθέτει βέβαια ένα νέο τρόπο δράσης και ζωής, που αυτό προϋποθέτει   ένα διαφορετικό είδος  αντίληψης  του κόσμου και του εαυτού…, προϋποθέτει μια βαθιά γνώση, μια ολόπλευρη γνώση των νόμων της αναγκαιότητας που διέπουν τον κόσμο.

Αυτό δεν συνεπάγεται πως πρέπει να μείνουμε παθητικοί θεατές των διεργασιών, μα ενεργά υποκείμενα που θα ερευνούν το βίωμα τους, θα αναστοχάζονται τις εμπειρίες τους, ανακαλύπτοντας ή αποκαλύπτοντας την αναγκαιότητα που διέπει τα πράγματα και τα γεγονότα. Αλλάζοντας τις συνθήκες στο βαθμό που αυτές δεν έρχονται σε  σύγκρουση με τους νόμους της και δυναμώνοντας με αυτό το τρόπο τα σώματα, έτσι ώστε να εμμένουμε στο είναι μας, να γίνουμε αυτό που πραγματικά είμαστε και όχι αυτό που οι άλλοι οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες θέλουν να είμαστε.

Γιατί η πραγματική ελευθερία για τον Σπινόζα είναι αυτή. Να είσαι ο εαυτός σου, γνωρίζοντας τα όρια που σου διαμορφώνει η αναγκαιότητα, ως μια πεπερασμένη οντότητα στα πλαίσια ενός αιώνιου σύμπαντος.  Και σε αυτή την δυναμική των πραγμάτων να βρεις τα κοινά σημεία που συνδέουν με τους άλλους ανθρώπους, με τα άλλα σώματα, ανθρώπινα, ζωικά, φυτικά, αναγνωρίζοντας την κοινότητα των επιθυμιών και των αναγκών, δυναμώνοντας εξίσου όλοι, όλες οι πλευρές των πεπερασμένων υποστάσεων της αιώνιας φύσης, που στο Σπινόζα ταυτίζεται με τον θεό.

Θαυμάζοντας με αυτό τον τρόπο την ομορφιά της κοσμικότητας, την ομορφιά των ενικών, των ξεχωριστών πραγμάτων που το καθένα έχει τον εαυτό του, όμοιο αλλά και ξεχωριστό από το άλλο, άρα απόλυτα σεβαστό σε κάθε έκφραση του. Σε αυτό τον έρωτα με τα ξεχωριστά ενικά σώματα του θεού-φύση, θα κατανοήσουμε πως η χαρά, η αγάπη και ο έρωτας είναι ο τρόπος, ο δρόμος προς την αιωνιότητα, είναι η οπτική, ο δρόμος και ο τρόπος της αθανασίας. Έτσι ώστε ακόμη και όταν πεθάνουμε, όταν το πεπερασμένο σώμα μας χάσει ολότελα την δύναμη του, θα παραμείνουμε τμήματα, σώματα της αιώνιας υπόστασης.

Κατά μια έννοια, σε ένα άλλο επίπεδο, μπορούμε να βρούμε κοινά στοιχεία  με το ορθόδοξο θεολογικό σχήμα που λέει πως ο παράδεισος είναι η κατάσταση που βρίσκεται η υπόσταση μέχρι την δευτέρα παρουσία, όταν η ψυχή είναι γεμάτη αγάπη και θείο έρωτα.  Και το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει με την κόλαση και την υπόσταση που η ψυχή της ήταν πλημυρισμένη  από το μίσος.

Στο Σπινόζα όταν κυριαρχούν τα θλιβερά πάθη- που το ξανατονίζουμε είναι αποτέλεσμα της ελλιπούς γνώσης της πραγματικότητας/ αναγκαιότητας και του είναι μας-τότε γινόμαστε δούλοι τους και χάνουμε την δυνατότητα να διαβάσουμε την πραγματικότητα, να την αλλάξουμε, χάνοντας έτσι την ελευθερία μας,  οπτική της αιωνιότητας, την αθανασία.

Ότι συμβαίνει με το σώμα μας, συμβαίνει και με το πολιτικό σώμα που κινείται στο ίδιο έδαφος/ επίπεδο με το σώμα μας και όχι σε ένα ανώτερο.  Το πολιτικό σώμα της κοινότητας που συναποτελείται από τα σώματα μας θα πρέπει να κυριαρχείται από την χαρά. Και αυτό μπορεί να συμβεί όταν κάθε μέρος κυριαρχείται από την χαρά, όταν κάθε μέρος συνεργάζεται αρμονικά με τα άλλα μέρη, όταν τελικά, τελικά η εξουσία και ο πλούτος μοιράζονται εξίσου σε όλα τα μέρη.

Άρα δεν μπορεί μια κοινότητα να είναι δυνατή, όταν δεν είναι χαρούμενη και δεν θα είναι χαρούμενη και δυνατή αν όλα τα άτομα δεν είναι χαρούμενα και δυνατά. Και αντίστροφα κάθε ενικό σώμα θα είναι χαρούμενο και δυνατό, όταν  όλα τα σώματα είναι χαρούμενα και δυνατά και η κοινότητα είναι χαρούμενη και δυνατή.

Επιστρέφοντας στο αρχικό μας ερώτημα, δηλαδή αν μπορούμε να βάλουμε λίγο Σπινόζα στην ζωή μας, δηλαδή αν από μια οντολογική ματιά, αντιμετωπίσουμε τα γεγονότα από την οπτική της χαράς, παρόλο που γύρω μας πεθαίνουν άνθρωποι από αυτοσχέδια μαγκάλια, η απάντηση μόνο εύκολη δεν είναι.

Μπορούμε μόνο όταν και αν μπούμε σε μια γραμμή συγκρότησης μιας μάχιμης κοινότητας ελεύθερων σωμάτων, δηλαδή σωμάτων, που έχοντας βαθιά γνώση των νόμων της αναγκαιότητας, αγωνίζονται να αλλάξουν τα δεδομένα στο βαθμό που θα δύναται να αλλάξουν με βάση τους αναγκαίους νόμους.

Ελεύθερα σώματα που θα έχουν προχωρήσει από τα πριν σε μια διαδικασία  οντολογικού αναστοχασμού των συνολικών όρων της ολότητας-φύσης και του κοινωνικού είναι.  Γιατί μόνο έτσι μπορούμε να μιλάμε για ελεύθερα σώματα, και όπως πρέπει να ξανατονίσουμε, ένα πολιτικό σώμα δεν είναι ελεύθερο, αν τα σώματα που το εκφράζουν δεν είναι ελεύθερο.

Αυτό σημαίνει πως ο πλούτος και η εξουσία είναι μοιρασμένα εξίσου, ανάλογα με τις επιθυμίες τους. Επιθυμίες που καθορίζονται από την δύναμη να είμαστε ο εαυτός μας και όχι να είμαστε αυτό που επιθυμούν εξωτερικές δυνάμεις, δυνάμεις που θέλουν να μας εξουσιάζουν, απαλλοτριώνοντας την δύναμη μας.

Αφήστε μια απάντηση