Οι τρείς απόψεις της Ρώσικης Επανάστασης

Δημοσιεύω την τοποθέτηση μου στην εκδήλωση της ΟΚΔΕ που έγινε το προηγούμενο Σαββάτο 4/3/2017 στο Θυμωμένο Προτραίτο 

Σύντροφοι και συντρόφισσες, ευχαριστώ για την τιμή και την πρόσκληση που μου κάνατε να μιλήσω στην εκδήλωση της ΟΚΔΕ. Σύντροφοι και συντρόφισσες, φίλες και φίλοι , φέτος κλείνουμε 100 χρόνια από την επανάσταση που συντάραξε το παγκόσμιο ιστορικό γίγνεσθαι. Κλείνουμε 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση, από το πρώτο επιτυχημένο πέταγμα του προλεταριάτου προς την παγκόσμια εξουσία του    Με τον ιστορικό χαρακτήρα της μεγάλης Οκτωβριανής επανάστασης να  είναι ακόμη πιο ιστορικά καθοριστικός από τι ήταν ο χαρακτήρας της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης.

Με την μεγάλη Γαλλική Επανάσταση για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας η αστική τάξη- η τότε προοδευτική και επαναστατική αστική τάξη- έπαιρνε την πολιτική  εξουσία σε μια μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα, ενώ σε μεγάλο βαθμό, είχε κατακτήσει την  οικονομική εξουσία.

Ήταν δηλαδή μια οικονομικά κυρίαρχη κοινωνική τάξη που με την βοήθεια των λαϊκών μαζών, με την βοήθεια της «τρίτης τάξης» έπαιρνε  και την πολιτική εξουσία, για να οικοδομήσει το δικό της αστικό κράτος.

Σε αντίθεση λοιπόν με την Γαλλική Επανάσταση, η Οκτωβριανή σοσιαλιστική επανάσταση, ήταν η ολοκλήρωση της Φεβρουαριανής δημοκρατικής επανάστασης που ανέτρεψε το τσάρο και την απολυταρχία.

Η επανάσταση του Οκτώβρη οδήγησε στην εξουσία. όχι την  αδύναμη και φοβισμένη Ρώσικη  αστική τάξη, αλλά το προλεταριάτο και την αγροτιά  διαμεσολαβημένη  αυτή η εξουσία των μπολσεβίκων.

Με το προλεταριάτο και την αγροτιά να μην είναι όμως η κυρίαρχη οικονομική κοινωνική τάξη. Και ούτε μπορούσε να ήταν: Η σοσιαλιστική επανάσταση είναι η επανάσταση των καταπιεσμένων τάξεων, αυτών των κοινωνικών τάξεων που δεν έχουν και  αδυνατούν να πάρουν την εξουσία, την πολιτική και οικονομική εξουσία, με άλλα μέσα, παρά μόνο επαναστατικά.  Είναι η επανάσταση του προλεταριάτου που για να γίνει οικονομικά και πολιτικά κυρίαρχη δύναμη πρέπει πρώτα να ανατρέψει την αστική τάξη.

Και αυτή είναι η μεγάλη σπουδαιότητα της νικηφόρας Οκτωβριανής Επανάστασης, ανεξαρτήτου της μετέπειτα πορείας της, της ήττας των κομμουνιστικών δυνάμεων,  του εκφυλισμού της  και του «89».

Η σπουδαιότητα της έγκειται στο γεγονός πως  για πρώτη φορά στην ιστορία σε ένα κράτος έχασε την εξουσία η αστική τάξη και η απολυταρχία, με το προλεταριάτο και τα σύμμαχα λαϊκά στρώματα να παίρνουν την εξουσία. Αναγνωρίζοντας τον καθοριστικά πρωτοπόρο ρόλο που έπαιξε σε αυτή την διαδικασία η επαναστατική πρωτοπορία των μπολσεβίκων.

Ταυτόχρονα αυτή η σπουδαιότητα είναι και η μεγάλη αδυναμία του εγχειρήματος, καθώς μια τάξη καταπιεσμένη, η τάξη των προλεταρίων, πρέπει να κάνει ένα τεράστιο ποιοτικό άλμα, για να ανατρέψει την προηγούμενη κυρίαρχη οικονομικά και πολιτικά κοινωνική τάξη.

Και  χρειάζεται ένα ακόμη μεγαλύτερο ποιοτικό άλμα για να μην γίνει μια νέα κυρίαρχη κοινωνική τάξη που θα καταπιέζει άλλες κοινωνικές τάξεις,  αλλά να μετατραπεί σε μια μη- τάξη, που απελευθερώνοντας τον εαυτό της, θα  απελευθερώσει όλο τον κόσμο.

Και σε αυτό το σημείο είναι που η αδυναμία του προλεταριάτου να μετατραπεί σε μια κυρίαρχη τάξη, που πρώτα θα πάρει την οικονομική εξουσία και ύστερα την πολιτική, μετατρέπεται σε απελευθερωτική δύναμη, καθώς η δική του απελευθέρωση, συνεπάγεται  και την καθολική κοινωνική απελευθέρωση. Άρα έχει δυο δρόμους: ή να παραμείνει υποταγμένο στην αστική τάξη ή να την ανατρέψει, απελευθερώνοντας την κοινωνία.

Σύντροφοι και συντρόφισσες, φίλες και φίλοι η επανάσταση είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο ιστορικό γεγονός. Για να ξεσπάσει μια επανάσταση σε μια περιοχή πρέπει να  συντρέχουν συγκεκριμένοι αντικειμενικοί και υποκειμενικοί λόγοι.

Ο Λένιν έγραφε πως για να έχουμε μια επαναστατική κατάσταση οι «πάνω» δεν μπορούν να κυβερνήσουν όπως τα πριν, δίχως  να έχουν βρει τον τρόπο να αλλάξουν μεθόδους διακυβέρνησης. Οι «κάτω» αρνούνται να κυβερνηθούν όπως τα πριν, και διαμαρτύρονται. Αν μέναμε σε αυτούς τους δυο όρους τότε θα είχαμε περίοδο ταραχών ίσως και εξεγέρσεων.

Ο Λένιν θέτει και ένα τρίτο όρο: να υπάρχει όχι μόνο μια κοινωνική αλλά και πολιτική δύναμη που να αγωνίζεται με συνέπεια και συνειδητότητα να πάει τα πράγματα αλλιώς. Τότε και μόνο τότε η αυθόρμητη εξέγερση μεταβάλλεται,  μετατρέπεται σε μια συνειδητή επαναστατική διαδικασία.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους τρεις όρους σε σχέση με την τσαρική Ρωσία θα δούμε πως υπήρχαν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και οι τρεις όροι στην αυτονομία τους, αλλά και στην διαλεκτική αντιθετική ενότητα τους και για αυτό το λόγο ξέσπασε και επανάσταση.

Ας τους αναλύσουμε, ξεκινώντας από τους «πάνω»:

Η Τσαρική Ρωσία ήταν  μια μισοφεουδαρχική, μισοκαπιταλιστική- καθυστερημένη πολιτικά και πολιτιστικά- χώρα που  ζούσε σε μια οικονομική και πολιτική σχιζοφρένεια.

Τόσο η  κοινωνική, ταξική διαπάλη, η σαθρή και αδύναμη καπιταλιστική ανάπτυξη, όσο και ο αναπτυγμένος παγκοσμιοποιημένος – λόγω του ιμπεριαλισμού- περίγυρος έσπρωχναν σε μια καπιταλιστικοποίηση της οικονομίας και της κοινωνίας, με την τσαρική απολυταρχία και την φεουδαρχία να προσπαθεί να την ελέγξει και να την φέρει στα μέτρα της.

Με αποτέλεσμα να επιχειρεί να μεταμφιέσει τον μεσαιωνισμό,  την πνευματική και πολιτιστική καθυστέρηση της και κυρίως τον αυταρχισμό και την βαρβαρότητα της, σε «δυτικά» φορέματα. Και αυτός ο φιλοδυτισμός της δυνάμωνε ένα εξεγερσιακό λαϊκό και αγροτικό  φιλοσλαβισμό, μετατρέποντας  ένα αντιδραστικό δόγμα, όπως τον κριτίκαρε ο Τρότσκι,  σε μια εξεγερσιακή δύναμη.

Έχοντας πλάι της η Τσαρική απολυταρχία,  μια Ρώσικη αστική τάξη- που ενώ επιθυμούσε την εξουσία- φοβόνταν πιο πολύ τους προλετάριους και το λαό και λιγότερο την τσαρική απολυταρχία, με αποτέλεσμα να συμμαχεί σε μεγάλο βαθμό με την Τσαρική απολυταρχία, ενάντια στο λαό και το προλεταριάτο.

Ας σημειωθεί πως η δημιουργία της Ρώσικης αστικής τάξης ήταν μια από τα «πάνω» διαδικασία, ξεκινώντας ήδη από την απελευθέρωση των δουλοπάροικων που άνοιξε δρόμους για την ενίσχυση της κεφαλαιοκρατικής σχέσης.

Μια από τα «πάνω»- ελεγχόμενη- διαδικασία σπρωγμένη κυρίως από την οικονομική αναγκαιότητα και δευτερευόντως από την κοινωνική ταξική δυναμική. Όχι πως δεν υπήρξε μια τέτοια κοινωνική δυναμική, είναι γνωστό πχ το κίνημα των Δεκεμβριστών ή στην συνέχεια το κίνημα των νορνόντικων.

Ενώ δεν πρέπει να αμελούμε το γεγονός πως σε συνθήκες ιμπεριαλισμού η αστική τάξη- ως τάξη καθαυτή και διαυτή- έχει χάσει το επαναστατικό της χαρακτήρα, έχει πλέον μετατραπεί σε μια αντιδραστική  κοινωνική τάξη που στέκεται εμπόδιο στην κοινωνική ανέλιξη.

Άρα ούτε μόνη της, ούτε σε συμμαχία με άλλες τάξεις δεν μπορεί να παίξει το επαναστατικό της ρόλο. Και αυτό συμβαίνει ακόμη και στην περίπτωση που έχουμε άλυτα αστικοδημοκρατικά ζητήματα .

Και κατά συνέπεια είχαν απόλυτα δίκαιο οι μπολσεβίκοι όταν θεωρούσαν πως τα άλυτα αστικοδημοκρατικά ζητήματα θα τα λύσει μια επανάσταση που θα οδηγήσει σε μια δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς.

Πρόκειται για  μια θέση που επιχειρούσε να κρατήσει μια ισορροπία ανάμεσα στο προλεταριάτο, ένα ποσοτικά μικρό προλεταριάτο αλλά ποιοτικά και πολιτικά  αναβαθμισμένο και την μεγάλη μάζα των αγροτών και των απελεύθερων δουλοπάροικων.

Μια επανάσταση που για τον Λένιν θα ξεκαθάριζε τα φεουδαρχικά σκουπίδια, ανοίγοντας τον δρόμο για την καπιταλιστική ανάπτυξη.  Μόνη της η αγροτιά δεν μπορεί, είναι αναγκαιότητα η συμμαχία της αγροτιάς με το πειθαρχημένο συνειδητοποιημένο προλεταριάτο.

Απέναντι σε αυτή την θέση βρέθηκαν οι μενσεβίκοι που επέμεναν στο καθαρό αστικό χαρακτήρα  της επανάστασης, σαν μια ρώσικη εκδοχή της Γαλλικής επανάστασης ή των επαναστάσεων του 1848.

Ενώ ολότελα διαφορετική ήταν η θέση του Τρότσκι για την διαρκή επανάσταση με την νίκη της δημοκρατικής επανάστασης να περνάει μέσα από την δικτατορία του προλεταριάτου που στηρίζεται από την αγροτιά.

Μια θέση που έδινε έμφαση στο επαναστατικό ρόλο της εργατικής τάξης, στο επαναστατικό ρόλο του προλεταριάτου, με τα δημοκρατικά ζητήματα να επιλύονται από την δικτατορία του προλεταριάτου, αλλά για αυτά τα ζητήματα θα επανέρθω ενώ πιο πολλά θα σας πει και ο συνομιλητής μου.

Επιστρέφοντας και κλείνοντας για τους «πάνω» θα τονίσω πως η πολιτική σχιζοφρένια της προεπαναστατικής Ρωσίας απέχτησε παροξυσμικά χαρακτηριστικά με τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους και ιδιαίτερα με τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο ανοίγοντας το δρόμο σε δυο λύσεις: η πρώτη έβλεπε σε μια περαιτέρω αντιδραστικοποίηση και αυταρχικοποίηση του Τσαρισμού  η δεύτερη σε μια επαναστατική ανατροπή του.

Οι «κάτω»

Η φοβισμένη αγροτική μεταρρύθμιση του 1861 μετέτρεψε τους δουλοπάροικους σε μισοεξαρτημένους μικροαγρότες με πολύ μικρό κλήρο σε σχέση με τους μεγάλους γαιοκτήμονες, την εκκλησία και το κράτος.

Ταυτόχρονα αυτή η  σχετική ελευθερία κίνησης επέτρεψε στην κεφαλαιοκρατική σχέση να ενισχυθεί, μετατρέποντας τους άκληρους απελεύθερους δουλοπάροικους είτε σε χαμίνια των Ρώσικων πόλεων, είτε  σε προλετάριους.

Άλλωστε ήταν η εποχή που ο καπιταλισμός ζητούσε την αντικατάσταση του σκλάβου και του δουλοπάροικου από τον ελεύθερο εργαζόμενο που θα πουλά την εργασία του, συμμετέχοντας στην παραγωγή της υπεραξίας. Και όπως γνωρίζουμε όλοι μας  μόνο μέσα από την ενίσχυση της τάσης κεφάλαιο- εργασία, έχουμε την καπιταλιστική ανάπτυξη.

Μέσα από αυτό το στρώμα των πρώην δουλοπάροικων, άκληρων αγροτών και χαμινιών των πόλεων και νυν προλετάριων γεννήθηκε το Ρώσικο εργατικό κίνημα και η Ρώσικη σοσιαλδημοκρατία.

Παρόλα αυτά η μεγάλη πλειοψηφία του Ρώσικου λαού παρέμειναν αγρότες, άκληροι αγρότες, δουλοπάροικοι, υποταγμένοι στο φεουδάρχη, στο γαιοκτήμονα, στην εκκλησία και στο Τσάρο, υποταγμένοι στην αμορφωσιά και στην δεισιδαιμονία, στο μυστικισμό και στην μαγκάνια

Με την ακραία καταπίεση και τον αυταρχισμό του ή των  τσάρων, των φεουδαρχών και των γαιοκτημόνων να γεννά πόθους και πράξεις ηρωικής- ιδεαλιστικής και  μεσσιανικής- αντίδρασης και εξέγερσης

Είναι γενικά γνωστή η ηρωική ιστορία των σλαβόφιλων και αναρχικών  τεροριστών, παιδιά του λαού και των μικροαστών των πόλεων και των ριζοσπαστών διανοούμενων.

Ο τερορισμός πέρα από την ριζοσπαστική μεσσιανική ιδεολογία , ήταν προϊόν και της κατασταλτικής φύσης  του Τσαρικού καθεστώτος  και των φεουδαρχών που δεν ανέχονταν την παραμικρή διαμαρτυρία.  Κάθε μορφή διαμαρτυρίας οδηγούσε σε γενικευμένη καταστολή, οδηγώντας τα μέλη των οργανώσεων στο συνωμοτισμό, οδηγώντας τους στο τερορίστικο ακτιβισμό.

Το 1881 γεννιέται η «λαϊκή θέληση», ως συγκεκριμένη έκφραση του μεγάλου λαϊκού επαναστατικού κινήματος των νορνόντικων, των λαϊκιστών από την λέξη νορντ που σημαίνει λαός. Ήταν η ρώσικη εκδοχή της επαναστατικής παράδοσης του 1848.

Το επαναστατικό επίκεντρο των νορνόντικων ήταν η δημοκρατική παράδοση της αγροτικής κοινότητας του «μιρ», πρέσβευαν δηλαδή σε μια εκδοχή ενός αγροτικού σοσιαλισμού. Οι νορνόντικοι πίστευαν πως με βάση την αγροτική «κομμουνιστική» κοινότητα, δεν θα αναγκαστεί να ζήσει η Ρωσία την βάσανο της καπιταλιστικής ανάπτυξης.

Δίνοντας μεγάλη έμφαση στην ανισόμετρη πλευρά των πραγμάτων, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα στην δύναμη της παγκόσμιας καπιταλιστικής επιβολής που απαιτούσε, πίεζε προς την καπιταλιστικοποίηση των οικονομιών και κοινωνιών.   Θέτοντας σε δεύτερη μοίρα την ενότητα και την αντίθεση κεφάλαιο- εργασίας.

Από αυτή την εκδοχή μιλάμε για ένα ρεύμα ενός οικονομικού και πολιτικού αντικαπιταλιστικού ρομαντισμού που δίνοντας έμφαση στις ρώσικες ιδιαιτερότητες μετατρέπονταν σε ένα ρεύμα ενός οικονομικού εθνικισμού ή και πολιτικού εθνικισμού και ακραίου αντιδυτικισμού.

Ενώ ταυτόχρονα έδιναν μεγάλη αξία στην επαναστατική βούληση των μειοψηφιών και όχι στην μαζική δράση. Άρα έδιναν μεγάλη αξία στην ηρωική βούληση και δράση ριζοσπαστών μικροαστών διανοούμενων και όχι στην αργόσυρτη αλλά αναγκαία συνειδητοποίηση των πλατιών πλειοψηφιών, έπασχαν από μια μικροαστική επαναστατική ανυπομονησία, ένα συνδυασμό μπλανκισμού και νιτσεισμού, σε μια εκδοχή νιτσεϊκού  υπερανθρωπισμού.

Από την άλλη όμως μιλάμε για ένα πραγματικό επαναστατικό κίνημα: Η δράση των νορνόντικων συγκίνησε χιλιάδες άνδρες και γυναίκες κυρίως των μικροαστικών στρωμάτων που ακολούθησαν σε μια «πορεία προς τον λαό», απαρνούμενοι καριέρα, οικογένεια και παιδιά, ζούσαν μαζί με τους φτωχούς αγρότες μες στην κακουχίες και την φτώχια, όπως και την καταστολή, τις φυλακίσεις και την φτώχια. Η καταστολή της απολυταρχίας θα γεννήσει ακόμη πιο μυστικές τρομοκρατικές οργανώσεις , θα γεννήσει το ρεύμα του επαναστατικού αναρχικού  μηδενισμού.

Αν θέλουμε να υποτιμήσουμε το ρεύμα των νορνόντικων, των σλαβόφιλων και των επαναστατών μηδενιστών θα λέγαμε πως κινούνταν στο ακραίο αστικό δημοκρατικό, επαναστατικό μπλοκ.

Η συνέχεια αυτής της παράδοσης θα γεννήσει το ρεύμα των εσέρων, που βρέθηκαν μαζί με τους μενεσεβίκους και τους μπολσεβίκους στην επανάσταση του Φλεβάρη, με την πλειοψηφία τους να εναντιώνεται στην επανάσταση του Οκτώβρη.

Ενδιαφέρουσα περίπτωση από αυτό το ρεύμα είναι η Βέρα Ζάσουλιτς όχι μόνο για τον ηρωισμό της,  αλλά και για την συζήτηση που άνοιξε με τον Κ. Μαρξ  τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ένας διάλογος για το επαναστατικό ρόλο της Ρώσικης  αγροτικής κοινότητας. Είναι η εποχή που και ο ίδιος ο Μαρξ είχε αρχίσει να διαβλέπει πως το επαναστατικό ρεύμα κινείται ανατολικά και θα μιλήσει ρώσικα.

Σε αυτό το διάλογο με την Βέρα Ζάσουλιτς  ο Μαρξ από την μια επισημαίνει πως δεν μπορεί κανείς να τρομάζει με το αρχαϊκό, με το ανισόμετρο δηλαδή, αρκεί όμως αυτό να συνδυαστεί με τις πνευματικές και πολιτιστικές κατακτήσεις του προλεταριάτου, να συνδυαστεί με την δια αυτό επαναστατική φύση και θέση του προλεταριάτου.

Έτσι προτού τον Λένιν και το Τρότσκι ο ίδιος ο Μαρξ αναστοχάζεται μια επαναστατική διαδικασία του συνδυασμού του ανισόμετρου και του συνδυασμένου, όπως έπραξε άλλωστε και στην επανάσταση του 1848.

Όπως συγκεκριμένα έγραφε ο Μαρξ: « Εφόσον η ρώσικη επανάσταση γίνει το σύνθημα για μια προλεταριακή επανάσταση στην δύση, ούτως ώστε οι δυο τους να αλληλοσυμπληρωθούν, τότε θα μπορεί η ρώσικη κοινοκτημοσύνη του εδάφους να χρησιμεύσει ως αφετηρία μιας κομμουνιστικής ανάπτυξης»[1]

Από το 1885 και ύστερα έχουμε την γέννηση και την σταδιακή ισχυροποίηση του εργατικού κινήματος, αποτέλεσμα και της καπιταλιστικής ανάπτυξης που οδήγησε εκατομμύρια φτωχοποιημένους αγρότες να μετατραπούν σε πεινασμένους προλετάριους.

Ενώ στα 1892 έχουμε την πρώτη σοσιαλδημοκρατική ομάδα με ηγετικές μορφές τον Πλεχάνοφ, Μαρτώφ και Λένιν. Θέτοντας ως έναν από τους στόχους την πολεμική στους Νορνόντικους.

Κριτικάροντας τον οικονομικό ρομαντισμό, έθεταν ως στόχο την ενίσχυση του προλεταριάτου, που αυτό συνεπάγεται, την ολοκλήρωση των καπιταλιστικών δομών της Ρωσίας.

Ο Λένιν μίλησε για μια διπλή ουτοπία, την φιλελεύθερη και την νορνόντικη, παρ’ όλα αυτά  αναγνώριζε την δύναμη του ανισόμετρου, ας μην ξεχνάμε και την θεωρία του «πιο αδύναμου κρίκου που σπάει», ενώ σε ένα κείμενο του μιλάει για την καθυστερημένη δύση και την επαναστατική ανατολή.

Υπονοώντας την επαναστατική βούληση των λαϊκών μαζών της ανατολής σε σχέση με την αντεπαναστατική δύναμη της αστικής τάξης  στην δύση. Μια θέση που έρχονταν  σε αντίθεση με την συνήθη μαρξιστική οπτική εκείνης της εποχής.

Πως θα πάμε αλλιώς                      

Το ποιος και πως θα ολοκληρώσει την αστική επανάσταση είναι ένα από τα ερωτήματα που θα διασπάσουν τους σοσιαλδημοκράτες σε μενσεβίκους και μπολσεβίκους.

Με τον Τρότσκι να εκφράζει την άποψη πως η οικοδόμηση της δικτατορίας του προλεταριάτου θα επιλύσει και τα αστικοδημοκρατικά καθήκοντα, και από αυτή την οπτική είναι μια θετική εκδοχή της θέσης των νορνόντικων, δίνοντας έμφαση όχι στο ανισόμετρο χαρακτήρα της αγροτικής κοινότητας, αλλά στην δυναμική του παγκόσμιου συστήματος και στην δύναμη του παγκόσμιου προλεταριάτου.

Σε αντίθεση με τον Τρότσκι και οι μενσεβίκοι και οι μπολσεβίκοι θεωρούσαν πως ήταν αδύνατο να υπερβούμε στάδιο κοινωνικής εξέλιξης. Εκεί που διαφώνησαν ήταν στο ποια κοινωνική τάξη θα αναλάβει την εξουσία ύστερα από την επικείμενη  επανάσταση που θα ανατρέψει την απολυταρχία.

Ο συγκεκριμένος χαρακτήρας της επικείμενης  επανάστασης ήταν και το κύριο αίτιο στην αντιπαράθεση για οργανωτικό ζήτημα  της σοσιαλδημοκρατίας. Η πλατιά οργάνωση των μενσεβίκων ήταν έκφραση μιας λογικής που έθετε την σοσιαλδημοκρατία και κατά επέκταση και το προλεταριάτο κάτω από την ηγεμονία της αστικής τάξης. Ή φιλοδοξούμε να μετατρέψει τους μηχανισμούς της σοσιαλδημοκρατίας σε οιονεί συνειδητή  αστική τάξη ελλείψει της τελευταίας.

Αυτή η αντίληψη δεν διαφέρει πολύ σε σχέση με την μετέπειτα σταλινική  αντίληψη της υποκάταστασης της τάξης από το κόμμα, του κόμματος από την κεντρική επιτροπή, της κεντρικής επιτροπής από ηγέτη, στην θέση του νέου κομματικού τσάρου.

Αντίθετα η στενή πειθαρχημένη οργάνωση του λενινιστικού κόμματος νέου τύπου  είναι η οργάνωση των επαγγελματιών επαναστατών που θα ζημωθούν και θα ζυμώσουν το ζήτημα της οργάνωσης της επικείμενης επανάστασης μέσα στα λαϊκά στρώματα  και κυρίως μέσα στο προλεταριάτο.

Καθώς για τους μπολσεβίκους η επανάσταση ναι μεν θα χει αστικά χαρακτηριστικά αλλά θα την ολοκληρώσει μια συμμαχία του προλεταριάτου με την μεγάλη μάζα των αγροτών.

Φυσικά  τότε από τον Τρότσκι  και την Ρόζα Λούξεμπουργκ ασκήθηκε κριτική στο Λένιν για ένα μπλανκιστικό μοντέλο που οδηγούσε σε μια κομματική δικτατορία επί του προλεταριάτου και του λαού. Και ίσως από τα γεγονότα να επιβεβαιώνονται.   Μόνο που το μετέπειτα μοντέλο του σταλινικού  μπολσεβίκικου κόμματος ρέπει σε μια εκδοχή ενός κομματικού φορέα μενσεβικικών και νορνόντικων χαρακτηριστικών και όχι στην οικοδόμηση μιας επαναστατικής συνειδητοποιημένης πρωτοπορίας επαγγελματιών επαναστατών.

Η λενινιστική εκδοχή του το κόμμα νέου τύπου δεν θα είναι παρά η συνειδητή επαναστατική πρωτοπορία που θα εισάγει την ταξική συνείδηση «από τα έξω», δηλαδή από το σύνολο των χαρακτηριστικών του κοινωνικού γίγνεσθαι και όχι μόνο από την οικονομική πάλη.

Ενώ με  την επανάσταση του 1905 κάνει την εμφάνιση του το μοντέλο των σοβιέτ, το μοντέλο των λαϊκών και εργατικών συμβουλίων. Ένα μοντέλο που έχει τις ρίζες του στην Γαλλική  κομμούνα του 1871.

Με τα σοβιέτ να είναι η συγκεκριμένη έκφραση του μοντέλου της δημοκρατικής δικτατορίας  του προλεταρίου και της αγροτιάς, αν και ήταν πιο κοντά στην λογική της καθαρής δικτατορίας του προλεταριάτου.

Αυτό που θα χωρίσει ολότελα τους δρόμους ανάμεσα στους μενσεβίκους και τους μπολσεβίκους ήταν ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος.

Οι πρώτοι- παρέα με τους εσέρους και ένα μικρό τμήμα των αναρχικών, είναι γνωστή η θέση του Κροπότκιν – θα γίνουν ουρά της απολυταρχίας και της Ρώσικης αστικής τάξης, υπερασπιζόμενοι τον εθνικιστικό μιλιταριστικό δρόμο, υπερασπιζόμενοι την νίκη της Ρωσίας στο Α΄ παγκόσμιο πόλεμο.

Οι μπολσεβίκοι θα εναντιωθούν στο ιμπεριαλιστικό πόλεμο στο όνομα της ειρήνης  όχι μόνο στο όνομα της συναδέλφωσης των λαών ή του παγκόσμιου προλεταριάτου, αλλά στο όνομα της μετατροπής του παγκόσμιου πολέμου σε ταξικό πόλεμο, σε σοσιαλιστική επανάσταση, που θα δώσει ειρήνη, γη, ψωμί και ελευθερία.

Ο πόλεμος, η πείνα, οι ήττες στο μέτωπο, τα αίσχη και η σαπίλα της Ρώσικης Τσαρικής απολυταρχίας θα οδηγήσουν στην Φεβρουαριανή επανάσταση που ξέσπασε μάλλον αυθόρμητα και που οδήγησε στην ανατροπή του Τσάρου.

Πρόκειται για την αστικοδημοκρατική επανάσταση,  με μια αστική τάξη που δεν επιθυμεί να αναλάβει τα ιστορικά της καθήκοντα και με τους εσέρους και τους μενσεβίκους θα επιχειρούν να παίξουν το ρόλο των αστών.

Οι εξελίξεις οδήγησαν σε μια δυαδική εξουσία από την μια η προσωρινή κυβέρνηση και από την άλλη το σοβιέτ της Πετρούπολης, με την δύναμη να την έχει το σοβιέτ, παρά η  προσωρινή κυβέρνηση.

Σε αυτή την ιστορική φάση, ο Λένιν- στην αρχή και ενάντια στο κόμμα, στους παλαιούς μπλοσεβίκους και στο Στάλιν – βλέπει πως τελείωσε η φόρμουλα μιας αστικής επανάστασης, υπό την ηγεμονία  και την καθοδήγηση του  προλεταριάτου και της αγροτιάς. Με τις θέσεις του Απρίλη έθετε το ζήτημα η εξουσία να περάσει στα εργατικά/ προλεταριακά σοβιέτ, περνώντας από την αστική στην προλεταριακή φάση της επανάστασης.

Ο στόχος δεν είναι άμεσα ο σοσιαλισμός, αλλά η εργατική, προλεταριακή πολιτική και οικονομική εξουσία. Με ένα κράτος /κομμούνα και μια νέα διεθνής που θα στοχεύει να ηγηθεί της μετατροπής της Ρώσικης επανάστασης σε παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση. Εγκαταλείποντας το αντιδραστικό και ξεπερασμένο όρο σοσιαλδημοκρατία, εγκαινιάζοντας το όρο κομμουνιστικό, κομμουνιστικό κόμμα, κομμουνιστική διεθνής

Από αυτή την οπτική οι θέσεις του Απρίλη τείνουν προς την αντίληψη της διαρκούς επανάστασης, δίνοντας και οι δυο την βαρύτητα στις παγκοσμιοποιημένες δυναμικές και στην προοπτική της έκρηξης της επανάστασης στην αναπτυγμένη δύση.

Είναι αλήθεια πως δίχως τις θέσεις του Απρίλη, δεν θα θωρακίζονταν το  μπολσεβίκικο κόμμα να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις.  Σε αυτή την ιστορική φάση ύστερα από την επανάσταση του Φλεβάρη ανοίγονταν  δυο δρόμοι: μια δικτατορική αντεπαναστατική απόπειρα ή η ολοκλήρωση της επαναστατικής διαδικασίας με το πέρασμα της εξουσίας στο συνειδητοποιημένο προλεταριάτο.

Όταν ξέσπασε το πραξικόπημα του Κορνίλωφ η προσωρινή κυβέρνηση κάλεσε και τα σοβιέτ εργατών, αγροτών, στρατιωτών να υπερασπιστούν την επανάσταση, με το επόμενο βήμα τους  να είναι η νικηφόρα Οκτωβριανή σοσιαλιστική  επανάσταση και η κατάκτηση της εξουσίας από τα σοβιέτ, τους μπολσεβίκους και όσες πολιτικές δυνάμεις, κυρίως τμήματα των αριστερών εσέρων, ελάχιστους νορνόντικους και αναρχικούς που στήριξαν την Οκτωβριανή σοσιαλιστική  επανάσταση.

Για το κλείσιμο αυτής ομιλίας  θα επικεντρωθώ σε δυο ζητήματα :

Υπάρχει μια άποψη που λέει πως η Οκτωβριανή επανάσταση είναι ένα πραξικόπημα των μπολσεβίκων. Τον Οκτώβρη, όπως και το Φλεβάρη  όμως δεν το έκανε το επιτελείο των μπολσεβίκων, ούτε οι παράνομοι μηχανισμοί του. Τον Οκτώβρη τον έκαναν οι δεκάδες χιλιάδες άνδρες και γυναίκες των σοβιέτ, τον Οκτώβρη τον έκαναν οι λαϊκές και προλεταριακές ένοπλες μάζες.

Το μπολσεβίκικο κόμμα σε μεγάλο βαθμό σύρθηκε από την δυναμική της ιστορίας, από την  δυναμική των μαζών και σε μεγάλο βαθμό το ίδιο ήταν ανέτοιμο να αναλάβει το ιστορικό του καθήκον, ακόμη και την παραμονή της εξέγερσης. Με την εξουσία να περνάει όχι στο δικτάτορα Λένιν ή στο δικτάτορα Τρότσκι, αλλά στα σοβιέτ.

Η συνέχεια της επανάστασης  είναι ένα ζήτημα που υπερβαίνει την συγκεκριμένη συγκύρια. Αν δεν υπήρχε ο «Οκτώβρης» ο «Φλεβάρης» θα χει μετατραπεί σε ένα αντιδραστικό πραξικόπημα που θα έδινε την εξουσία και πάλι στην απολυταρχία.

Η επέτειος των  100 χρόνων της Φεβρουριανής και  Οκτωβριανής επανάστασης δεν έχει μόνο αξία ιστορική και ιστοριογραφική. Ζώντας σε ένα παγκόσμιο ολοκληρωτικό καπιταλισμό, σε ένα καπιταλισμό σε βαθιά δομική κρίση, σε ένα καπιταλισμό που έχει υπεραναπτυξει τις παραγωγικές δυνάμεις που αναστενάζουν  στα στενά όρια των  καπιταλιστικών σχέσεων.

Ζώντας σε ένα καπιταλισμό που ετοιμάζει ένα νέο γύρο ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων και πολέμων η επανάσταση του Οκτώβρη αποτελεί, είναι μια ζώσα πραγματικότητα ή καλύτερα είναι μια ζώσα προοπτική.

Είναι ζώσα προοπτική της  ανατροπής του καπιταλισμού και της υπέρβαση του , η οικοδόμηση του παγκόσμιου σοσιαλισμού/ κομμουνισμού, μια παγκόσμια δημοκρατική κοινωνία των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών».

Ζώσα , δυνατή και αναγκαία και όσο μελετήσουμε την σημερινή πραγματικότητα τόσο βλέπουμε πως οι οπτικές εκείνης της εποχής υπάρχουν με άλλο τρόπο και σήμερα. Είτε μιλάμε για τις οπτικές των νορνόντικων με τις εθνοκεντρικές και μικροαστικές τους οπτικές, όπως η γραμμή του έξω από το ευρώ και για την ΕΕ βλέπουμε, όπως η γραμμή της ΛΑΕ.

Είτε οπτικές των μενσεβίκων, όπως αυτές είναι του ΣΥΡΙΖΑ με την άμεση υποταγή των πάντων στα αστικά συμφέροντα, είτε του ΚΚΕ με την έμμεση υποταγή στα αστικά συμφέροντα δια της γραμμής όχι έξω από το ευρώ, ούτε έξω από την ΕΕ, όλα θα λυθούν στο μέλλον όταν ωριμάσουν οι συνθήκες.

Είτε η μπολσεβίκικη αντίληψη που έρευνα δρόμους και διαδικασίες της ανατροπής του καπιταλισμού, της ανατροπής της αστικής εξουσίας στο σήμερα. Σε μια τέτοια κατεύθυνση νομίζω πως  κινείται και η γραμμή της ΑΝΤΑΡΣΥΑ.

Δίχως να θεωρώ πως σήμερα, όσο και αν είναι αναγκαίο, υπάρχει μια ολοκληρωμένη και δεμένη με την εργατική τάξη, επαναστατική πρόταση. Η γραμμή της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μαζί και με άλλες δυνάμεις, όπως αυτής της ΟΚΔΕ, δύναται, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και διαδικασίες, να οικοδομήσουν μια τέτοια  επαναστατική πρόταση.

Βέβαια οι αναλογίες και οι αναγωγισμοί μάλλον σταματούν εδώ: Πρώτον γιατί μιλάμε για ένα νέο καπιταλισμό, που διαμορφώνει διαφορετικά ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα. Σήμερα λόγου χάρη κανείς δεν μιλάει για αστική επανάσταση και ελάχιστοι για σοσιαλιστική, σε μια εποχή που ποιοτικά είναι πιο δυνατός ο σοσιαλισμός, αν και πολιτικά βρισκόμαστε πιο καθυστερημένοι από ποτέ. Και κατά συνέπεια δεύτερο, ακόμη και οι νορνόντικοι φαντάζουν και είναι  μπροστά μας ως μεγάλοι επαναστάτες.

Συνοψίζοντας και κλείνοντας: Τέσσερεις ουσιαστικά και όχι τρεις   λοιπόν οι γραμμές που συγκρούστηκαν από το 1880 έως και τον Οκτώβρη του 1917:  Των νορνόντικων και μετά εσέρων που ακολουθώντας τα μονοπάτια των σλαβόφιλων έσπερναν ψευδαισθήσεις για τον πρωτότυπο ρόλο της Ρωσίας σε σχέση με την αγροτική κοινότητα.

Των μενσεβίκων που έβλεπαν μια αστική επανάσταση κάτω από την ηγεσία μιας φιλελεύθερης αστικής τάξης, ετοιμάζοντας τις αντικειμενικές συνθήκες για τον σοσιαλισμό.

Του Λένιν που έβλεπε την ανικανότητα των  Ρώσων αστών να αναλάβουν τον ιστορικό τους ρόλο και θεωρούσε πως τα αστικοδημοκρατικά ζητήματα καθώς και τα ζητήματα της οικονομικής ανάπτυξης θα τα λύσει η δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς.

Μια φόρμουλα που τελειώνει με την Φεβρουαριανή επανάσταση, όταν κατεβάζει τις θέσεις του Απρίλη. Και η άποψη του Τρότσκι για την διαρκή επανάσταση.

[1] Ουτοπία αφιέρωμα στο Μαρξ τ   94,  σ 227

Αφήστε μια απάντηση