ύλη, πνεύμα, ιδέα

Η ερώτηση σχετικά απλή, η απάντηση μάλλον πολύπλοκη : Από τι ζούμε, πια είναι η βάση στην οποία και για την οποία κινούμαστε, αναπνέουμε, επιβιώνουμε, αυτοπροσδιοριζόμαστε, αναγνωριζόμαστε, αυτοαναγνωριζόμαστε, αποκτούμε συνείδηση, ετεροσυνείδηση και αυτοσυνείδηση;  Σίγουρα είναι μια ποικιλία πραγμάτων, καταστάσεων, ένα σύμπλεγμα καταστάσεων, πραγμάτων και γεγονότων.  Ποιο είναι αυτό όμως, που τα κινεί, τους δίνει φόρμα, τα νοηματοδοτεί;

Είναι η ύλη γενικά, τα υλικά συμφέροντα πιο στενά; Ή μήπως είναι το πνεύμα, οι ιδεολογίες, οι κοσμοαντιλήψεις, οι κοσμοθεωρίες, οι ιδέες γενικά;; Είναι μια ενότητα, μια διαλεκτική ενότητα των δύο, στην οποία ύλη και πνεύμα,  βρίσκονται σε αυτονομία, σε ενότητα και αντίθεση, δημιουργώντας κοινούς κόσμους, στους οποίους δεν υπάρχει πρωτοκαθεδρία κάποιου από τα δύο, αλλά μια διευποκειμενική, στην βάση της οντολογική,  ασυχρονικότητα πνεύματος/ ψυχής και ύλης.

Θα συμφωνούσα με την τελευταία προσέγγιση,  αναγνωρίζοντας πως δίχως την ύλη κανένα πνεύμα δεν θα έβρισκε τόπο να εκδηλωθεί και να εκφραστεί, αλλά και από την άλλη, μόνη της η ύλη, δεν δημιούργησε μια έλλογη, ενσυνείδητη και αυτοσυνείδητη,  μορφή. Μια πέτρα είναι πέτρα, ένα βουνό είναι  βουνό, ένα φυτό είναι  φυτό, το ζώο, ζώο και ο άνθρωπος είναι άνθρωπος. Σπινοζικά όλα αυτά έχουν δυνάμεις που εμμένουν στο είναι τους. Συναισθήματα όμως έχουν τα ανώτερα θηλαστικά, και λόγο έχει στην ολότητα του ο άνθρωπος και σε ένα βαθμό κάποια ανώτερα θηλαστικά.

Μια ιεραρχία που φυσικά δεν δικαιολογεί και δεν δικαιώνει την ανθρώπινη κυριαρχία, ειδικά αν δεν σέβεται τα άλλα είδη, αν δεν εργάζεται προς όφελος όλων των ειδών, άλλωστε ο άνθρωπος δεν ζει ενάντια στην φύση, την δική του και την φυσική φύση.  Μια πέτρα θα επιβιώσει και σε μια πυρηνική καταστροφή, πέτρα είναι, πέτρα θα μείνει, ο άνθρωπος όχι.

Από την πλευρά , δεν μπορούμε παρα να κατανοήσουμε,  πως μια έλλογη συνειδητότητα αποκτά ο κόσμος μέσω του ανθρώπινου βλέμματος. Για δισεκατομμύρια χρόνια στην Γη υπήρχε και αναπτύσσονταν η ζωή, δίχως κανένα όν, να επιχειρεί να δώσει νόημα σε αυτό που συνέβαινε. Δίχως να αναστοχάζεται στους όρους και τις προϋποθέσεις του βίου του και στο τι μεταβάλλεται και εξελίσσεται.
Αυτό το έπραξε ο άνθρωπος από την εμφάνιση της ιστορίας του, επιχειρώντας να δώσει νόημα, να εξηγήσει τα πράγματα και τα φαινόμενα, να αναστοχαστεί σε όλα τα φαινόμενα και τον κόσμο, να κριτικάρει, να ερμηνεύσει, να αλλάξει, να μεταβάλει τις συνθήκες.

Ενώ κανένας δεν μπορεί να είναι σίγουρος αν αυτή η εξελικτική πορεία σταματάει κάπου εδώ ή αν ανώτερες μορφές ζωής, ανώτερα όντα, όπως  οι εξωγήινοι ή υβρίδια/ σάιμπορκ ανθρώπου/ μηχανής αντικαταστήσουν τον σημερινό άνθρωπο.

Όπως κανείς, δεν μπορεί να είναι βέβαιος, αν τελικά δεν είμαστε πειράματα ανώτερων εξωγήινων  μορφών- έλλογης- ζωής,  που ο απόηχος αυτής της αληθείας μεταφέρεται σε μας,  είτε με την μορφή των πλατωνικών ιδεών ή με την μορφής της θεϊκής παρουσίας.

Ούτε μπορούμε να είμαστε σίγουροι αν ως ανθρωπότητα δεν ζήσαμε και ίσως ξαναζήσουμε ένα καθολικό κύκλο δημιουργίας/ καταστροφής. Δηλαδή αν οι εικόνες της μαχαμπαράτα, ο μύθος της Ατλαντίδος,  είναι συμβολικοί μύθοι ή μια πραγματικότητα στο βάθος των αιώνων, μια πραγματικότητα ενός κόσμου που έφτασε σε ένα επίπεδο ανάπτυξης, για να διαλυθεί από την καταστροφική ανωριμότητά των ανθρώπων.

Ας ξαναγυρίσουμε στο αρχικό μας ερώτημα. Η ύλη, δεν κάνει δίχως το πνεύμα, ούτε το πνεύμα,  ζει έξω από την ύλη και σε μεγάλο βαθμό αποτελεί προϊόν της, με την αυτονόμηση του πνεύματος να τον μετατρέπει σε βασιλιά, σε εξουσιαστή επί της ύλης. Ακόμη και όταν η πνευματικοποίηση της ύλης,  έχει τα απολύτως ταπεινά κριτήρια και ελατήρια, και δεν ξεφεύγει από το ένστικτο της επιβίωσης, απεναντίας το υπηρετεί με το πιο χαμερπή και βάρβαρο τρόπο. Και δυστυχώς αυτό συμβαίνει στην πλειοψηφία των περιπτώσεων της ανθρώπινης ιστορικής εξέλιξης.

Κατά συνέπεια από την μία έχουμε μια διευποκειμενική,  στην βάση της οντολογική,  ασυχρονικότητα πνεύματος/ ψυχής και ύλης και από την άλλη μια πρωτοκαθεδρία του πνεύματος επί της ύλης.  Αυτές οι δυο εικόνες δεν είναι σε αντίφαση ή δεν είναι σε τόσο αντίφαση, έτσι ώστε  η μία να  αναιρεί αντιδιαλεκτικά την άλλη, το αντίθετο- με ένα εγελιανό τρόπο- είναι ίσως πιο πιθανό. Δηλαδή η διαλεκτική ενότητα και αντίθεση ύλης και πνεύματος, να πνευματοποιεί την ύλη και  από την άλλη να δίνει υλική υπόσταση στο πνεύμα.

Ο κοινός τόπος του ενσώματου νου, της ύλης και του πνεύματος είναι η ιδέα και ο κόσμος των ιδεών. Κόσμος των ιδεών, που βρίσκεται και δεν βρίσκεται έξω από τον κόσμο των αισθητών πραγμάτων.  Ως  καθολικές αφαιρέσεις του κοινού τόπου του ενσώματου νου, της ύλης και του πνεύματος,  είναι έξω από τον κόσμο των αισθητών πραγμάτων. Ταυτόχρονα όμως αποκαλύπτονται μέσα στο κόσμο των αισθητών πραγμάτων και δίχως αυτόν, δίχως την συσχέτιση ενσώματου νου, ύλης και πνεύματος απλά δεν θα υπήρχαν.

Μόνο και από την άλλη δίχως τις ιδέες, δίχως τον κόσμο των ιδεών, δεν ζούμε, τουλάχιστον δεν ζούμε ως άνθρωποι, ως νοήμονα σώματα.  Τα πάντα γύρω μας είναι ιδέες, υλικές και άυλες  ιδέες, ενσώματες και πνευματοποιημένες ιδέες, ανώτερες και κατώτερες ιδέες.  Εικονικές και πραγματικές ιδέες. Δυνητικές και δυναμικές ιδέες. Ουτοπικές και ρεαλιστικές  ιδέες.

Δημήτρης Αργυρός

outlet roermond

Αφήστε μια απάντηση