Η μικρή Λογική του Χέγκελ

Η Επιστήμη της Λογικής του Χέγκελ (εφεξής: Λογική), σε αντίθεση προς την παραδοσιακή ή τη μαθηματική Λογική, εξετάζει έννοιες με συγκεκριμένο περιεχόμενο. Οι έννοιες αυτές δεν επιλέγονται με βάση κάποιο προκαθορισμένο κριτήριο, αλλά κάθε μία οφείλει να προκύπτει από την ενδελεχή παρατήρηση μιας άλλης («διαλεκτικά»). Το τελικό αποτέλεσμα μιας τέτοιας παρατήρησης συνδέει σε μία συστηματική ενότητα έννοιες φαινομενικά εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, όπως π.χ. «ποσότητα», «ταυτότητα», «ιδέα», καθώς και εν γένει τις σημαντικότερες έννοιες της παραδοσιακής μεταφυσικής. Το εγχείρημα αυτό είναι κάτι παραπάνω από φιλόδοξο, και η Λογική δεν θεωρείται τυχαία ένα από τα πιο δυσνόητα έργα στην ιστορία της φιλοσοφίας. Συγκεκριμένα, η Διδασκαλία της ουσίας πραγματεύεται έννοιες που αποτυπώνουν τη σχέση μεταξύ αυτού που απλώς είναι και αυτού που θεωρείται ως η ουσία του πρώτου. Ένα παράδειγμα τέτοιας σχέσης αποτελεί η έννοια του πραγματικού αιτίου, η οποία συμπληρώνεται αναγκαία από την έννοια του αιτιατού [1]. Η παρατήρηση ωστόσο της τελευταίας δείχνει ότι το αιτιατό είναι κάτι που δεν εξαρτάται μόνο από το πραγματικό του αίτιο, αλλά και από μια σειρά άλλων παραγόντων που θεωρούνται καταρχήν δευτερεύοντες. Η παραδοχή δευτερευόντων παραγόντων συνεπάγεται όμως τη σχετικοποίηση του πραγματικού αιτίου και με αυτόν τον τρόπο η ανάλυση της Λογικής οδηγείται σε νέες έννοιες, όπως αυτές του όρου ή της ύπαρξης. Γλαφυρή γίνεται αυτή η λογική κίνηση με ένα επιπλέον παράδειγμα από τον χώρο της μεταφυσικής: Σε πολλά θεολογικά συστήματα ο Θεός χαρακτηρίζεται ως το αίτιο και η φύση ως το αιτιατό. Το όλον της φύσης όμως εμπεριέχει και άλλα στοιχεία που δεν εξαρτώνται άμεσα από τον Θεό και εκλαμβάνονται ως τυχαία ή απλά δεδομένα. Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία συνιστούν το αποκαλούμενο «φυσικό κακό». Καθόσον όμως τα εν λόγω συστήματα μένουν προσηλωμένα στο ζεύγος σκέψης «αίτιο-αιτιατό», αδυνατούν να δώσουν μια απάντηση στο ερώτημα του φυσικού κακού – κάτι που, κατά τον Χέγκελ, δεν ισχύει για τη Λογική.

Η επιστήμη της λογικής – Γκεόργκ Χέγκελ by Μια Εποχή στην Κόλαση

Αφήστε μια απάντηση