Οι τοποθετήσεις στην παρουσίαση των δυναμικών της χειραφέτησης στην Θεσσαλονίκη

Οι τοποθετήσεις του Λευτέρη Καραμήτρου, μέλους του συνεργατικού βιβλιοπωλείου “Ακυβέρνητες Πολιτείες” και του συγγραφέα Δημήτρη Αργυρού στην παρουσίαση του βιβλίου   

ΟΙ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΤΗΣ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ
από το «δικαστήριο της ιστορίας»
στους «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς» του Δημήτρη Αργυρού από τις εκδόσεις των συναδέρφων 

στην Λέσχη Αναιρέσεις στην Θεσσαλονίκη στις 30/9/2016 στο στέκι του ΝΑΡ πίσω από την Θεολογική 

Η τοποθέτηση του Λευτέρη Καραμήτρου – μέλος του συνεργατικού βιβλιοπωλείου “Ακυβέρνητες Πολιτείες”

Ο Δημήτρης Αργυρός είναι μέλος του ΝΑΡ για την κομμουνιστική απελευθέρωση και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Καθότι ΑμεΑ δραστηριοποιείται στα κοινωνικά κινήματα μέσω του Σωματείου Αναπήρων Ιωαννίνων, του οποίου είναι γενικός γραμματέας, ενώ ως εργαζόμενος στο εργοστάσιο της «Δωδώνης» εκπροσωπεί το κλαδικό του σωματείο στο Εργατικό Κέντρο Ιωαννίνων. Είναι, επίσης, δραστήριος blogger, καθώς κοινοποιεί σταθερά τις ενδιαφέρουσες απόψεις του στο www.argiros.net, ένα blog που τιτλοφορείται «sufir3d: ερευνώντας τις δυνατότητες και ενέργειες που γεννάει η εποχή μας». Είναι απόφοιτος και μεταπτυχιακός φοιτητής φιλοσοφίας στο ΦΠΨ της Φιλοσοφικής Σχολής Ιωαννίνων. Η παρούσα έκδοση Οι δυναμικές της χειραφέτησης – Από το «δικαστήριο της ιστορίας» στους «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς», από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα απόπειρα να συγκεντρώσει άρθρα και ομιλίες του σε ένα βιβλίο, φτιάχνοντας από σπαράγματα «επικαιρότητας» μια μεγάλη αφήγηση με δομή, συμπεράσματα και προτάγματα. Συμπεράσματα που μοιραία παίρνουν ως αφετηρία τους την θέση περί ολοκληρωτικού καπιταλισμού και προτάγματα που -επίσης μοιραία- θέτουν στον πυρήνα τους το αίτημα της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο. Ας τα πάρουμε, όμως, με την σειρά…

Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να πούμε ότι συνιστά μια θαρραλέα απόφαση, η απόφαση κάποιου να αναμετρηθεί με μια έκδοση αποτελούμενη από άρθρα και ομιλίες, τα οποία το κοινό του πιθανότατα έχει ήδη διαβάσει και παρακολουθήσει. Άρθρα δημοσιευμένα κατά καιρούς σε αριστερές εφημερίδες όπως το Πριν, η Νέα Προοπτική, η Εποχή… Αλλά και στη blogoσφαιρα που κάποτε μεσουρανούσε ως πεδίο ενημέρωσης και κριτικής της επικαιρότητας, ως πεδίο είτε «καφενειακού» είτε ουσιαστικού πολιτικού διαλόγου. Από τη λίστα, συνεπώς, δεν θα μπορούσε να λείπει το «Πολιτικό Καφενείο» του αείμνηστου Παναγιώτη Βήχου. Εδώ, βέβαια, ο σύντροφος Δημήτρης Αργυρός υποστηρίζει με τον καλύτερο τρόπο αυτή τη θαρραλέα του απόφαση, κάνοντας μια ποιοτική επιλογή και μια κατηγοριοποίηση, μέσα από την οποία προκύπτει πράγματι μια έκδοση «μαχόμενης κριτικής», έναν στόχο που θέτει ο ίδιος στον πρόλογό του και προσωπικά θεωρώ ότι τον πετυχαίνει.

Φυσικά, αφού το θίγει ο ίδιος, δεν θα μπορούσα να παραλείψω ότι η επιλογή του να εκδώσει αυτό το βιβλίο στις «Εκδόσεις των Συναδέλφων» είναι μια πολιτική επιλογή, αφού όπως θα καταλάβετε, ο ίδιος τοποθετείται υπέρ της συνεταιριστικής οργάνωσης της εργασίας και της παραγωγής, καθιστώντας βέβαια σαφές ότι δεν πιστεύει σε αυτή ως ένα μέσο να βγούμε από την κρίση ή ως ένα μέσο να αντιμετωπίσουμε την ανεργία. Η κρίση και η ανεργία είναι φαινόμενα που αντιμετωπίζονται με καθημερινούς εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες και η επίλυσή τους είναι ταυτισμένη με την επίλυση του κοινωνικού ζητήματος, με την επαναστατική ανατροπή του κεφαλαίου και της εξουσίας του, με την καθιέρωση μιας καινούριας -εργατικής αυτή τη φορά- εξουσίας. Προσπάθειες, όμως, συνεταιριστικής οργάνωσης είναι ικανές να προεικονίσουν την κοινωνία των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών», με τις δυνατότητες και τις αντιφάσεις τους φυσικά, ειδικά σήμερα όπου το εμπόρευμα και ο ανταγωνισμός θέτουν το πλαίσιο· είναι ικανές να προειδοποιήσουν για τη δυνατότητα του κομμουνισμού, να συμβάλλουνε σήμερα -στο μέτρο που τους αναλογεί φυσικά, αφού στο επίκεντρο του ταξικού πολέμου παραμένει η μισθωτή εργασία- στο να αναπτυχθούνε οι «δυναμικές της χειραφέτησης», όπως είναι και ο τίτλος της έκδοσης.

Για τον Δημήτρη Αργυρό το «There is no alternative» είναι αληθές μόνο στα πλαίσια της Ε.Ε. και του ευρώ. Οι δυνατότητες του ΟΧΙ της 5ης Ιούλη να μεταμορφωθεί άμεσα σε ένα μέτωπο-κίνημα επαναστατικής ανατροπής και έμμεσα σε ένα «πολύμορφο δίκτυο δυαδικής κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας» είναι παρούσες. Με απώτερο σκοπό πάντοτε, όπως την αποκαλεί ο Δημήτρης Αργυρός, μια «ελευθεριακή, κομμουνιστική κοινωνία». Βέβαια, με αφορμή τη δική μας περίπτωση και την πρόσφατη ιστορία μας, στα επόμενα άρθρα του ψηλαφεί τη δυνατότητα της απελευθέρωσης, καταγράφει όμως και τη δεδομένη κατάσταση.

Ο «πολιτισμός του εμπορεύματος λειτουργεί παντός καιρού», όπως διαπιστώνει ο ίδιος. Η πολιτισμική και ιδεολογική ηγεμονία του καπιταλισμού πείθει ακόμα και σε καιρούς κρίσης, όπου η επιβίωση είναι το πρώτιστο μέλημα του εργαζόμενου ανθρώπου, καταφέρνοντας έτσι αυτός να παραμένει καταναλωτής: καταναλωτής, κυρίως, από άποψη κουλτούρας, καταναλωτής από την άποψη ότι -ειδικά σε καιρούς κρίσης- θα ανταγωνιστεί ή θα προσπαθήσει να καταστρέψει τον διπλανό του, ώστε να υπερασπιστεί την εργασία του ατομικά. Η επικράτηση αυτής της κουλτούρας είναι που καθιστά την κοινωνία, μια κοινωνία αποτελούμενη από «ανασφαλείς και φοβισμένους ανθρώπους» και τους πείθει ότι ένα κράτος «Λεβιάθαν» είναι το μόνο ικανό να διατηρήσει την «κοινωνική ειρήνη» στο εσωτερικό της.

Αν σταματούσαμε εδώ θα μπορούσαμε άνετα να κατηγορήσουμε τον Δημήτρη Αργυρό ότι αναπαράγει -από αριστερές θέσεις- το επιχείρημα περί του «Τέλους της Ιστορίας». Η κατανόηση, όμως, ότι η τάση υποταγής είναι σήμερα κυρίαρχη στο κοινωνικό υποκείμενο είναι διαλεκτικά δεμένη με τη δυνατότητα να καταρρεύσει η καταθλιπτική αστική ηγεμονία στη συνείδηση του εργαζόμενου ανθρώπου· με μια έμφαση στις αντικειμενικές δυνατότητες της εποχής μας. Γράφει, με μια φιλοσοφική διάθεση: «Για τον άνθρωπο, το να αναμετρηθεί με τη δυνατότητα του να ζει απόλυτα ελεύθερος, συνήθως είναι το ίδιο δύσκολο με το να κοιτάξει κατάματα τον ήλιο. Μόνο που όταν τα καταφέρνει, έστω και για λίγο, το ιστορικό γίγνεσθαι κάνει το άλμα στο μέλλον, σε τέτοιο βαθμό που δεν έχει μετέπειτα επιστροφή. Κάπως έτσι φτάσαμε να θεωρούνται -άσχετα με το πόσο είναι στ’ αλήθεια- όλοι οι άνθρωποι ίσοι. Και πάντα την αρχή την κάνουν κάποιοι σοφοί που ξέφυγαν από το Σπήλαιο του Πλάτωνα, κάποιοι εραστές του απόλυτου, κάποιοι τρελοί ποιητές, κάποιοι ακροβάτες του ονείρου». Εύκολα θα διαπιστώσει κανείς ότι ως «ακροβάτες του ονείρου» εννοούνται οι πρωτοπόροι, οι συλλογικοί διανοούμενοι ενός κινήματος χειραφέτησης, οι οποίοι είναι όχι αυτοί που θα οικοδομήσουν το όνειρο, αλλά αυτοί που θα ετοιμάσουν τον δρόμο στις μάζες να το κάνουν πράξη.

Για να μιλήσουμε λίγο πιο αφαιρετικά, αυτό που καθιστά την παρούσα έκδοση ενδιαφέρουσα είναι ο τρόπος με τον οποίο τοποθετείται ο Δημήτρης Αργυρός στην εκάστοτε συγκυρία και κατανοεί την επικαιρότητα. Η πρόσφατη επικαιρότητα, ας πούμε, της «πρώτη φορά αριστερής κυβέρνησης», του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου, της ψήφισης του 3ου Μνημονίου, του μεταναστευτικού και προσφυγικού κύματος, τοποθετείται μέσα στο κάδρο της μεγάλης εικόνας του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ. εν προκειμένω. Πρόκειται για μια κριτική θέαση της επικαιρότητας που επιχειρεί να αποδομήσει τις κυρίαρχες αιτιάσεις έναντι του κόσμου της εργασίας, αντιπαραθέτοντας τη δομική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος ως απάντηση. Παράλληλα, η ριζοσπαστική αυτή κριτική φέρει διαρκώς μέσα της το αίτημα του κομμουνισμού, της κοινωνικής ιδιοκτησίας και της άμεσης δημοκρατίας. Από αυτή την άποψη, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η επικαιροποίηση του ιστορικού παρελθόντος. Ο Δημήτρης Αργυρός τοποθετείται πάνω σε κορυφαία επαναστατικά «συμβάντα» -όπως θα τα αποκαλούσε ο Αλαίν Μπαντιού- είτε μακρινά είτε πρόσφατα, κρίνοντας την συνεισφορά τους στη διαμόρφωση του κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε και παλεύουμε. Ο Οκτώβρης του ’17, ο Μάης του ’68 και ο Δεκέμβρης του ’08 είναι ορισμένες μόνο μεγάλες και μικρές ψηφίδες της ιστορίας του εργατικού και κοινωνικού κινήματος· της ιστορίας μιας διαρκούς κίνησης που επέφερε καινοτομίες στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, θετικά κεκτημένα για την εργασία και καινούριες επινοήσεις ενσωμάτωσής της από το κεφάλαιο· της ιστορίας μιας διαρκούς κίνησης που ώθησε την αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας στα άκρα και θα εξακολουθεί να το κάνει με διάφορους τρόπους και μέσα όσο η κοινωνία μας παραμένει αποικισμένη από το εμπόρευμα και το κεφάλαιο.

Πέρα από τα παραπάνω, η ουσιαστικότερη αγωνία του Δημήτρη Αργυρού αφορά τον κομμουνισμό ως δυνατότητα της εποχής μας. Η αγωνία αυτή εκκινεί από μια κριτική -φιλοσοφική και πολιτική- κυρίως του σοβιετικού μαρξισμού, διαλέγεται δημιουργικά με ορισμένες παρακαταθήκες του δυτικού μαρξισμού και φτάνει στο «δικαστήριο της ιστορίας» και στους «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς». Μπροστά στο «δικαστήριο της ιστορίας», όπως το αποκαλεί ο Κώστας Παπαϊωάννου, οι καταπιεσμένοι καλούνται να απολογηθούν για τις ευκαιρίες που άφησαν πίσω τους, τις αδυναμίες και τις τραγωδίες τους, να αναμετρηθούν με αυτές και να επαναπροσδιορίσουν τη δράση τους· να επικαιροποιήσουν το αίτημα του κομμουνισμού ως μια κοινωνία αποτελούμενη από «ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς» και να δημιουργήσουν στο σήμερα τις προϋποθέσεις της. Αφενός οι παραγωγοί οφείλουν να δημιουργήσουν ρήγματα στον καπιταλισμό με την παραγωγή και τη διεκδίκηση του «κοινού», μέσα από μορφές συνεταιριστικής εργασίας και εργατικής διεκδίκησης σταθερά προσανατολισμένες στην προοπτική της κοινωνικής ιδιοκτησίας. Αφετέρου οφείλουν να προεικονίσουν μέσα από το ίδιο το εργατικό κόμμα, μέτωπο και κίνημα -βασισμένοι στις τεράστιες δυνατότητες της τεχνολογίας και της επιστήμης- μια κοινωνία της άμεσης δημοκρατίας. Όλα αυτά δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια προσπάθεια επικαιροποίησης της άποψης του Μαρξ περί του κομμουνισμού και της κατάκτησής του. Η ειδοποιός διαφορά της είναι ότι αυτή η προσπάθεια επιδιώκει να είναι σύγχρονη, αφού διαλέγεται θαρρετά με απόψεις με τις οποίες τελικά διαφωνεί, καθώς παραμένει πιστή στην κατάκτηση της εξουσίας ως μέσου μετάβασης σε μια κομμουνιστική κοινωνία.

Μέσα στα άρθρα του μπορούμε να βρούμε σημαντικές βιβλιογραφικές αναφορές, όπως στη «Διαλεκτική της ήττας» του Ράσελ Τζάκομπυ ή στην «Κατασκευή του Χρεωμένου ανθρώπου», του Μαουρίτσιο Λαζαράτο. Μπορούμε, επίσης, να παρατηρήσουμε ότι μέσα σε αυτά παρελαύνουν ονόματα όπως του Georg Lukats και της Σχολής της Φρανκφούρτης ή του Antonio Negri και του John Holloway. Κλείνοντας, βέβαια, θα ήθελα να προτείνω αυτό το βιβλίο και για έναν ακόμη λόγο: Μέσα από αυτό μαθαίνουμε και για ένα ευαίσθητο ζήτημα, με το οποίο η αριστερά ελάχιστα ασχολείται τόσο στον πολιτικό της λόγο, όσο και στην κινηματική της δράση: το ζήτημα της αναπηρίας ως ένα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα. Αυτή η ευρύτητα πνεύματος του Δημήτρη Αργυρού -ευρύτητα και ως προς τη θεματολογία του και ως προς τις αναφορές του- φανερώνει μια ποιότητα σπάνια για την εποχή μας, απαραίτητη σε όσους καταπιάνονται με τα πολύπαθα ζητήματα της επανάστασης και του κομμουνισμού και ειδικά όσους προσπαθούν στο σήμερα να ανιχνεύσουν τις «δυναμικές της χειραφέτησης».

και η τοποθέτηση του Δημήτρη Αργυρού

Φίλες και φίλοι αγαπημένες συντρόφισσες και σύντροφοι ευχαριστώ την Λέσχη των Αναιρέσεων της  Θεσσαλονίκης για την τιμή που μου έκανε να μου παρουσιάσει το βιβλίο και για την πρόσκληση να παραβρεθώ στην παρουσίαση του.  Ευχαριστώ και τον σύντροφο Λευτέρη για την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παρουσίαση του βιβλίου μου και για τα καλά του λόγια

Το βιβλίο που έγραψα, επιχειρεί να προσεγγίσει – με τρόπο σχετικά απλό, αλλά ελπίζω όχι απλοϊκό- τις  δυνατότητες και τις δυναμικές που γεννιούνται  μέσα και ενάντια στο καπιταλιστικό οχετό. Μιλάω για τις δυνατότητες και τις δυναμικές της χειραφέτησης που κάνουν δυνατή την υπέρβαση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, που κάνουν δυνατό το πέρασμα στο παγκόσμιο κομμουνισμό, τον  μόνο δυνατό κομμουνισμό που υπάρχει.

Τις δυναμικές της χειραφέτησης που απορρέουν μέσα τους κοινωνικούς και ταξικούς αγώνες που ενδυναμώνουν την τάση χειραφέτησης.  Tις δυναμικές της χειραφέτησης που απορρέουν μέσα από την παραγωγή του κόσμου των κοινών, της άυλης εργασίας, των μη- εμπορευματικών γλωσσών και των αντίστοιχων “γλωσσικών παιγνίων” και “μορφών ζωής”. Των δυναμικών της χειραφέτησης που απορρέουν μέσα από την ανάπτυξη της νέας τεχνολογίας και των νέων παραγωγικών δυνάμεων.

Από αυτή την οπτική ο συγγραφέας και το βιβλίο αντιμετωπίζει τον σύγχρονο ολοκληρωτικό καπιταλισμό ως ένα ολιστικό σύμπαν μιας γενικευμένης αλλοτρίωσης, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό τις θεωρήσεις της καπιταλιστικής πραγματοποίησης, του νεαρού Γκ. Λούκατς, του Λούκατς  της “ιστορίας και της ταξικής συνείδησης”.

Πρόκειται για το υλικό και ιδεολογικό υπόβαθρο που γεννάει το  μοντέρνο μηδενισμό και τις μορφές που αυτός παίρνει. Ο φασισμός κάτω από αυτή την οπτική, δεν είναι παρά μια γενικευμένη καρκινική απόφυση, που μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες, δύναται να αποκτήσει πολιτικά χαρακτηριστικά. Πολιτικά χαρακτηριστικά, που στρατεύουν τα πιο λούμπεν τμήματα του πληθυσμού,  στην υπεράσπιση του καπιταλισμού.

Την ίδια στιγμή η αλλοτρίωση και ο μηδενισμός μέσα στα όρια της  καπιταλιστικής κανονικότητας, διαμορφώνουν ένα κλίμα χαμηλών προσδοκιών, με αποτέλεσμα την αδυναμία ή την απουσία ενός επαναστατικού αναστοχασμού, τον αναστοχασμό  ενός κόσμου πέρα και ενάντια  από το καπιταλισμό.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα , από την μια να έχουμε τεράστιες δυνατότητες που βλέπουν πέρα από τον καπιταλισμό , και από την άλλη ένα κλειστό τοίχος από μηδενικές προσδοκίες. Αυτό έχει ως  αποτέλεσμα οι δυνατότητες και οι δυναμικές που γεννιούνται να μετατρέπονται στο αντίστροφό τους, σε εργαλεία καταπίεσης, αλλοτρίωσης και  εκμετάλλευσης.

Το ερώτημα που θέτω, δίχως να δίνω απάντηση, πως θα μπορούσα άλλωστε να υποκαταστήσω τον συλλογικό διανοούμενο και την τάξη, είναι πως- και με ποιες διαδικασίες- θα ενοποιηθούν σε μια ανατρεπτική κατεύθυνση, οι υποκειμενικές και οι αντικειμενικές δυναμικές; Θέτω ερωτήματα, παρουσιάζω γραμμές επαναστατικής διαφυγής, μια μεθοδολογία ανάγνωσης και ανάλυσης των αντιθέτων και της  ενότητας τους, σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Κριτική κ αυτοκριτική

Στο βιβλίο μου ασκήθηκαν δυο μορφές κριτικής. Οι μεν θεώρησαν πως υποτιμώ την επιστήμη, πέφτοντας στην παγίδα του ρομαντισμού και του ουτοπισμού. Κάποιοι άλλοι από μια αντίθετη οπτική με κριτίκαραν για επιστημονισμό , για μια εμμονή σε ένα  ορθόδοξο μαρξισμό που δίνει έμφαση στην διαλεκτική των παραγωγικών δυνάμεων/ σχέσεων.

Από την δική τους οπτική, από την οπτική που απορρέει, από τις δικές τους κοσμοθεωρίες,  και οι μεν και οι δε,  έχουν δίκαιο.  Στο βιβλίο μου επιχειρώντας να παρουσιάσω την καθολική ανάπτυξη των τάσεων χειραφέτησης και των τάσεων υποταγής, την καθολικότητα της σύγκρουσης κεφάλαιο- εργασία και των δυναμικών που γεννιούνται, αναδεικνύω, παρουσιάζω και τις αντικειμενικές οπτικές και τις υποκειμενικές ροές, όχι φυσικά με ένα ουδέτερο, αντικειμενικό μάτι, αλλά με μια στρατευμένη οπτική, από την οπτική της τάσης της χειραφέτησης.

Αλλά ας μου επιτραπεί να δώσω την δική μου οπτική: Ο ουτοπικός αναστοχασμός δεν είναι ο αναστοχασμός πραγμάτων και καταστάσεων  που δεν μπορούν να γίνουν, δηλαδή O στοχασμός ανέφικτων πραγμάτων, δηλαδή  μια νεφελοκοκκυγία, ούτε ένας γενικόλογος ρομαντικός αναστοχασμός, αλλά ο ρομαντικός αντικαπιταλισμός ως στοιχείο της επαναστατικής παράδοσης.

Ακολουθώντας την  αντίληψη της επαναστατικής οντολογίας του Ερνστ Μπλοχ θα μιλήσω για την ουτοπία ως την έκφραση του -όχι ακόμη συνειδητού- αυτό που Αριστοτελικά είναι δυνάμει αλλά όχι ακόμη ενεργό.

Προσεγγίζω την επιστημολογία των δυναμικών  και των δυνατοτήτων,  στην διαλεκτική- άρα και αντιφατική- ενότητα του υποκειμενικού- αντικειμενικού. Πρόκειται για μια θεώρηση που βρίσκεται απέναντι  στον θετικιστικό και ταυτόχρονα ιρασιοναλιστικό/ ανορθολογικό διαχωρισμό ουτοπίας/ επιστήμης.

Το δικό μου στοίχημα βρίσκεται στο να  αναδείξει τις δυναμικές- τις αντικειμενικές και υποκειμενικές – δυναμικές της χειραφέτησης. Μέσα από μια συγκεκριμένη επιστημολογική τοποθέτηση που αντιμετωπίζει το μαρξισμό ως ένα ανατρεπτικό παράδειγμα- το παράδειγμα όπως θα το έθετε ο Τ. Κουν- άρα ένα επιστημολογικό παράδειγμα, που όμως δεν μένει στο τώρα ή στο αύριο, αλλά ψάχνει και στο χθες, σε παραδείγματα που ο θετικισμός δεν τα θεωρεί και πολύ επιστημολογικά, όπως είναι οι μορφές του ρομαντικού αντικαπιταλισμού, της θρησκείας ή του μεσσιανικού.

Μιλάω για μια επιστημολογία που από πολλές πλευρές προσεγγίζει την πλουραλιστική  αναρχική επιστημολογία του Φεγεράμπεντ. Όχι βέβαια από την οπτική του δημοκρατικού σχετικισμού, όπως θα τον ήθελε ο Φεγεράμπεντ ή από την οπτική ενός σαγηνευτικού μεταμοντερνισμού, αλλά από την οπτική της στιγμής ενός αρνητικού στα πλαίσια μιας αντιφατικής διαλεκτικής διαδικασίας.

Όχι ως μια στατική μεταδιαλεκτική αλήθεια μιας  εποχής που μισεί τις ολότητες, αλλά ως μια στιγμή μιας  ανοικτά διεκδικούμενης διαλεκτικής   αλήθειας, στο τόπο, στο χρόνο και στην ιστορία.

Αναζητώντας «μορφές ζωής»- όπως θα τις έθετε ο ύστερος Βιτγκενστάϊν- που δομούν ανατρεπτικά μορφώματα, επαναστατικές κοινότητες στο τώρα και όχι σε ένα μυθικό αύριο. Γι αυτό  και μιλάω για την συνάντηση μαρξισμού- αναρχισμού, η δυναμική της “καμάρας” έδειξε πως είναι και δυνατή και αναγκαία η συνάντηση μαρξισμού- αναρχισμού. Ή  μιλάω για το παράδειγμα – την ανατρεπτική τάση – των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών», που από τα σήμερα δομούν μια χειραφετική απόπειρα.

Από αυτή την οπτική αντιμετωπίζω, τόσο τις επαναστατικές απόπειρες του παρελθόντος, τα εξεγερσιακά γεγονότα, τις ανατρεπτικές ιστορικές απόπειρες,  κάποιες συγκεκριμένες κοινωνικές και κινηματικές μάχες στην περιοχή των  Ιωαννίνων, όπως η μάχη του ΞΕΝΙΑ ή της ΔΩΔΩΝΗΣ, το ζήτημα των ΑμεΑ.

Από αυτή την οπτική αντιμετωπίζω τον κόσμο των κοινών, της νέας τεχνολογίας, τον κομμουνισμό των Λίνουξ, όσο και τις μορφές και της απόπειρες της αυτοδιαχείρισης, όπως της ΒΙΟΜΕ.

Ακολουθώντας σε ένα μεγάλο βαθμό την προοπτική του Σπινόζα αντιμετωπίζω τα παραπάνω από την οπτική της αιωνιότητας, στην συγκεκριμένη περίπτωση της  κομμουνιστικής αιωνιότητας, και όχι ως στοιχεία και πράγματα, του σημερινού καπιταλιστικού κόσμου.

Για αυτό το λόγο δεν με πειράζει η αδυναμία του Δεκέμβρη του 08 να αρθρώσει  ένα θετικό πρόταγμα, θεωρώντας πως το μοναδικό πρόταγμα πλέον είναι ο κομμουνισμός, ούτε από το πως που θα βρουν οικονομική πιστωτική ενίσχυση τα εγχειρήματα τύπου ΒΙΟΜΕ.  Δεν θεωρώ, πως δεν είναι ζητήματα που θα πρέπει να τα αντιμετωπίσει το κίνημα, απεναντίας, αλλά δεν αφορούν τα ερωτήματα που θέτει  το συγκεκριμένο βιβλίο.

Το κύριο πρόβλημα που βρίσκω εγώ στο βιβλίο- όπως μου το έχουν επισημάνει και άλλοι- είναι στο πως δεν οργάνωσα με τρόπο περισσότερο επιστημονικό ή και ακαδημαϊκό αυτό τον πλούτο των παραδόσεων και των αναφορών που επιχειρώ με τρόπο διαλεκτικό – άρα και αντιφατικό- να συνδυάσω. Σε ένα βαθμό το έκανα εσκεμμένα για να μην γίνει βαρύ και ακαδημαϊκό αλλά νομίζω πως τελικά έπραξα λάθος.

Δίχως όμως και  να καταφέρνω να αποφύγω ένα πλατωνισμό ανάμεσα στην σχέση των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών» , της εργατικής τάξης ως «τάξη για τον εαυτό της» και της εργατικής τάξης ως «τάξης κάθε αυτής». Με τους «ελευθέρους συνεταιρισμένους παραγωγούς» να  θεωρώ πως  δρουν και κυρίως  να ζουν όπως οι  κομμουνιστές “πλατωνικοί βασιλιάδες”, ακόμη και στα πλαίσια του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Βλέπεται σύντροφοι και συντρόφισσες η γοητεία του “Πλάτωνα” στα επαναστατικά σχέδια είναι και παραμένει αξεπέραστη.

Μήπως όμως σύντροφοι δεν υπάρχει η φιγούρα του “Πλάτωνα” και στην τρισυπόστατη σχέση κόμμα-μέτωπο- κίνημα;  Αντίστοιχα τριαδική είναι η σχέση μεταξύ πατέρα- ιού και άγιου πνεύματος στην χριστιανική ολότητα, ένα προηγούμενο επαναστατικό σχέδιο που νίκησε τον αρχαίο παγανιστικό κόσμο, ανοίγοντας τον δρόμο για την σύγχρονη εποχή.

Μονοθεϊσμός / παγανισμός

Και εδώ σύντροφοι να μου επιτρέψετε να μείνω λίγο σε αυτό το σημείο: Αν ο αρχαιοελληνικός δημοκρατικός παγανισμός νίκησε τον αρχέγονο βάρβαρο παγανισμό, όπως εμφανίζεται και στην τιτανομαχία, με την σειρά του, ο δημοκρατικός παγανισμός όταν μεταλλάχτηκε σε αυτοκρατορικός, ηττήθηκε από Χριστιανισμό.

Όχι  από έναν εξτρεμιστικό μονοθεϊστικό χριστιανισμό, αλλά από έναν χριστιανισμό που μεταμορφώθηκε  σε παγανισμό, μπολιάζοντας τις καλύτερες παραδόσεις του μονοθεϊσμού κ του παγανισμού, από αυτή την άποψη ο χριστιανισμός ήταν η διαλεκτική υπέρβαση και του μονοθεϊσμού και του παγανισμού.

Μια τέτοια πνευματική και υλική ενότητα μονοθεϊσμού- παγανισμού, ήταν και ο διαφωτισμός που νίκησε τον χριστιανισμό, που πλέον  υπηρετούσε και ζούσε ως κοσμική φεουδαρχική – βασιλική εξουσία.

Αντίστοιχα παρόμοια χαρακτηριστικά μπορούμε να διακρίνουμε στη πλουραλιστική επαναστατική ενότητα του κομμουνιστικού, αναρχικού και εργατικού κινήματος απέναντι στο καπιταλιστικό μονοθεϊσμό του χρήματος και του εμπορεύματος, έχοντας ως πνευματική βάση τον ακραίο συντηρητικό προτεσταντικό μονοθεϊσμό. Και σίγουρα δεν είναι τυχαία και η αντίστοιχη  επικράτηση στον ισλαμικό κόσμο των ακραία συντηρητικών μονοθεϊστικών εκδοχών της Σαουδικής Αραβίας

Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός στην εποχή μας μεταλλάχτηκε από ένα μεταμοντέρνο παγανιστικό πανηγύρι της ατομικότητας, με ρίζες στους μετακαταστασιακούς του Μάη του 68, σε ένα βάρβαρο μονοθεϊσμό της πραγμοποιημένης αλλοτριωμένης ατομικότητας που διαλύει ή επιχειρεί να διαλύσει κάθε -ανταγωνιστική προς σε αυτόν- συλλογικότητα και συνειδητή προσωπικότητα.

Σχετικά με τα παραπάνω ας κρατήσουμε δυο πράγματα: α) μήπως τελικά έχει  μια υλιστική πραγματική βάση η εγελιανή ανάγνωση της φιλοσοφίας της ιστορίας, ως μια αντιφατική διαλεκτική πορεία προς την ελευθερία, πορεία προς την συνειδητοποίηση της  ελευθερίας. β) Πια άραγε δύναται να είναι η επαναστατική  πνευματική/ υλική  πλουραλιστική  ενότητα μονοθεϊσμού -παγανισμού στις νέες συνθήκες που μπορεί να πολεμήσει και να νικήσει τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό;

επαναστατικό σχέδιο

Σύντροφοι και συντρόφισσες το μεγάλο ζητούμενο είναι η απουσία, ενός συνολικού – καθολικά ενεργού- επαναστατικού σχεδίου μιας κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης.

Το τελευταίο  επαναστατικό σχέδιο που ξεκίνησε με την αστική επανάσταση το 1789, ολοκληρώθηκε με την σοσιαλιστική επανάσταση του 1917 καθώς και  τις επαναστάσεις στην Κίνα και στην αποικίες.

Και ολοκληρώθηκε με επιτυχία. Μόνο που αντί για σοσιαλισμό/ κομμουνισμό, αυτές οι επαναστάσεις ολοκλήρωσαν το αστικό δημοκρατικό πρόταγμα. Που εξαιτίας της απουσίας μιας αστικής τάξης στις χώρες της ανατολής, στο όνομα του σοσιαλισμού, την δημοκρατία και την αστική κοινωνία την κατασκεύασε το προλεταριάτο και  το κομμουνιστικό κόμμα, με την αντίστοιχη άρχουσα τάξη και την γραφειοκρατία.

Για αυτό το λόγο σε αυτές τις χώρες η αστική ολοκλήρωση  δεν πήρε ακριβώς το χαρακτήρα που πήρε στην δύση, αν και συγκρίνοντας τις μεθόδους απόσπασης υπεραξίας και του κοινωνικού κράτους στην καπιταλιστική δύση και στην σοσιαλιστική ανατολή, θα δούμε περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές.

Από αυτή την οπτική μάλλον ήρθε η ώρα με κριτικό μάτι να υπερασπίσουμε τον σοσιαλισμό που ζήσαμε, ως ένα επαναστατικό σχέδιο που ολοκληρώθηκε, και αυτό πράττω σε ένα μεγάλο βαθμό στο βιβλίο μου.

Με το 1989 να είναι η πραγματική- με την Λακανική έννοια του όρου πραγματικό, δηλαδή έχοντας αποβάλει κάθε τι που προκαλεί απόλαυση, άρα άνευ νοήματος- ολοκλήρωση αυτού του επαναστατικού σχεδίου.

Εγελιανά θα μιλάγαμε για την εξάντληση των δυναμικών του, που  έφερε στην εξουσία τις πλέον αντεπαναστατικές κλίκες του κεφαλαίου στα πλαίσια ενός νέου καπιταλιστικού σταδίου- του ολοκληρωτικού καπιταλισμού-  που οξύνει με αντιφατικό και δύσμορφο τρόπο την κυρίαρχη αντίληψη κεφάλαιο- εργασία.  Γεννώντας όμως την αναγκαιότητα της παραγωγής και της ύπαρξης ενός ολότελα νέου κομμουνιστικού επαναστατικού σχεδίου. Την παραγωγή του κομμουνιστικού σχεδίου του 21ού αιώνα.

Μιλάω για ένα επαναστατικό κομμουνιστικό σχέδιο που θα ενοποιεί τις δυνατότητες και τις δυναμικές, τους αγώνες και τις επιθυμίες, το υποκειμενικό και το αντικειμενικό, σε μια ενεργώς μαχόμενη καθολικότητα, που θα αλλάξει τα πάντα και θα τα αλλάξει από τα σήμερα ,και όχι μόνο όταν παρθεί η εξουσία από το προλεταριάτο ή το κόμμα του.

Μια ενεργώς μαχόμενη, επαναστατική καθολικότητα  που θα διεκδικεί το σύνολο της εξουσίας επί των «μορφών ζωής» και του «κοινωνικού είναι»,  και όχι μόνο την πολιτική και κρατική εξουσία.

Ένα καθολικό επαναστατικό σχέδιο που εκκινεί από τα σήμερα, κατακτά την εξουσία εθνικά, περιφερειακά και παγκόσμια, και ολοκληρώνεται σε κάθε πτυχή του «κοινωνικού είναι».  Σε αυτό το αναστοχασμό του καθολικού επαναστατικού σχεδίου, ευελπιστεί να συνεισφέρει αυτό το βιβλίο με τα θετικά του, και τα λάθη του.

Συγκυρία 

Σύντροφοι, συντρόφισσες, φίλες και φίλοι το βιβλίο κυκλοφόρησε πέρσι και στο πρώτο κεφάλαιο του επί της συγκυρίας, έθετε ως διακύβευμα την εργατική εξουσία, αντί της αριστερής διαχειριστικής διακυβέρνησης. Την εργατική εξουσία, ως την έναρξη μιας ανατρεπτικής/ επαναστατικής διαδικασίας που θα έφερνε στην εξουσία του “ελεύθερους συνεταιρισμένους παραγωγούς”.

Η αριστερή διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ εκείνη την στιγμή δεν είχε προδώσει μόνο την έννοια της αριστεράς, αλλά είχε ξευτελίσει την αντιστασιακή πνοή ενός ολόκληρου λαού  με την μετατροπή του ΟΧΙ σε ΝΑΙ.

Μια κατάσταση πραγμάτων που μας έχει οδηγήσει σήμερα σε μια συλλογική κινηματική κατάθλιψη και αυτό δεν μπορούμε να το κρύψουμε. Θέλουμε δεν θέλουμε, βιώνουμε μια καταστροφή όμοια με το 1989,  από τις ίδιες δυνάμεις του 89.

Αν και  αυτό το γεγονός δεν  θα πρέπει να μας οδηγήσει στην απελπισία:  Οι αποτυχίες και οι ήττες είναι στοιχεία της ιστορίας μας, πνευματικές εκφάνσεις μιας αρνητικότητας που ερευνά την άρνηση της, με σκοπό το πνεύμα να επιστρέψει στο εαυτό  του, όπως θα έλεγε και ο Χέγκελ.

Το πρόβλημα νομίζω δεν βρίσκεται στην προδοσία του ΣΥΡΙΖΑ ή στην ταύτιση όλων μας με το ΣΥΡΙΖΑ. Το πρόβλημα βρίσκεται στην δική μας  αδυναμία να πιστέψουμε πως εμείς μπορούμε να τα καταφέρουμε.

Και η ρίζα αυτής της, βαθύτατης οντολογικής απουσία  πίστης βρίσκεται στο γεγονός πως είμαστε σε μεγάλο βαθμό προϊόντα μιας εποχής και μιας αριστεράς που βγήκε από το προηγούμενο επαναστατικό σχέδιο και όχι δημιουργήματα ή δημιουργοί ενός νέου σχεδίου.

Το ερώτημα παραμένει ζωντανό. τι κάνουμε τώρα και ειδικά σε μια στιγμή που  η κρίση του ολοκληρωτικού καπιταλισμού βαθαίνει και τα καρκινώματα του ο φασισμός και ο πόλεμος,  ξαναπαίρνουν κεφάλι;

Δεν έχω έτοιμη απάντηση και το βιβλίο που παρουσιάζουμε ιχνηλατεί περισσότερο μεθόδους απαντήσεων, πάρα έτοιμες απαντήσεις. Είμαι όμως  βέβαιος για δυο πράγματα.

1) Ευελπιστώ και αισιοδοξώ πως όποτε η ανθρωπότητα έφτασε στο χείλος να διαλέξει ανάμεσα στην πρόοδο της ανθρωπότητας και την βαρβαρότητα επέλεξε το πρώτο, όχι φυσικά χωρίς απώλειες ή τραγωδίες. Η πορεία της  ιστορίας από αυτή την οπτική όταν πάει πίσω ή κλείνεται στον εαυτό της,  είναι για να ετοιμάσει τον εαυτό της, έτσι ώστε όχι μόνο να αυτοσυντηρηθεί, αλλά για να ξεπεταχτεί και να πραγματώσει το επόμενο άλμα. Εύχομαι και ελπίζω να είμαστε σε αυτή την φάση,  μόνο που η εν λόγω αντικειμενική κατάσταση είναι αναγκαία να συναντήσει μια υποκειμενική δυναμική, το σύμπαν των δυναμικών της χειραφέτησης, και αυτό το τελευταίο είναι δικό μας έργο.

2)το πρόβλημα της εποχής είναι πως γεννάει ένα αντικειμενικό κομμουνισμό, έναν δυνατό κομμουνισμό, που αδυνατεί όμως  να μετατραπεί σε ενεργά πραγματικό κομμουνισμό. Αυτή η ροή των  πραγμάτων βάζει  στη γωνιά το κεφάλαιο και την κοινωνία του, και αυτό δρα σπασμωδικά και βάρβαρα, για να κρατήσει την εξουσία του.

Από αυτή την οπτική, έχουμε το πάνω χέρι, μόνο που δεν το γνωρίζουμε, ή αν το γνωρίζουμε το γνωρίζουμε διανοητικά και όχι οντολογικά, αυτή η γνώση δεν έχει μετατραπεί ακόμη  σε σάρκα εκ της σαρκός μας.

Ε είναι καιρός να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε, να δρούμε και κυρίως να ζούμε όχι μόνο ως μαχητές και αγωνιστές, αλλά ως κομμουνιστές. Και αυτό απαιτεί αίσθημα ευθύνης, πράξεις ευσυνειδησίας και αλληλεγγύης, περίσσευμα ανθρωπιάς και κατανόησης, απαιτεί πραγματικό συλλογικό πνεύμα, επινοητικότητα και φαντασία,  απαιτεί κύρια να αναπτύξουμε και να δυναμώσουμε την συναισθηματική νοημοσύνη μας. Να αναπτύξουμε και να δυναμώσουμε την ενσυναίσθηση μας.

Μόνο έτσι θα δώσουμε μια διαφορετική ποιότητα και βάθος και στους καθημερινούς μας αγώνες, ποιότητα που θα  μετασχηματίσει  τα πράγματα και τις  συνθήκες σε τέτοιο βαθμό, με αποτέλεσμα την εμφάνιση με αντικειμενικούς και υποκειμενικούς όρους, αυτού που είναι και δυνατό και αναγκαίο, ενός νέου κομμουνιστικού προτάγματος.

Σύντροφοι και φίλοι , η  ιστορία λέει ο Χέγκελ είναι ένα ποτάμι που φεύγοντας μακριά από τις κρυστάλλινες πηγές κυλάει σαν ορμητικός χείμαρρος αλλά προτού καταλήξει στην θάλασσα, χάνεται και σαπίζει σε βάλτους και  σε λίμνες.

Βρισκόμαστε σε αυτή την φάση της τελμάτωσης και της σαπίλας. Αλλά αυτό δεν πρέπει να μας τρομάζει, όχι μόνο γιατί το ποτάμι θα βρει εν τέλει  τον δρόμο για την θάλασσα,  αλλά και για ένα σπουδαιότερο λόγο. Ακόμη και στο έδαφος του έλους ή του τέλματος η ζωή παράγει το νέο, το συχνά καινοτόμο νέο, που φυσικά όμως για να ζήσει και να  αναπτυχθεί θέλει το νερό να ρέει, την ζωή να κινείται, τον έρωτα και την αγάπη.

Σύντροφοι και συντρόφισσες, φίλες και φίλοι ευχαριστώ και πάλι για την πρόσκληση και την τιμή που μου κάνατε και με μεγάλη χαρά περιμένω τις κριτικές παρατηρήσεις σας.

 

avatar

Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση