κρίση συλλογικότητας και κρίση ατομικότητας: πέρα από το μοντέρνο και το μεταμοντέρνο

Είναι  κοινός –περίπου- τόπος πως ζούμε μια βαθιά κρίση της έννοιας του συλλογικού, του συλλογικού αγώνα καλύτερα, γιατί το συλλογικό του εμπορεύματος και της κοινωνίας του θεάματος, ζει και βασιλεύει.  Είναι ένα χαρακτηριστικό σε ολόκληρη την Ευρώπη, πάρα τα διάφορα κοινωνικά  αυτοδιαχειριστικά μορφώματα ή τα ξεσπάσματα τύπου Γαλλίας και την ηγεμονία του κοινωνικού επάνω στο πολιτικό. Στον Ελλαδικό χώρο συνδέεται όχι με την υποχώρηση ή την αδυναμία του κοινωνικού αλλά και  με την υποχώρηση της αριστεράς – ή την κυβερνητική προδοσία της του ΣΥΡΙΖΑ – στο βαθμό που το συλλογικό είχε ταυτιστεί με την αριστερή στράτευση ή την συμμετοχή στην πρώτη γραμμή του συλλογικού  των αριστερών ή των κομμουνιστών.

Έτσι είναι απολύτως κατανοήσιμο, γιατί το τελευταίο χειρότερο μνημόνιο,  πέρασε με την μεγαλύτερη ευκολία, με τις λιγότερες αντιδράσεις, παρά την μαζική απεργία της 4ης Φλεβάρης. Από αυτή την οπτική η κρίση του συλλογικού πράττειν είναι η κρίση ηγεσίας του. Μόνο που πιστεύω πως είναι η κρίση και της βάσης του. Δηλαδή σε ένα μεγάλο βαθμό κάθε εποχή η βάση έχει την ηγεσία που επιλέγει ή που της αξίζει. Και αυτό όχι με ένα μεταφυσικό ή ιδεαλιστικό τρόπο,  αλλά με ένα καθαρά υλιστικό  τρόπο, ως έκφραση των ατομικών και συλλογικών  υλιστικών συμφερόντων και των συγκεκριμένων συσχετισμών δύναμης και ισχύος.

Με άλλα λόγια η ποιότητα του συλλογικού που ζήσαμε συσχετίζονταν με δομές και διαδικασίες που έχουν τελειώσει. Δομές και διαδικασίες που είχαν διαμορφώσει ένα ολόκληρο σύμπαν στείρου κορπορατισμού και συντεχνιασμού, που ζούσε και ανάπνεε από τις σχέσεις με το κράτος. Ε αυτό το είδους του συλλογικού έχει τελειώσει και ένα άλλο συλλογικό, πρέπει να οικοδομηθεί, στα νέα δεδομένα και συνθήκες.

Σε ένα  ακόμη πιο βαθύ επίπεδο, όχι στο επίπεδο της συγκυρίας αλλά της εποχής δεν μπορούμε πάρα να διαπιστώσουμε και να υποστηρίξουμε πως η κρίση του συλλογικού δεν είναι απόρροια της εποχής της κυριαρχίας του ατομικού, όπως θα υποστήριζαν οι φιλελεύθεροι, αλλά της βαθύτατης κρίσης του ατομικού.

Ατομικότητα και συλλογικότητα βρίσκονται σε μια διαλεκτική σχέση στα πλαίσια ενός δίπολου που στο ένα βρίσκεται  το άτομο και στο άλλο η συλλογικότητα. Το ένα βρίσκεται σε αντίθεση άλλα και σε ενότητα με το άλλο , μόνο που το ένα έχει ανάγκη το άλλο, μια αποδυνάμωση    του ένα πόλου, οδηγεί στην αποδυνάμωση  και  του άλλου πόλου. Αντίθετα μια ενδυνάμωση του ενός ενδυναμώνει και το άλλο, παρά τις αντιθέσεις και καμία φορά και τις συγκρούσεις τους. 

Η κρίση του ατομικού ή αδυναμία του να αντιμετωπίσει τις προσκλήσεις, την  κρίση, τις νέες συνθήκες δεν τον οδηγεί στην αγκαλιά ενός συλλογικού που απαιτεί από αυτόν να σταθεί όρθιος και δυνατός για να αγωνιστεί.

Είναι διαφορετικό η προσχώρηση του αυτού του αδύναμου και ανίσχυρου ατομικού σε ένα συλλογικό που του υπόσχεται – με τον ένα ή τον άλλο τρόπο- σωτηρία. Ένα τέτοιο συλλογικό, αναιρεί τόσο την ατομική όσο και την συλλογική ταυτότητα  και διαδικασία.  Εντός αυτών το μη- συλλογικών , συλλογικοτήτων, το υποκείμενο αντικειμενικοποιείται, μια παρόμοια διαδικασία, με την εμπορευματοποίηση.

Πρόκειται για μια μη -διαλεκτική αναίρεση και των δυο πλευρών της αντίφασης ατομικού- συλλογικού. Για μια μη- διαλεκτική αναίρεση που μας οδηγεί στην εποχή των τεράτων, δηλαδή στο φασισμό.

Ας θυμηθούμε λίγο τον Αριστοτέλη: ο άνθρωπος της δική του εποχής είναι ο κοινωνικός άνθρωπος, που αναγνωρίζει την ατομικότητα μέσα στην συλλογικότητα της πόλις. Απεναντίας ο μη- κοινωνικός άνθρωπος είναι ή αγρίμι ή θεός. 

Ε πάρα την απελευθέρωση του υποκειμένου από το αντικείμενο και σήμερα το άτομο δεν μπορεί να κάνει δίχως τους άλλους, δίχως την σύναψη σχέσεων μαζί τους, δίχως την δημιουργία μιας κοινότητας και κοινωνίας.

Το νέο συλλογικό- όπως, αν και όποτε- δημιουργηθεί, παίρνοντας υπόψιν και την εποχή μας, εποχή που ομνύει στο ατομικό για να το πνίξει και να το μεταμορφώσει σε ένα φαντασιακό φάντασμα- είναι αναγκαίο να πάει πέρα από αυταπάτες. Τόσο τις αυταπάτες του διαφωτισμού και του μοντέρνου, όσο και από τις αυταπάτες της μεταμοντέρνας απελευθερωτικής σαγήνης.
Μια αλλαγή επιστημολογικού παραδείγματος θα πρέπει να επαναξιολογήσει όχι μόνο τις αρχές και τις δομές που ηγεμονεύουν και κυριαρχούν, αλλά και θέσει, σε νέες βάσεις τις «μορφές ζωής» της σχέσης ατομικού/ συλλογικού.

Και για να μιλήσω λίγο πιο πολιτικά: ο σοσιαλισμός/ κομμουνισμός της συλλογικότητας και της ατομικότητας θα κοιτάει πέρα από το πρόταγμα του διαφωτισμού, την σαγήνη της μεταμοντέρνας διαφοράς, της εμπορευματοποιημένης ομοιομορφίας, του θεαματικού των ομοιωμάτων. Θα κοιτάει προς την κατεύθυνση της κομμουνιστικής ελευθερίας, της κομμουνιστικής ισότητας, της κομμουνιστικής συλλογικότητας και της κομμουνιστικής ατομικότητας, της κομμουνιστικής ή των κομμουνιστικών «μορφών ζωής».

 

Δημήτρης Αργυρός

 

Αφήστε μια απάντηση