«Μορφές ζωής», όρια ισχύος και ελευθερία

Το να ενταχθούμε σε μια «μορφή ζωής» δεν συνεπάγεται μόνο την αποδοχή, ρητή και άρρητη- ενός πλαισίου «γλωσσικών παιγνίων» και σημείων αναφοράς.  Συνεπάγεται και την ρητή ή την άρρητη αποδοχή ενός συνόλου κανόνων, ηθικών και αισθητικών πλαισίων, την ρητή ή την  άρρητη αποδοχή μεταφορών και παραδόσεων, αληθειών και λογικών.  Όλα τα παραπάνω πλαίσια, κανόνες, μεταφορές, αλήθειες και παραδόσεις με την αυστηρή- συγκροτημένη-  δομή των εκφραζόμενων «γλωσσικών παιγνίων» βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με τις «μορφές ζωής».  Δηλαδή όσο αποτελούν στοιχεία των «μορφών ζωής», άλλο τόσο και «μορφές ζωής» αποτελούν στοιχείο της γραμματικής αναφοράς, των αισθητικών και ηθικών πλαισίων, των κανόνων, των παραδόσεων και των λογικών.

Με τις μορφές ισχύος ή εξουσίας να  οριοθετούν με ρητό ή άρρητο τόπο τις λογικές ηθικές και ταυτόχρονα αισθητικές εκδοχές των «μορφών ζωής», σε ένα τέτοιο βαθμό που να συγκροτείτε η  «γλωσιοπαιγνιακή» κανονικότητα, σε σχέση με το τι ορίζεται και εκφέρεται ως μη-κανονικό, ως μη ηθικό και ως μη-σωστό. Με άλλα λόγια ο μορφές ισχύος και εξουσίας είναι η ρητή ή άρρητη «αστυνομία» των «μορφών ζωής»

Αν όλα τα παραπάνω ήταν σαφώς οροθετημένα  σε τυπικές προκαπιταλιστικές αγροτικές  κοινωνίες ή στην πρώτη φάση των βιομηχανικών κοινωνιών, είναι δύσκολο να διατυπώσουμε μια τέτοια σαφήνεια των ορίων  στις καπιταλιστικές κοινωνίες του ύστερου καπιταλισμού.  Όπου η ένταξη η συμμετοχή και η αποδοχή «γλωσσικών παιγνίων» και «μορφών ζωής» δεν συνιστά απαγορευτικό κανόνα για την ένταξη, την συμμετοχή και την αποδοχή σε  κάποιο άλλο «γλωσσικό παίγνιο» ή «μορφή ζωής».

Αυτή η συνθήκη διαμορφώνει ένα κλίμα, ένα σύμπαν μιας πολλαπλότητας ρόλων που εκφέρονται από το ίδιο άτομο. Το ίδιο άτομο μπορεί να συμμετέχει και να φέρει πολλούς ρόλους συχνά αντικρουόμενους και αντιφατικούς, νιώθοντας πιο ελεύθερος αλλά και χαμένος στους ρόλους που το ίδιο ή οι άλλοι επιλέγουν, για αυτόν ή για τους άλλους.

Πόσο μάλλον που αυτή η ελευθερία  της επιλογής ρόλων στα πλαίσια των  «μορφών ζωής» δεν είναι μια συνειδητή περιπλάνηση των διαδρομών της ελευθερίας  και των «γλωσσικών παιγνίων» της αυτογνωσίας και της αυτοσυνειδησίας  του ατόμου, των κοινοτήτων και «μορφών ζωής» ,  αλλά είναι μια έμμεση ή άμεση επιβολή πλαισίων, κανόνων και λογικών αληθοφάνειας μορφών ισχύος και εξουσιών που βρίσκονται και πάνω από αυτές και αυτούς.

Σε αυτές τις περιπτώσεις οι εν λόγω  μορφές ισχύος και εξουσίας δεν παίζουν τον ρόλο της ρητής ή άρρητης «αστυνομίας» των παραδόσεων, των κανόνων , των πλαισίων συγκεκριμένων «μορφών ζωής». Πρόκειται για ένα εξωτερικό όριο και πλαίσιο ισχύος και εξουσιών ολοκληρωτικά πλαισιωμένο και καθορισμένο από ένα σύστημα αυστηρών   αληθειών, κανόνων και δομών. Συναρτήσεις αληθοφάνειας που κινούνται σε ένα ανώτερο επίπεδο από τα σύμπαντα των κοινών «μορφών ζωής» και τις επικαθορίζουν σε ολοκληρωτικό βαθμό.

Αν ο σχετικισμός των αληθειών και η ευελιξία των «γλωσσικών παιγνίων» είναι ο κανόνας του σύμπαντος ή των συμπάντων των «μορφών ζωής», ο κανόνας ισχύος και απόλυτης εξουσίας είναι το ολοκληρωτικό πλαίσιο αυτού του εξωτερικού φανερού και άφατου. Μια συνθήκη που παρομοιάζει με σύγχρονες μορφές μεταμοντέρνας φεουδαρχίας, με τους  οικονομικούς ισχυοκράτες στο ρόλο των παγκόσμιων φεουδαρχών που κινούνται αντιθετικά και συμπληρωματικά μεταξύ τους.

Ως συγκεκριμένα εξωτερικά όρια και σύνορα  των «μορφών ζωής» συνδέονται  με υλικές διαδρομές και  δρόμους, που συχνότατα είναι άφατες στην κοινή θέα και στο πεδίο της κριτικής και της πράξης. Για αυτό το λόγο και είναι δύσκολες οι διαδρομές χειραφέτησης από αυτές, παραμένοντας σαγηνευμένοι από την ευελιξία και την ελευθέρια της προσομοίωσης των ρόλων και των ομοιωμάτων. Μόνο που πλέον τα πράγματα παίζονται σε ένα άλλο επίπεδο και τα δεδομένα κινούνται σε μια διαφορετική κλίμακα,  με μια γλώσσα και κανόνες που δεν ταιριάζουν στα δικά μας πλαίσια.

Για αυτό το λόγο και οι αντιστάσεις που πάντα προηγούνται αδυνατούν να βρουν μια ενοποιημένη γλώσσα επικοινωνίας, ένα κοινό τρόπο αναφοράς, μετάφρασης, αποκωδικοποίησης, μια πολυεπίπεδη κοινή «μορφή ζωής». Όχι μόνο αδυνατούν, δεν υφίσταται ακόμη και η ανάγκη για να συγκροτηθεί.

Δημήτρης Αργυρός

Αφήστε μια απάντηση