Μιχάλης Ράπτης Πάμπλο : Από την διαλεκτική της αποικιοκρατικής επανάστασης στην γενικευμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση

Το προηγούμενο Σάββατο βρέθηκα στην Ηγουμενίτσα, ανάμεσα σε φίλους και συντρόφους, σε μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση.

Ο φίλος και σύντροφος Χάρης Κωστούλας παρουσίασε στην πόλη που έζησε για 8 χρόνια το βιβλίο του ο Μιχάλης Ράπτης Πάμπλο , η Αλγερινή Επανάσταση και η εποχή μας.

Στο βίντεο και στο κείμενο που ακολουθεί είναι η δική μου ομιλία , ανάμεσα στο βίντεο, δηλαδή την πραγματική ομιλία και στο γραπτό κείμενο υπάρχουν μικρές διαφορές.

Φίλες και φίλοι , αγαπητοί μου σύντροφοι,  ευχαριστώ τον σύντροφο Χάρη για  την τιμή που μου έκανε να  μιλήσω για το βιβλίο του και  για τον ουμανιστή επαναστάτη Μιχάλη Ράπτη- Πάμπλο.

Με το φίλο και τον σύντροφο Χάρη έχουμε συναντηθεί τις προηγούμενες δεκαετίες σε  συζητήσεις και κινηματικές διαδικασίες, στην περιοχή της Ηπείρου.

Ενώ μας ενώνει μια κοινή διεθνιστική τροτσκιστική παράδοση,  μας ενώνουν  οι ιδέες του Μιχάλη Ράπτη – Πάμπλο , παρά τις  πολιτικές διαφορές μας  και τις διαφορετικές πολιτικές επιλογές μας.

Για αυτό το λόγο μου πρόσφερε μεγάλη χαρά η συγγραφή αυτού του βιβλίου για τον  Μιχάλη Ράπτη, την Αλγερινή Επανάσταση και την εποχή μας και ακόμη μεγαλύτερη απόλαυση η μελέτη του.

Το  βιβλίο του Χάρη  ανοίγει την συζήτηση για τις επαναστατικές ιδέες του Μιχάλη Ράπτη, και αυτό είναι το πλέον ενδιαφέρον, το πλέον καθοριστικό, σε μια εποχή που υπάρχει μεγάλη ξηρασία  τόσο  από επαναστατικές ιδέες, όσο  και από επαναστατικές πράξεις.

Ο Χάρης- όπως και εγώ- θεωρούμε πως η σκέψη και πράξη του  Πάμπλο έχει να προσφέρει τα μέγιστα  στο σημερινό αναστοχασμό τόσο της κριτικής των όπλων, όσο και του όπλου της κριτικής, έχει να προσφέρει σε ένα σύγχρονο επαναστατικό κίνημα.

Η εκδήλωση της παρουσίασης του βιβλίου του Χάρη μου προσφέρει την ευκαιρία να μιλήσω και να αναλύσω κάποια στοιχεία της πολιτικής και φιλοσοφικής στάσης του Μισέλ Πάμπλο και να θέσω με την σειρά μου κάποια ερωτήματα.

 

Πρώτο σημείο: η διαλεκτική της αποικιοκρατικής επανάστασης.

Πολύ σωστά ο συγγραφέας διαγιγνώσκει στην διαλεκτική της αποικιοκρατικής επανάστασης το πνεύμα  της διαρκούς επανάστασης, του Τρότσκι.

Διαγιγνώσκει αυτή την ενότητα του ανισόμετρου και του συνδυασμένου χαρακτήρα της διαρκούς επανάστασης, του ανισόμετρου και του συνδυασμένου χαρακτήρα της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης.

Κάτω από αυτή την οπτική, ο αγώνας των καταπιεσμένων λαών του τρίτου κόσμου συνδέεται με το προτσές της σοσιαλιστικής επανάστασης, η ανισόμετρη επαναστατική πάλη των καταπιεσμένων λαών του 3ου κόσμου συνδέεται με το στοίχημα του παγκόσμιου σοσιαλιστικού μετασχηματισμού.

Ο Μισέλ Πάμπλο και η υπέροχη επαναστατική του παρέα στην περίπτωση της Αλγερινής Επανάστασης επιχείρησε να κάνει πράξη την θεωρία και σε ένα βαθμό τα κατάφερε, κατανοώντας και διαβλέποντας και τα όρια του παραδείγματος.

Ταυτόχρονα η  διαλεκτική της αποικιοκρατικής επανάστασης είναι μια έμπρακτη κριτική στο οικονομισμό και τον εργατισμό, μια κριτική που πήγαινε πέρα από τον κοινωνιολογισμό του δυτικού βιομηχανικού εργάτη και την τριτοκοσμική μυθολογία, δίνοντας το τόνο στα πολιτικά υποκείμενα και όχι στα κοινωνικά.  Πολιτικά υποκείμενα που είναι είτε τα επαναστατικά κόμματα, είτε τα εργατικά συμβούλια.

Σε αυτό το σημείο ας μου επιτραπεί να θέσω μια ερώτηση:  Η ιστορία έδειξε πως η αποικιοκρατική επανάσταση οδήγησε στην οικοδόμηση μιας σειρά από αντικαπιταλιστικά και αντιιμπεριαλιστικά καθεστώτα.

Καθεστώτα που με την πάροδο του χρόνου έχασαν τα όποια σοσιαλιστικά χαρακτηριστικά και στην συνέχεια είτε υποτάχτηκαν στο ιμπεριαλισμό, είτε ανατράπηκαν, όπως  συνέβη στην  περίπτωση της Λιβύης του Καντάφι.

Αυτό δείχνει πως στο πεδίο της διαλεκτικής η αποικιοκρατική επανάσταση ως στοιχείο της διαρκούς επανάστασης ευνόησε το ανισόμετρο στοιχείο και όχι το συνδυασμένο, έμεινε στα μισά του δρόμου και δεν οδήγησε σε επανάσταση στην δύση.

Ο παρατεταμένος και ασύμμετρος Μάης του 68 δεν καλύπτει το θεωρητικό και πρακτικό κοινό.

Αυτό με βάζει σε γενικότερα  ερωτήματα που και άλλοι έχουν επισημάνει.

Μήπως τελικά η διαρκής επανάσταση ήταν και είναι μια επανάσταση για τον τρίτο κόσμο και όχι για τις καπιταλιστικές μητροπόλεις, όπως έγραψε ο Γκυ Ντεμπόρ  στην κοινωνία του θεάματος;

Ο Γκράμσι – που δεν συμφωνεί με την διαρκή επανάσταση- ανέλυσε σε βάθος την αδυναμία να γίνει μια επανάσταση στην δύση, όπως έγινε στην Ρωσία.  Ενώ ο δικός μας Δημήτρης Κατσορίδας επιχείρησε μια σύνθεση της γκραμσιανής οπτικής με την διαρκή επανάσταση.

Δεύτερο σημείο:   Ενιαίο  μέτωπο των εργατικών κρατών , εργατικού κινήματος των αναπτυγμένων κρατών, αποικιοκρατικών επαναστάσεων ενάντια στο ιμπεριαλισμό. 

Ο Μισέλ Πάμπλο στα 1961 αναπτύσσει την θεωρία του ενιαίου μετώπου των εργατικών κρατών, του εργατικού κινήματος στις αναπτυγμένες χώρες, και των Αποικιακών επαναστάσεων των λαών του τρίτου κόσμου απέναντι στο ιμπεριαλισμό.

Ένα πλατύ μέτωπο δυνάμεων από επαναστάτες κομμουνιστές έως σοσιαλδημοκράτες, σταλινικούς γραφειοκράτες και τριτοκοσμικούς εθνικιστές.

 Ένα μέτωπο που μοιάζει περισσότερο με λαϊκό μέτωπο πάρα με ενιαίο εργατικό μέτωπο, βέβαια ο συγκρουσιακός αντιιμπεριαλιστικός   χαρακτήρας του  αλλοιώνει αυτή την εικόνα του λαϊκού μετώπου.

Ο συγγραφέας ασκεί συντροφική κριτική στην συγκεκριμένη  γραμμή του Μισέλ Πάμπλο. Της ασκεί κριτική για 2 λόγους: Ο πρώτος γιατί συσκοτίζει το στόχο στο βαθμό που οι επαναστάτες κομμουνιστές είναι απέναντι τόσο στο ιμπεριαλισμό, όσο και στις εθνικές αστικές τάξεις του 3ου κόσμου.

 Ο δεύτερος γιατί μετατρέπει την 4η διεθνή από παγκόσμιο κόμμα της σοσιαλιστικής επανάστασης, σε ένα επαναστατικό δίκτυο ή σε μια επαναστατική διπλωματία.

Σε μεγάλο βαθμό θα συμφωνήσω με την κριτική που ασκεί ο Χάρης, ιδιαίτερα στο βαθμό της συσκότισης του στόχου.

Από μια άλλη οπτική όμως θεωρώ πως η ύπαρξη αυτού του διευρυμένου  ενιαίου μετώπου, αυτού του επαναστατικού δικτύου ήταν  τόσο δυνατή , όσο και αναγκαία για να στηριχτούν όσοι αντιστέκονται στο ιμπεριαλισμό και τον καπιταλισμό.

Νομίζω- πως σε μεγάλο βαθμό, μόνο έτσι- κατάφεραν να επιβιώσουν ,οι δομές, τα δίκτυα, οι φανερές και κρυφές «μορφές ζωής» αντίστασης και ανατροπής τις δεκαετίες της νεοφιλελεύθερης αντεπίθεσης της δεκαετίας του 80 .

 Αλλά και ύστερα από το 89, αυτό το ασύμμετρο μέτωπο έπαιξε ρόλο να συγκροτηθεί ένα μέτωπο αντίστασης στις δεκαετίες του  90 και την πρώτη δεκαετία του 21 αιώνα.

Όσο αναγκαία είναι η συγκρότηση της επαναστατικής πρωτοπορίας, του επαναστατικού κόμματος και της επαναστατικής διεθνούς, άλλο τόσο αναγκαία ή και ακόμη παραπάνω είναι η οικοδόμηση ενός πολύμορφου επαναστατικού δικτύου/ μετώπου/ κινήματος ή και κινημάτων.

Όχι σήμερα δεν είναι δυνατό ένα τέτοιο πλατύ μέτωπο, κυρίως γιατί απουσιάζουν  τα εργατικά κράτη και το κομμουνιστικό κίνημα, η έρμη η Κούβα δεν σώζει την κατάσταση, αν και στην Νότια Αμερική της Βενεζουέλας και της Βολιβίας, κρατάει άμυνα.

Σε αυτό το σημείο να μου επιτρέπει να διαβάσω μέσα από το παραπάνω πρίσμα του ενιαίου μετώπου την λεγόμενη «εθνικιστική» στροφή του Πάμπλο ύστερα από το 1989, με αφορμή την επίθεση στην Γιουγκοσλαβία/ Σερβία.

Τρίτο σημείο: Γενικευμένη κοινωνική Αυτοδιαχείριση   

Το ζήτημα της αυτοδιαχείρισης, της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης, όπως το προσεγγίζει ο Μισέλ Πάμπλο,  θεωρώ πως είναι ότι σημαντικότερο μπορεί να προσφέρει η σκέψη του στην  σύγχρονη επαναστατική θεωρία.

Ο Χάρης στο βιβλίο του κριτικάρει τις πολιτικές απόψεις που υπερασπίζονται τα  πειράματα της αυτοδιαχείρισης, προτού η εξουσία περάσει στις επαναστατικές δυνάμεις.

Πχ στην Αλγερία η αυτοδιαχείριση ήρθε μετά την κατάκτηση της εξουσίας από τους επαναστάτες ως βάθεμα της επανάστασης.

Σε κάθε άλλη περίπτωση ο Χάρης  θεωρεί την αυτοδιαχείριση ως οικοδόμηση απελευθερωμένων νησίδων.

Το 2006 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο του Μισέλ Πάμπλο με τίτλο «σοσιαλισμός και αυτοδιαχείριση». Πρόκειται  για μια συλλογή κειμένων του  Μισέλ Πάμπλο στα οποία ο Πάμπλο δεν ήταν τόσο απόλυτος με την άποψη της οικοδόμησης της αυτοδιαχείρισης ύστερα από την κατάκτηση της εξουσίας.

Ενώ ήταν φανερό πως από την εργατική αυτοδιαχείριση οδηγούνταν στο στοίχημα της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης.

Η θεωρία της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης αποτελεί  μια κριτική στο οικονομισμό και τον εργατισμό που αναδεικνύει την έννοια της  πολιτικής, ως το κεντρικό σημείο.

Όχι μόνο  την πολιτική του κόμματος και της πρωτοπορίας , αλλά την πολιτική των μαζών που έχουν την συνείδηση αλλά και την γνώση να ασκήσουν εξουσία προς όφελος της εργαζόμενης πλειοψηφίας.

 Για αυτό το λόγο η σκέψη του Πάμπλο επιστρέφει στην αρχαία δημοκρατία , στην αρχαία αγορά , επιστρέφει στο Πρωταγόρα και στους δημοκρατικούς Πρωταγόριους κόσμους του.

Επιστρέφει σε μια κριτική ματιά στον Πλάτωνα και το Αριστοτέλη, στο κίνημα του Χριστιανισμού , στα κινήματα της Αναγέννησης.

Επιστρέφει στην Γαλλική Επανάσταση και στο ένοπλο πολίτη, στην Κομμούνα του Παρισιού, επιστρέφει στην μεγάλη Σοβιετική επανάσταση.

Επιστρέφει στην κάθε στιγμή, στην κάθε ιστορική στιγμή  που οι μάζες άσκησαν  ή τόλμησαν να ασκήσουν εξουσία.

Προσωπικά, ακολουθώντας το πνεύμα της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης, όπως το έθετε ο Μισέλ Πάμπλο, στο βιβλίο  μου  «οι δυναμικές της χειραφέτησης» υποστήριξα  πως  ο  αγώνας για την γενικευμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση, ξεκινά πριν την κατάληψη της εξουσίας από  το προλεταριάτο και τις σύμμαχες λαϊκές μάζες

Βέβαια στο βαθμό που ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός προχωρήσει, η γενικευμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση θα αποκτήσει άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά.

Ενώ στην πρώτη και στην δεύτερη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας η γενικευμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση, με άλλες ποιοτικές και ποσοτικές εκφράσεις, θα  κυριαρχήσει και θα γενικευτεί ως τρόπος ζωής, ως «μορφή ζωής» ή ως ένα σύμπαν «μορφών ζωής».

Οι πειραματισμοί των «μορφών ζωής» της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης ή των «μορφών ζωής» της εργατικής αυτοδιαχείρισης πριν την επαναστατική κατάκτηση της εξουσίας είναι ένα σχολείο γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται.

Ένα σχολείο που εκπαιδεύει σωματικά και ψυχικά, που παράγει βιοπολιτικά- έστω και στα πλαίσια μιας μειοψηφίας- τον «ελεύθερο συνεταιρισμένο παραγωγό».

Οι «μορφές ζωής» των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών» θα παραμείνουν  για μακρόν  μια ισχνή μειοψηφία, αλλά ταυτόχρονα θα είναι συνειδητή επαναστατική πρωτοπορία.

Ενώ ακόμη και στα πλαίσια της μεταβατικής σοσιαλιστικής κοινωνίας θα βρίσκεται έξω από το εργατικό κράτος, ως οι θεματοφύλακες του σοσιαλιστικού – κομμουνιστικού μετασχηματισμού.

Φίλες και Φίλοι , καλοί μου σύντροφοι, σύντροφε Χάρη  από τον Πάμπλο κρατάω αυτή την ριζοσπαστική εκδοχή του Ρουσώ, Χάρη γνωρίζω την διαφωνία σου με αυτό.

Κρατάω το πλανητικό ουμανιστικό πνεύμα του Πάμπλο, κρατάω την επαναστατική ασυμμετρία του, τον δημοκρατικό σχετικισμό του, τον πλουραλισμό και την πολυμορφία.

Η αυτοδιαχείριση, η γενικευμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση, ο δημοκρατικός σχετικισμός, η πολυμορφία , ο πλουραλισμός ταυτίζονται με την διαχείριση της μοντέρνας κοινωνικής ζωής, στο πλούτο και την πολυπλοκότητα της.

Στοιχεία που πχ συνάντησα τόσο στην αναρχική επιστημολογία του Φεγεράμπεντ στα πλαίσια του μεταπτυχιακού μου , όσο και  στις σπουδές  για αναπηρία ή  στο κίνημα της ανεξάρτητης και αυτόνομης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία.

Φίλες και Φίλοι , καλοί μου σύντροφοι σε δυο περίπου μήνες έχουμε δημοτικές και περιφερειακές εκλογές και νομίζω πως οι ιδέες και η πρακτική  της γενικευμένης κοινωνικής αυτοδιαχείρισης δύναται να αποτελέσουν ένα πρόγραμμα για μια πραγματική αριστερή παράταξη.

Δίχως όμως τις αυταπάτες των κόκκινων νησίδων, αλλά ως ένα παράδειγμα μιας πραγματικής μαχόμενης τοπικής αυτοδιοίκησης και όχι κρατικής αστικής διοίκησης.

  Φίλες και Φίλοι , καλοί μου σύντροφοι, Χάρη  Ευχαριστώ και πάλι

avatar

Δημήτρης Αργυρός

ΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ. ΑΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ . ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ . ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΤΟΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ. ΓΙΑΤΙ ΟΥΤΟΠΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ.

Αφήστε μια απάντηση