Βασίλη Τσιράκη «Οι Αλώβητοι»

Παρουσίαση του βιβλίου του φίλου και συντρόφου Βασίλη Τσιράκη: 

Με το  «Σελανίκ» άνοιξε ένας νέος κύκλος μυθιστορημάτων του συγγραφέα που συνεχίστηκε με τα «Χρόνια ανάμεσα» και κλείνει(;) με «Αλώβητους». Ένας κύκλος που αναστοχάζεται την σύγχρονη ιστορία της χώρας μας, με φόντο την Θεσσαλονίκη και τις μεταβολές που υπέστη αυτή στο πέρασμα του 20ου αιώνα.

Πρόκειται για ένα κύκλο μυθιστορημάτων μιας  σχεδόν μεταφυσικής – όπως όρισε την μεταφυσική ο Αριστοτέλης – και  μιας  οντολογικής  μύησης,  στην παραγωγική δύναμη του «δικαστηρίου της ιστορίας».

Το «δικαστήριο της ιστορίας» κρίνει, κατακρίνει, δικάζει και καταδικάζει το πόσο προχώρησε, το βαθμό εξέλιξης του αιτήματος της ελευθερίας, μιας κοινωνικής, πολιτικής και προσωπικής ελευθερίας, μιας καθολικής ελευθερίας που όχι μόνο δεν έρχεται σε σύγκρουση με την ισότητα, αλλά κινούνται ελευθερία και ισότητα – ως ενότητα και διαφορά-  στις ράγες της αδελφότητας.

Οι πρωταγωνιστές και των τριών  μυθιστορημάτων  βρίσκονται αντιμέτωποι με τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, την προσωπική τους παρουσία μέσα σε αυτά,  καθώς και με τα  καθήκοντα που τους θέτει η ιστορική κίνηση.

Στο  «Σελανίκ»,  η ιστορία, η δυναμική της ιστορίας, τα συγκλονιστικά γεγονότα σέρνουν τους ήρωες, αντί οι τελευταίοι να επιδράσουν καθοριστικά σε αυτά., παρόλο που κάποιοι με φωτιά και με μπαρούτι οσμίζονται την τάση.

Στα  «Χρόνια ανάμεσα» οι ήρωες αποκτούν με αντιφάσεις την συνείδηση της ιστορικότητας,  σε μια περίοδο όμως, που η ιστορία συνθλίβει σε ένα μεγάλο βαθμό τις επιθυμίες των ανθρώπων, αν και τα διάκενα της σηκώνουν κόκκινους πύργους που σταματούν την χολέρα.

 Ενώ στους «Αλώβητους» – εγελιανά – με ένα πιο συνολικό  τρόπο, η συνείδηση ενώνεται με την ιστορικότητα, με αποτέλεσμα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, τα πάθη των ανθρώπων να υπηρετούν την ιστορία, να υπηρετούν την ιστορική κίνηση.

 Αν συγκρίνουμε το «Σελανίκ», τα «Χρόνια ανάμεσα» και τους «Αλώβητους» θα λέγαμε πως στους «Αλώβητους» έχουμε την αρτιότερη, την πλέον ολοκληρωμένη κατασκευή των  χαρακτήρων των ηρώων και των ηρωίδων. Ίσως γιατί στους «Αλώβητους», τα πάθη των ηρώων και των ηρωίδων του Τσιράκη,  εγγράφουν στην ιστορική κίνηση, τις δυνατότητες και τις δυναμικές που δύναται να πραγματωθούν και μεταφέρονται στο βιβλίο από τον συγγραφέα.

Στο νέο βιβλίο του Τσιράκη οι ήρωες και ηρωίδες του – ταυτόχρονα νικητές και ηττημένοι – αλώβητοι και βαθιά λαβωμένοι, επικαθορίζουν  σε μεγάλο βαθμό την ιστορική τους παρουσία, την ιστορική τους πορεία, κουβαλώντας ως υλικό αποτύπωμα την ταξική τους θέση και καταγωγή. Και αυτό γίνεται, είτε με ένα θετικό τρόπο, είτε με ένα αρνητικό τρόπο , είτε με ένα αντιφατικά,  αντιθετικό, διαλεκτικό τρόπο.

Επίσης δεν είναι καθόλου τυχαίο πως την πλέον συνειδητή και θετική στάση – μέσα από τις αντιφάσεις τους – την έχουν οι γυναίκες, οι ηρωίδες του βιβλίου. Σε αντίθεση με τους άνδρες ήρωες του βιβλίου, που στην πλειοψηφία τους σέρνονται από τις ιστορικές αντιφάσεις και τα προσωπικά αδιέξοδα. Εξαίρεση αποτελεί ο Άλκης που εκφράζει την νέα γενιά, την γενιά που δεν κουβαλά ως σωματικότητα και ως ιδεολογία την ήττα του εμφυλίου. Ο Άλκης  εκφράζει την γενιά του Μάη του 68, την γενιά του πολυτεχνείου.

Εκφράζει αυτόν τον ριζοσπαστισμό αυτής της γενιάς που αποτέλεσε την διαλεκτική υπέρβαση της παλαιάς και της νέας πολιτικοποίησης, στις  συνθήκες του τότε μεταπολεμικού κόσμου. Είναι  η παρουσία του Άλκη, η παρουσία αυτών των γυναικών, που σώζουν την μνήμη,  και κρατάνε την σημαία της αντίστασης όρθια.

Το  μυθιστόρημα του Τσιράκη ξεκινά στο τέλος της κατοχής, την εποχή της μισής απελευθέρωσης και του ηρωικού  αγώνα του ΔΣΕ, συνεχίζεται στη περίοδο του σκληρού μεταεμφυλιακού κράτους και της ήττας της κομμουνιστικής αριστεράς, την περίοδο της ταξικής και αγωνιστικής ανάτασης της δεκαετίας του 60 και στα Ιουλιανά του 65, και τελειώνει με το Μάη του 68 και στο πολυτεχνείο του 73 στην Θεσσαλονίκη.

Σε αυτό το ιστορικό περιβάλλον, στο οποίο ιδέες και συμφέροντα, με κάθε τίμημα και δυστυχώς με πολύ αίμα παίζουν τα ρέστα τους, οι ήρωες και οι ηρωίδες συμμετέχουν στο ιστορικό γίγνεσθαι και  επιλέγουν στρατόπεδο με βάση την ταξική τους θέση και την ταξική επιλογή, αλλά και με βάση το εργοστάσιο των επιθυμιών τους, με βάση το συναισθηματικό τους σύμπαν.

Η τραγικότητα των ηρώων του μυθιστορήματος κτίζεται με βάση την διαλεκτική συνάντηση της ιστορικότητας, της ταξικότητας, του κόσμου των επιθυμιών, καθώς  και της τύχης.

Στη βάση αυτή θεωρώ πως ο πλέον τραγικός ήρωας είναι ο «τουρκόσπορος» Μήτρος, τον οποίο η λούμπεν ταξικότητα του τον πήγε δεξιά ενώ ο έρωτας τον πήγε για λίγο και αυθορμήτως  αριστερά. Ο ίδιος σε ένα προσωπικό επίπεδο δεν κατάφερε να επιλύσει τις αντιφάσεις του, αλλά  ως  μια μη – επιλύουσα αντίφαση –  έπαιξε σημαντικό ρόλο, στην εξέλιξη του μυθιστορήματος.

Όπως άλλωστε συμβαίνει και στην πραγματική ζωή, όπου συχνά οι μη  επιλύουσες  αντιφάσεις  βοηθούν στην εξέλιξη των γεγονότων , είτε προς την θετική ή την αρνητική κατεύθυνση.

Επίσης ένα ακόμη τραγικό πρόσωπο είναι ο Βίκτωρας. Η τυχαία συμμετοχή στα ιστορικά γεγονότα του φορτώνει μια αναπηρία, που επίσης  ως μια εσωτερική υλική και συναισθηματική  αντίφαση, δεν καταφέρνει και αυτός επίσης να επιλύσει.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην αποδεχθεί ποτέ του την αναπηρία και να μην καταφέρει ποτέ του να ζήσει ολοκληρωτικά τον έρωτα με την Καλλιόπη,  ενώ  η ταξική παρακμή τον οδηγεί και αυτόν  στα όρια της ύπαρξης.

Αλλά ακόμη και στις πλέον συνειδητοποιημένες φιγούρες του βιβλίου  όπως στην Μυρτώ, η τύχη , μια τύχη που εκπυρσοκροτεί, την κρατάει όρθια και ασυμβίβαστη,  ξετυλίγοντας το κουβάρι της ιστορίας του Βιβλίου.

Στο μυθιστόρημα του Τσιράκη, όπως και στην πραγματική ζωή, υπάρχει μια έντονη κινητικότητα και αλληλεπίδραση ανθρώπων, συναισθημάτων, επιθυμιών και παθών, μια έντονη κινητικότητα κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων ακόμη και κοινωνικών τάξεων, παρά την τεραστίων διαστάσεων ταξική αντιπαράθεση και ταξική σύγκρουση.

Ή μήπως η παραπάνω κινητικότητα είναι απόρροια αυτής της ταξικής αντιπαράθεσης και σύγκρουσης, που μετέτρεψε τα πάθη των λαϊκών τάξεων ,  των λαϊκών ανθρώπων, σε  κινητήρια ενέργεια του πνεύματος της ιστορίας.

Όπως και στην πραγματική  ζωή ή την ιστορία, έτσι και στο βιβλίο του Τσιράκη,  δεν υπάρχει άσπρο και μαύρο, ούτε υπάρχουν εύκολες απαντήσεις στα ερωτήματα που μπαίνουν.

Η ιστορία έχει τους δικούς της βαθύτατους νόμους και τάσεις. Οι άνθρωποι όμως έχουν τις δικές τους ανάγκες, τις δικές τους μοναδικές επιθυμίες και τις εσωτερικές ροπές.

Ανάγκες, επιθυμίες και ροπές  που συχνά – με τον ένα ή τον άλλο τρόπο –   αλληλοδιαπλέκονται με τους ιστορικούς νόμους, με τις ιστορικές τάσεις και συγγράφουν το κατηγορητήριο του «δικαστηρίου της  ιστορίας».

 Δημήτρης Αργυρός

Αφήστε μια απάντηση